Wolven met witte boorden

Strafrechtelijke vervolging en dan achter slot en grendel. Dat is volgens EuroBusiness en Fortune het enige dat er op zit voor witteboordencriminelen. EuroBusiness, doorgaans vol bewondering voor iedereen die veel geld verdient, heeft geen goed woord over voor de topmanagers van ondernemingen als de failliete energiegigant Enron en de Amerikaanse telecom-onderneming Global Crossing. Wetend dat het faillissement al was aangevraagd stelden de topmanagers van Global Crossing hun salaris veilig door de uitbetaling ervan een week te vervroegen. Ook reserveerden ze op de valreep 15 miljoen dollar voor eenmalige pensioenuitkeringen aan zichzelf. En dat, briest de hoofdredactie in het commentaar, terwijl ze in de periode van 1999 tot november 2001 ook al 1,3 miljard dollar hadden geïncasseerd door de verzilvering van aandelenopties: ,,Niet te geloven, maar waar. Er moeten heel wat strafrechtelijke vervolgingen komen om er voor te zorgen dat iets is als dit nooit meer voorkomt.''

Maar dat is nou juist het probleem, verzucht Fortune, spreekbuis van het Amerikaanse bedrijfsleven. Want witteboordencriminelen komen maar zelden in het gevang. Het blad verloochent zichzelf door een beroep te doen op de maatschappijkritische teksten van Bob Dylan: ,,Steel een klein beetje en je draait de bak in. Steel op grote schaal, en je komt er van af met een preek en de belofte dat je het nooit meer zult doen.''

Het blad geeft een overzicht van de zaken waarin gedurende de laatste jaren sprake was van witteboordencriminaliteit. De naam van accountant Arthur Andersen komt er regelmatig in voor. Het blad, dat niet bekend staat om zijn sociale gevoeligheid, maakt in bondige termen duidelijk dat witteboordencriminaliteit geen zaak is van verrijking alleen, maar ook veel slachtoffers maakt. Immers, ,,de pensioendromen van de Amerikaanse middenklasse zijn gebaseerd op de aandelenmarkt. Boeven in beurskantoren zijn ieders probleem.'' Maar dat blijkt niet uit wat er werkelijk gebeurt. De beurspolitie van de SEC, Securities Exchange Commission, heeft wel de mond vol over krachtig optreden, maar krijgt slechts weinig witteboordencriminelen achter de tralies. In de periode van 1992 tot 2001 klaagde de SEC 609 mensen aan bij de strafrechter. Van hen werden er 187 daadwerkelijk vervolgd. In 142 gevallen werden ze schuldig bevonden. Van die groep gingen er 87 naar de gevangenis.

En er wordt steeds meer gerommeld met de boekhouding, signaleert Fortune. In 1999 sommeerde de SEC 96 ondernemingen tot herziening van de boeken, meer dan het totaal in de voorafgaande negen jaar. Vorig jaar ging een recordaantal van 257 beursgenoteerde ondernemingen failliet, 46 procent meer dan in 2000. Daardoor werd een totaalbedrag van 259 miljard dollar onttrokken aan de aandeelhouders, zo berekent het blad. Normaal in een recessie? Nee, want het aantal faillissementen van bedrijven die niet op de beurs staan genoteerd is in dezelfde periode nauwelijks gegroeid.

Volgens Forbes zijn er steeds meer mensen en ondernemingen die Enronitis onder de leden blijken te hebben, zoals bijvoorbeeld de zakenbank J.P. Morgan. Het blad meent dat het er slecht uitziet voor de bank, omdat deze te vaak te veel geld heeft geleend aan ondernemingen met een verrotte boekhouding. De failliete telecomonderneming Global Crossing staat voor 2,3 miljard in het krijt bij J.P. Morgan. En Enron heeft bij de bank een lening uitstaan van bijna een miljard. Tenminste, dat zei de bank eind november vorig jaar. Een maand daarna bleek dat al meer dan anderhalf miljard dollar te zijn. De bank zelf denkt wel te kunnen herstellen van de Enronitis omdat de winst naar eigen zeggen nog maar voor tien procent bestaat uit rente op leningen. Maar Forbes, erkend voorvechter van ongelimiteerde ondernemersvrijheid, vertrouwt `de modderige cijfers' van de bank niet, en vreest dat er in het cijfermoeras nog andere monsters schuilgaan.

Hoe gevaarlijk die kunnen zijn blijkt uit het wedervaren van accountant Arthur Andersen, die de boeken van het nu failliete Enron tot het bittere eind en tegen beter weten in bleef goedkeuren. Volgens Business 2.0, gespecialiseerd in wat tot voor kort de nieuwe economie heette, wordt het hoog tijd dat Andersen in de Enron-zaak eens volmondig schuld bekent. De onderneming moet schoon schip maken. Dat is de enige manier om de cliënten die er nog zijn vast te houden en het vege lijf te redden.

Wirtschaftswoche en The Economist blijven trouw aan hun principes met een pleidooi voor het voortbestaan van Andersen, omdat er op het niveau van top-accountancy anders te weinig concurrentie zou zijn. De Amerikaanse overheid maakt zich daar volgens Wirtschaftswoche niet druk over, maar Karel van Miert, de Europese commissaris die toezicht houdt op de mededinging in de EU-landen, meent volgens het blad dat ,,vijf ondernemingen nodig zijn om de concurrentie veilig te stellen''. The Economist constateert dat het aftellen voor Andersen is begonnen. Het vergelijkt de vijf top-accountantsfirma's met een roedel wolven, die zich met zijn vieren storten op de gewonde lotgenoot.