`Avebe zou moeten snijden in het kader'

Bij aardappelmeelfabriek Avebe moeten 350 banen verdwijnen. Brussel draait langzaam de subsidiekraan dicht. Saneren? ,,Wij doen hier niet anders.''

Van ver is de hoge witte loods van Avebe in Foxhol al te zien. Het is stil op het bedrijfsterrein. De ploegendienst van drie uur 's middags is net aan het werk gegaan. Maar schijn bedriegt.

Vorige week werd bekend dat bij 's wereld grootste fabrikant van aardappelzetmeel de komende twee jaar 350 arbeidsplaatsen moeten verdwijnen. Bij de fabrieken in Veendam, Ter Apelkanaal, Gasselternijveen en Foxhol. De sanering is nodig omdat de Europese subsidies voor de aardappelteelt over vier jaar aflopen. De fabrieken moeten méér rendement geven, de kosten naar beneden. In Foxhol, waar 500 van de in totaal 1.600 mensen (wereldwijd 2.900) werken, worden enkele productielijnen geschrapt.

,,Hoeveel en welke weten we nog niet'', zegt een jongere werknemer in Foxhol, die niet met zijn naam in de krant wil. Hij werkt twee jaar bij het bedrijf, bij de technische dienst. Ongerust maakt hij zich niet. ,,Ik zie wel. Ik ben nog jong en heb hopelijk snel ander werk als ik er uit moet. We wisten al lang dat er iets aan zat te komen.''

De directie belooft dat er geen gedwongen ontslagen vallen. Natuurlijk verloop en interne en externe herplaatsingen moeten de sanering opvangen. Een oudere werknemer zegt dat de gemiddelde leeftijd van het personeel hoog is ,,Tussen de 45 en 50 jaar. Voor hen wordt het moeilijk om ander werk te vinden.'' Zelf is hij bijna 60. Over twee jaar zou hij met de vut gaan. Hij is ongerust. ,,Wij horen een hoop verhalen in de wandelgangen. Stel dat ik op mijn zestigste nog naar een andere fabriek moet. Daar zit ik niet op te wachten.'' Maar hij vertrouwt er op dat de directie haar personeel ,,op een nette manier'' behandelt.

J. Hilvering uit Veendam zegt het ,,niet zo mooi'' te vinden dat er honderden banen verdwijnen. ,,Het noorden krijgt wel klappen. Eerst kondigt Philips in Stadskanaal aan dat de productie verplaatst wordt en nu hier weer.'' Hilvering werkt 25 jaar bij Avebe en is indertijd in de vestiging in Stadskanaal begonnen. ,,Je had toen nog zo'n dertien aardappelzetmeelfabrieken, nu zijn er nog twee, een in Ter Apelkanaal en in Gasselternijveen. We zijn aan de reorganisaties gewend'', klinkt het nuchter. ,,We doen niks anders.''

Zijn collega H. van der Heide werkt 31 jaar bij Avebe. ,,Het werk gaat allemaal naar het buitenland'', weet hij, ,,naar al die lage-lonen-landen. Nederland wordt te duur.'' Zijn eigen baan zal vermoedelijk niet in gevaar komen, zegt hij. ,,Maar ik denk aan al mijn collega's.'' Hilvering: ,,En aan mijn kinderen en kleinkinderen die hier straks geen werk meer hebben.'' Volgens Van der Heide moest er iets veranderen binnen de onderneming. ,,De lijnen moeten korter. Er is te veel middenkader, te veel mensen die delegeren. Daar moet gesnoeid worden. Niet op de werkvloer.'' Maar dat zal wel niet gebeuren, vreest hij.

Albert Kuiper (35), voorzitter van de Centrale Ondernemingsraad (COR) van Avebe, werkt al zijn halve leven bij de onderneming. De aangekondigde reorganisatie grijpt hem persoonlijk aan. ,,Mijn opa is bij Avebe begonnen, mijn ooms en tantes werkten er allemaal en ook mijn vader, die nu drie jaar met de vut is. Zo gaat dat in deze streek.'' Als er binnen twee jaar 350 arbeidsplaatsen bij Avebe verdwijnen in Oost-Groningen, is dat ,,heel erg fors'', meent Kuiper, ,,en een behoorlijke klap voor de Veenkoloniën.'' ,,Het is zorgwekkend, want je hebt hier niet zomaar weer een baan om de hoek.''

De ondernemingsraad wil het saneringsvoorstel eerst bestuderen met externe deskundigen om te kijken of er alternatieven zijn. Volgens COR-voorzitter Kuiper zou het verlies aan banen binnen vier jaar door natuurlijk verloop zijn op te vangen. ,,Over twee jaar begint de grote uitstroom, omdat veel mensen nu eind vijftig zijn, begin zestig zijn.''

Tien jaar geleden verdwenen er 200 arbeidsplaatsen bij het zetmeelconcern, 150 minder dan aanvankelijk was aangekondigd. De zetmeelfabriek in De Krim ging toen dicht en enkele productielijnen werden opgeheven. ,,Dat was een hele operatie'', herinnert Kuiper zich. Dat er nu iets moet gebeuren staat vast, beseft hij. ,,De subsidieregelingen van de EU lopen binnen enkele jaren af. Die gelden moet je zien te compenseren.''

De directie wil dat Avebe ook zetmeel gaat verwerken uit de cassavewortel (tapioca), en daarmee een grote speler wordt op de wereldmarkt. Maar Kuiper vraagt zich af of dit een gelukkige keuze is. ,,Hier schrappen en in lage-lonen-landen uitbreiden, is te kort door de bocht. Je kunt niet én in Europa én in Azië groeien.''

FNV-bestuurder Anja Dijkman: ,,Als de tapioca het aardappelzetmeel verdringt is dat een negatief scenario.'' Zij en Kuiper zijn bovendien niet gerust op plannen om de research-afdeling te verplaatsen naar Wageningen. Kuiper: ,,Dan verdwijnt hier een van de laatste high-tech-bedrijven in het noorden.'' Dijkman: ,,Als de kennis hier weggaat is dat triest voor de regio, omdat hoogwaardige werkgelegenheid verdwijnt.''