Adviezen Raad van State vaak terzijde gelegd

Het kabinet heeft kritiek van de Raad van State op wetsontwerpen de afgelopen vier jaar nauwelijks gepareerd. Ook de regeringspartijen in de Tweede Kamer betrokken negatieve kritiek van de Raad nauwelijks in debatten.

Dat blijkt uit onderzoek van prof. P. Eijlander en dr. Wim Voermans van de Katholieke Universiteit Brabant. Zij vergeleken de procedure bij negentien in het regeerakkoord afgesproken wetsvoorstellen met die bij wetsvoorstellen die niet uit dat akkoord voortkwamen.

De onderzoekers concluderen dat het regeerakkoord van 1998 weinig ruimte liet om recht te doen aan kritische adviezen. Die adviezen leiden dan ook niet tot heroverweging, ,,hooguit tot aanpassing van de motivering en verantwoording in de toelichting bij het wetsvoorstel'', aldus de onderzoekers. Vaak verwezen departementen bij de motivering achter het wetsvoorstel naar de tekst in het regeerakkoord. Maar: ,,De Raad gaat er van uit dat die motivering zelfstandig moet worden toegelicht.''

Het onderzoek vond plaats op verzoek van de Raad van State zelf, die had geconstateerd dat in deze regeerperiode het aantal afwijzende adviezen op wetsvoorstellen hoger was dan bij andere kabinetten. Advisering door de Raad van State is wettelijk verplicht voor ieder wetsvoorstel dat het kabinet naar de Tweede Kamer wil sturen, zodat de regering nog ruimte heeft om wijzigingen of verduidelijkingen in de wetsteksten aan te brengen.

De onderzoekers noemen de dwang van het regeerakkoord een `argumentatieve trechter' waardoor adviezen ,,die dat perk te buiten gaan, nauwelijks worden overgenomen''. Bij beleidsmatige kritiek door de Raad komt de regering soms zo klem te zitten dat ,,kritische opmerkingen van de Raad niet meer van serieuze repliek wordt gediend''. Dat geldt ook voor de regeringspartijen in de Tweede Kamer. Wel putten tijdens Kamerdebatten de oppositiepartijen uit de adviezen van de Raad voor de onderbouwing van hun kritiek op het regeringsbeleid.

Juridische kanttekeningen van de Raad leiden vaak wel tot aanpassingen in het wetsvoorstel. ,,Dergelijke adviezen hebben kennelijk veel gezag'', aldus de onderzoekers.