Allochtone politicus als stemmentrekker

Allochtone kandidaat-raadsleden hebben veel meer voorkeursstemmen binnengehaald dan autochtonen. ,,Als autochtone politici kiezers werven heet dat netwerken, bij ons is dat meteen ronselen.''

Raadslid Abdelkader Salhi zit weer aan de witte formicatafel in het fractiekamertje van de PvdA in het Rotterdamse gemeentehuis. Als het aan Leefbaar Rotterdam en zijn eigen partij had gelegen, die had hem op de achteraf onverkiesbaar gebleken twaalfde plaats gezet, keerde Salhi (40) niet terug in de raad. Maar dankzij 1.422 voorkeurstemmen mag hij zijn karwei afmaken. Afgezien van die paar Nederlandse, Surinaamse en Turkse kennissen die op hem hebben gestemd, komen de meeste stemmen van Marokkaanse kiezers, weet Salhi. ,,Die zijn trots op me.''

In Rotterdam hebben vijf van de negen allochtone raadsleden hun zetel te danken aan voorkeursstemmen. Ter vergelijking: niet één autochtone kandidaat wist erin te komen met voorkeursstemmen. De lijst van de PvdA werd door de voorkeursstemmen zelfs compleet ondersteboven gehaald. Drie onverkiesbaar geachte allochtone kandidaten kwamen alsnog in de raad op de plaatsen vier tot en met zes. Het hoogst gerangschikte Turkse raadslid Metin schoof van vier naar drie, om pal achter de lijsttrekker en wethouder Kombrink in de raad te komen. De nestor van de Rotterdamse gemeenteraad, Ruud van Middelkoop, werd na 24 jaar uit de pluche gestoten door met voorkeursstemmen gelanceerde allochtone partijgenoten. ,,Als je zelf redelijk veel stemmen krijgt en je komt een collega tegen zonder voorkeurstemmen, wip je hem zo uit de raad'', zegt Salhi op het moment dat Kaapverdiaan Dos Santos de fractiekamer betreedt. Santos stond twaalfde op de lijst, maar kwam als vierde in de raad. Kwaliteitsverlies? ,,Alle dertig kandidaten op de lijst hebben kwaliteiten,'' zegt Salhi.

Voor allochtone nieuwkomers in de politiek zijn voorkeursstemmen een uitstekend middel gebleken, zegt politicoloog Jean Tillie. Allochtone politici profiteren het meest van de in 1998 verlaagde kiesdrempel. Voorheen moest een kandidaat de helft van de kiesdeler (het aantal te verdelen zetels gedeeld door het aantal uitgebrachte stemmen) bemachtigen om aanspraak te maken op een zetel, nu is een kwart voldoende. Zeki Arslan van Forum meent dat de effectieve campagne van Turkse raadsleden zijn vruchten heeft afgeworpen. Terwijl Nederlanders politieke debatten voerden, hebben Turkse kandidaten kiezers aan zich gebonden door persoonlijke contacten. ,,Turkse kandidaten kennen hun kiezers. Ze weten dat mensen niet zo snel folders doornemen'', aldus Arslan. ,,Nederlanders kunnen nog veel leren van Turkse lokale politici.''

Salhi heeft posters laten drukken, flyers uitgedeeld in het Nederlands, Turks en Arabisch. Ook buiten de verkiezingen om moet je af en toe naar de kiezers toe, vertellen wat je doet, zegt Salhi. ,,Absoluut, ik ben laagdrempeliger dan mijn Nederlandse collega's. Marokkanen bellen me op, ook thuis en ze komen heel vaak even langs bij mij. Ik ben er altijd voor ze.''

Maar het is niet vanzelfsprekend dat Marokkanen op hem stemmen, zegt Salhi. Kiezers zijn kritisch geworden. Ze willen weten wat hij voor ze heeft bereikt. ,,Ze zeggen: leuk voor je dat je in de raad zit, maar wat hebben we aan je, wat heb je voor ons gedaan? Ik moet continu verantwoording afleggen.''

Ook raadslid Osman Elmaci (CDA) uit Gorinchem schrijft de vele voorkeursstemmen toe aan zijn regelmatige contacten met de (Turkse) gemeenschap. ,,Allochtone kiezers zijn transparant en makkelijk te bereiken'', zegt Elmaci, die met 271 voorkeurstemmen ,,de meeste na onze fractievoorzitter'' heeft gekregen. ,,Ik zie ze regelmatig in moskeeën, voetbalverenigingen, en koffiehuizen. Als autochtone politici kiezers werven heet dat netwerken, bij ons is dat meteen ronselen''.

Hij geniet, zeg Elmaci, ook de voorkeur bij sommige autochtone kiezers, omdat hij zich niet opstelt als belangenbehartiger van de Turkse gemeenschap. De jonge CDA'er noemt zichzelf een politicus met een dubbele antenne. ,,Ik ben een allrounder, ik ken de Nederlandse en de Turkse taal en cultuur''. Elmaci gelooft dat ook autochtone kandidaten stemmen kunnen winnen bij allochtonen als ze maar de juiste ingangen weten te vinden en blijven communiceren met migranten. ,,Door dat niet te doen, hebben autochtone kandidaat-raadsleden zichzelf gediskwalificeerd''.

In vergelijking tot vier jaar geleden kreeg Elmaci honderd stemmen minder. De daling wijt hij aan zijn hoge positionering op de lijst en het feit dat in Gorinchem nog twee andere allochtonen zich kandidaat hebben gesteld.

De raadsleden en de politicoloog zijn niet bang voor het cliëntelisme dat zou kunnen voortvloeien uit de voorkeursstemmen: kiezers die hun stemmen willen verzilveren. Tillie: ,,Tot nu toe hebben allochtone politici zich niet alleen voor de eigen achterban vrijgemaakt, ze zijn geen belangenbehartigers gebleken''. Ook de sociale controle zal het cliëntelisme tegenwerken, denkt Tillie. Als een politicus valse beloftes maakt, verspreidt dat zich erg snel waardoor meer mensen een beroep op hem zullen doen. Daar de macht van een lokale politicus beperkt is en hij ze niet kan waarmaken, zal zijn reputatie in de eigen groep vrij snel een deuk oplopen. ,,In een erg losse groep kun je makkelijk van alles beloven, niemand die je erop aanspreekt''.

De praktijk van Salhi en Elmaci bevestigen de woorden van de politicoloog. De beide raadsleden worden regelmatig benaderd door kiezers met problemen. Ze krijgen een uitleg over het systeem en worden naar de desbetreffende gemeentelijke dienst verwijzen. Elmaci: ,,Maar als ze vragen een huis voor ze te regelen , kan ik niets voor ze doen. Als je dergelijke beloftes doet, val je meteen door de mand – je kunt ze niet waarmaken''.