Europese dimensie

Europa is geen buitenland meer, verklaarde de regering in de troonrede van 2000. Maar de verhouding blijft ongemakkelijk, waarschuwt de Raad van State in zijn vandaag verschenen jaarverslag. Het hoge college constateert dat de teksten van regeerakkoorden tot nu toe nauwelijks rekening houden met de Europese aspecten van de daarin opgenomen plannen. ,,De Europese instellingen zijn niet aan een Nederlands regeerakkoord gebonden', zo wordt daar droogjes aan toegevoegd. Deze waarschuwing van de Wijzen van de Kneuterdijk valt mooi samen met een explosieve verkiezingscampagne die dus ook wel eens tot een brisant regeerakkoord zou kunnen leiden. Nieuw kan de waarschuwing moeilijk worden genoemd. De Securitel-affaire joeg Nederland in 1997 al de stuipen op het lijf. Deze betrof het niet melden van bepaalde `technische' nationale normen in Brussel. Even leek het alsof de ademtest in het verkeer en controles op wapens en speelautomaten op losse schroeven kwamen te staan.

Een grote inhaalslag bracht soelaas. Maar de les leek duidelijk dat een te grote afstand bestaat tussen de internationale fora waar Nederland verplichtingen aangaat en, zoals de regering het noemde, ,,de soms verre uithoeken van de ambtelijke organisaties waar ze moeten worden uitgevoerd'. Het was echter niet zozeer een kwestie van afstand, maar van eigenzinnigheid, zoals het eerlijk in de juridische vakpers werd genoemd. Drie jaar geleden constateerde minister Korthals (Justitie) in de Senaat dat de Securitel-affaire er in elk geval toe heeft geleid dat de zorg voor de (Europese) wetgevingskwaliteit weer op de agenda is komen te staan. ,,Mijn ambities op dit punt zijn hoog, mijn manoeuvreerruimte daartegen nog steeds beperkt', verklaarde de bewindsman toen. De vakdepartementen laten zich inderdaad niet zo graag door Justitie de wet voorschrijven.

Korthals is juist bezig aan een precieus menuet over het thema wetgevingskwaliteit met de Eerste Kamer. Maar als het over een algemeen beleidsthema als `borging van publieke belangen' gaat – aangesneden door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid – lijkt het toch weer alsof het debat ,,in de Haagse hofvijver kan plaatsvinden zonder rekening te houden met Europese randvoorwaarden'. Zo mopperde althans de hoogleraar Mortelmans. Kwesties als de aanbesteding van de hogesnelheidslijn, de mond- en klauwzeercrisis of de concurrentie in de stroomsector hadden inmiddels toch duidelijk moeten maken dat er geen ontsnappen is aan de Europese dimensie.

Maar deze dimensie moet ook niet worden geïdealiseerd. Het was de Raad van State zelf die eerder constateerde dat de kwaliteit van Europese regelgeving uit een oogpunt van rechtstatelijkheid en democratie soms lager is dan nationale wetgeving. Een hoge Duitse rechter sprak in de Frankfurter Allgemeine Zeitung vorige zomer openlijk van ,,Rechtsvergessenheit' aan de zijde van de Europese instanties.

Een beetje dwars mag een Nederlands regeerakkoord dan ook best zijn.