Operatie ten einde, resultaat onbekend

Operatie Anaconda is ten einde, maar onduidelijk blijft welke successen de door de Amerikanen geleide troepenmacht in de bergen precies heeft geboekt.

Het is het woord van de roergangers van de moderne Amerikaanse oorlogsmachine tegenover dat van doorgewinterde Afghaanse vechtjassen. Terwijl Amerikaanse militaire woordvoerders spreken van het ,,doorslaand succes'' van Operatie Anaconda, het offensief in het hooggebergte van de Afghaanse provincie Paktia, overheerst onder Afghaanse bondgenoten onomwonden scepsis.

Het ,,ondubbelzinnig en doorslaand succes'' dat Tommy Franks, de Amerikaanse commandant van de militaire operatie in Afghanistan, zondag heeft gemeld, heeft bij Afghaanse krijgsheren die zelf betrokken zijn geweest bij de strijd tegen de Al-Qaeda strijders sterke twijfels opgeroepen.

Eén van hen, Abdul Wali Zadran, verwoordt zijn wantrouwen als volgt; ,De Amerikanen luisteren naar niemand. Ze doen wat ze willen. De meeste mensen zijn ontsnapt. Dat kun je geen succes noemen.'' Zadran is niet zomaar een commandant. Het was zijn eenheid die de Shahi Kot vallei als eerste is binnengegaan. Terwijl de Amerikaanse en andere geallieerde troepen van een relatief veilige afstand in de bergen rond de vallei zeven posities innamen om vluchtende Talibaan en Al-Qaeda-leden de pas af te snijden, sloten de eenheden van Zadran en commandant Shireen Gul, ieder aan een kant van de vallei, de moslimextremistische strijders in. Zadran vond slechts 23 doden aan zijn kant van de vallei, Gul niet meer dan tien.

Onduidelijkheid over het aantal slachtoffers aan de zijde van de vijand is de kern van de discussie over het vermeende succes van Operatie Anaconda die elf dagen heeft geduurd. De greep van een wurgslang die het debacle van het offensief in de bergen van Tora Bora, begin december, had moeten voorkomen, blijkt lang niet zo krachtig te zijn geweest als Amerikaanse woordvoerders hebben geclaimd. De fouten van Tora Bora, waar het Amerikaans-geallieerde aandeel minimaal was en honderden Al-Qaeda strijders over de grens naar Pakistan wisten te vluchten, zouden niet worden herhaald. Maar het aantal doden, iets meer dan dertig, dat bij doorzoeking van de vallei is gevonden, is gezien de felle weerstand van begin maart buiten verwachting laag. Dat leidt maar tot één conclusie; de vijand is alweer gevlucht.

Het Amerikaanse ministerie van Defensie heeft het vrijgeven van gegevens over het aantal aangetroffen lijken stelselmatig geweigerd. Terwijl het Pentagon eerder allesbehalve terughoudend was in het schatten van het aantal slachtoffers. Dat getal liep op van 517 begin maart, tot meer dan achthonderd nu. Voor de zogenaamde body counts, het verzamelen van harde feiten, gelden andere regels, aldus de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld: ,,Dat doen we niet.'' Het tellen van de doden zou herinneringen aan Vietnam oproepen, toen misleidende statistieken het thuisfront moesten doen geloven dat een overwinning in het verschiet lag.

Bovendien, zo redeneert het Pentagon, lichamen kun je alleen tellen wanneer er wat van over is gebleven en dat zou na 2.500 afgeworpen bommen niet erg veel zijn. Franklin Hagenbeck, de Amerikaanse commandant van de grondtroepen tijdens Operatie Anaconda, noemt als voorbeeld het bombardement op een gebouw waarvan bekend zou zijn geweest dat zich daar ten minste dertig moslimstrijders bevonden. Inspectie na de aanval zou een bomkrater hebben getoond waaruit slechts één been stak.

Maar met of zonder body counts, op verschillende fronten in Afghanistan wordt geloofd dat de strijd met de moslim-extremisten verre van gestreden is. Hergroeperen is hierbij het meestgehoorde woord. Volgens een woordvoerder van het Afghaanse interim-bestuur is na de val van de Talibaan, 95 procent van hun aanhang uitgeweken naar buurland Pakistan. Van daaruit zouden de moslimstrijders zich hergroeperen.

De Afghanen die nu aan de zijde van de Verenigde Staten vechten zijn voor een belangrijk deel veteranen van de bloedige oorlog met de Sovjet-troepen in de jaren tachtig. Toen lagen zij onder vuur van een op het oog superieure oorlogsmachine en wisten zij tot de toenemende schrik van de Russen steeds weer te hergroeperen om even later weer terug te slaan. Een probleem dat de huidige Russische minister van Defensie, Sergej Ivanov, tegenover de Amerikaanse media onderstreepte. ,,Het duurt jaren totdat Al-Qaeda en de Talibaan tot op de wortel zijn aangepakt'', zei hij in het televisieprogramma Meet the press.

,,Er zal guerrilla-oorlog met Al-Qaeda-strijders gevoerd worden'', zei ook `commandant Abdullah' uit Paktia tegen persbureaus. ,,De VS zullen op de grond moeten uitvinden waar de vijand zit om hem daarna met de inzet van kleine eenheden commando's uit te schakelen. Bommen van B-52`s zullen Al-Qaeda of de Talibaan nooit definitief verslaan.''