`We stemmen niet meer, we lopen mee in stille tochten'

De lijst Pim Fortuyn kent weinig ervaren politici, maar des te meer burgers met een missie. De chirurg wil van elk ziekenhuis een privé-kliniek maken. De oud-rector magnificus streeft meer intellect in de politiek. De Kaapverdiaanse ondernemer wil meer eisen stellen aan allochtonen. De oud-journalist staat Fortuyn graag ter zijde bij het doorbreken van de lethargie in de politiek. En de Defensieambtenaar wil bureaucratische structuren doorbreken. ,,Ik zag VVD-ministers rondhossen in een kunstmatig opgewekte stemming en ik dacht: waar zijn de visie en de moed?''

5: Ferry Hoogendijk

,,Als je mijn steun wilt, kom ik je helpen'', faxte de oud-hoofdredacteur van weekblad Elsevier Ferry Hoogendijk (68) op 12 februari aan Pim Fortuyn. Die belde dezelfde dag nog terug. ,,We moeten praten.''

Hoogendijk promoveerde in 1971 tot doctor in de sociale wetenschappen (sociologie) op het onderwerp partijpropaganda. Hij vergeleek de wervelende campagne van Ronald Reagan, die van filmster transformeerde tot gouverneur van Californië, met de onprofessionele aanpak in de Nederlandse politiek (,,Zoals de papoea's leven in Nieuw Guinea.'')

,,Vóór alles'', constateerde hij ,,moet de wil aanwezig zijn om te winnen. Het is een gevecht om de gunst van de kiezers: een van de meest opwindende gevechten die mensen in de moderne tijd kunnen voeren.'' Nu, na vijftig jaar lidmaatschap van de VVD, vindt Hoogendijk het bewijs voor zijn stelling bij Fortuyn. ,,Het is ongelooflijk hoe hij die wil heeft. Hij is een tovenaar.''

Het wachten was op iemand die de lethargie doorbrak, zegt Hoogendijk. ,,De VVD roept al twaalf jaar dat er meer politie op straat moet komen. Pas de laatste weken maakt men haast. Alles werd in het torentjesoverleg bedisseld en Dijkstal liet dat toe.'' Twee weken geleden zegde hij zijn lidmaatschap op. ,,Ik was het al anderhalf jaar van plan.''

En nu ziet Hoogendijk, de journalist, zichzelf gesteld voor een taak: zijn politieke onafhankelijkheid ombuigen tot een rol als politicus. ,,Maar ook in de Kamer blijf ik commentator. Ik hoop dat de partij niet alleen een lijst van specialisten wordt, maar van volksvertegenwoordigers, die weten wat er onder de mensen leeft.''

Hij zit in zijn Naardense serre en hij richt zijn blik naar buiten. Pas honderd meter verderop staat het volgende huis. ,,Maakt u zich geen zorgen: ik zie genoeg mensen, ik heb buren, ik lees kranten.''

Hoogendijk ambieert de portefeuille van Economische Zaken. ,,Allereerst moeten we weer weten dat er een minister van Economische Zaken ís.

,,Dat departement wordt amper nog genoemd. Bedrijven moeten weten dat er een departement is waar ze kunnen overleggen, dat hun zaken behartigt.''

6: Mat Herben

Voorlichter van het ministerie van Defensie en hoofdredacteur van de Defensiekrant Mat Herben (49) kent de oprichters van de Lijst Pim Fortuyn nog maar één maand. Toch is hij is al een belangrijke functionaris in de partij. Bij de onrustige boekpresentatie afgelopen donderdag trad hij op als perschef - ,,Pim is echt naturel, zo geëmotioneerd als hij reageert op die taarten. Dan ben ik teleurgesteld in mijn collega-journalisten die vooringenomen vragen stellen. Dat grieft hem.''

Herben zat bij tien van de ongeveer honderd gesprekken die Fortuyn de afgelopen drie weken voerde en hij is diens persoonlijk woordvoerder. ,,Bij Defensie heb ik nooit een agenda gehad, alles ging via de secretaresse en het klembord. Nu moet ik 's avonds voor ik mijn overhemd in de was doe eerst alle kattenbelletjes uit mijn borstzak halen.'' In de Kamerfractie ambieert Herben de functie van fractiesecretaris.

Vorig jaar nog overwoog de voorlichter een VVD-kamerlidmaatschap. Maar er knapte iets toen hij op Prinsjesdag bij Den Haag Vandaag een verslag zag van de begrotingsbehandeling. ,,Ik zag VVD-ministers rondhossen in een kunstmatig opgewekte stemming en ik dacht: waar zijn de visie en de moed? Met deze mensen wil ik geen streep verder.'' Hij meldde zich aan bij Leefbaar Nederland en verliet de partij met Fortuyn. ,,Pim is een man met een hart van goud, geen satertje.''

Herben heeft een groot aantal van de Fortuyns boeken 'doorgeakkerd'. Diens opvattingen over de staat van het onderwijs en de gezondheidszorg vindt hij niet het belangrijkst. ,,Daar heeft hij voor doorgeleerd. Meest indrukwekkend vind ik zijn ideeën over de staatsinrichting en de normatieve rol die de staat moet vervullen om de nationale identiteit te waarborgen. Daarin is hij is briljant.''

De Puinhopen van acht jaar Paars ademt volgens Herben nog teveel de sfeer van Leefbaar Nederland. Bijvoorbeeld waar het gaat om defensie, zijn portefeuille in de fractie. ,,Het is niet de bedoeling om het ministerie van Defensie nog verder in te laten krimpen. Dat departement is in de jaren negentig volledig gereorganiseerd. Wel willen we de bureaucratische topstructuren doorbreken.''

9: Vic Bonke

,,Meer taarten'', zei Vic Bonke (62) toen hij Fortuyn donderdagavond aan de telefoon had. ,,Dat is goed voor de cijfers.'' Dat was Fortuyn niet met hem eens. Taarten, Marokkaanse jongens die hem uitschelden voor Hollandse Hitler: hij was somber over de harde weerstand. Bonke: ,,Ik moet hem wel eens oppeppen. Dan zeg ik: als je je nek uitsteekt, hoort dit erbij.''

De ex-hoogleraar fysiologie Bonke was tot 1991 rector magnificus van de Universiteit Maastricht. Hij raakte bevriend met Fortuyn toen die eind jaren tachtig directeur was van het aan die universiteit verbonden Centre for European Studies. Beiden bleken lid te zijn geweest van dezelfde katholieke studentenvereniging Thomas Aquinas in Amsterdam.

Na zijn rectoraat verliet Bonke de universiteit en vestigde zich als zelfstandig adviseur. Hij werkte daarbij regelmatig samen met Roel in `t Veld die enkele jaren eerder Fortuyn al had aangetrokken voor de invoering van de OV-studentenkaart. Eind jaren negentig keerde Bonke voor enige tijd terug naar de universiteit in Maastricht als `interim-decaan' van de medische faculteit. Zijn bestuursstijl en ideeën over de fusie met het academisch ziekenhuis stuitten op verzet in de faculteitsraad. De universiteit zegde eind 1999 het contract tussentijds op maar hij kreeg wel een groot deel van de gederfde inkomsten vergoed. De fysioloog woont in Bentveld, waar hij twee keer op de kandidatenlijst stond voor de VVD bij de gemeenteraadsverkiezingen. Hij kwam niet in de raad.

,,Die gedoogcultuur, die ook binnen de VVD steeds meer gehoor kreeg, bevalt me steeds minder'', zegt Bonke. ,,We laten grote hoeveelheden economische vluchtelingen binnen, waaronder de Russische en Joegoslavische maffia. Daar moet een einde aan komen.''

Politici zijn niet erg slim, vindt hij. ,,Netelenbos liberaliseert de taxi in Amsterdam. Het wordt een puinhoop. Waarom gaat ze niet eerst kijken hoe het taxibedrijf in Berlijn en Parijs functioneert?'' Bonke wil in de kamer 'zakelijkheid en intellect' uitdragen. Zijn rol zal die van 'zinnig denkend mens' zijn, zijn specialismen: onderwijs en volksgezondheid. ,,Pim moet in zijn boek wat overdrijven, maar ik vind dat Borst het nog niet zo slecht heeft gedaan.''

14: Gerlof Jukema

Dinsdag stelde longarts Gerlof Jukema (43) de directie van het Waterlandziekenhuis in Purmerend op de hoogte van zijn nieuwe nevenfunctie: Kamerlid voor de Lijst Pim Fortuyn. De directie en medische staf reageerden enthousiast. ,,Dit bericht komt aan als een mokerslag in positieve zin'', zei een stafbestuurder. ,,Als ik maar niet al mijn specialisten aan Fortuyn verlies.'' Na de verkiezingen gaat Jukema drie dagen in de week naar de Tweede Kamer. De twee andere dagen wil hij als vrijgevestigd specialist in het ziekenhuis blijven werken.

,,Dokters moeten niet veel hebben van populisme'', zegt Jukema. ,,Dat is hun stijl niet. Maar het populisme van Fortuyn is een vernislaagje. De achterliggende boodschap krijgt in veel ziekenhuizen gehoor.''

Dat nu ook specialisten en juristen zich openlijk naar Fortuyn keren, komt volgens Jukema omdat de politieke partijen `stelselmatig signalen hebben genegeerd'. ,,Nederlanders hebben weinig moed om te zeggen: dit accepteren we niet. Ze stemmen niet meer, ze lopen mee in stille tochten. Toch is er bij niemand een rood lampje gaan branden.''

Jukema noemt de manier waarop de gezondheidszorg in Nederland werkt `communistisch'. ,,De overheid is als werkgever maar voor 6 procent verantwoordelijk voor de kosten in een ziekenhuis. De rest wordt betaald met premiegeld. Toch heeft de minister alle zeggenschap en worden we om onduidelijke redenen strak gebudgetteerd.''

Ziekenhuizen moeten hun kosten direct declareren bij de zorgverzekeraars, vindt hij. Zijn ideale ziekenhuis is een privé-kliniek. ,,Ziekenhuizen moeten kunnen ondernemen: productie draaien, winst maken. Het bespaart in de kosten. De overheid heeft de taak kwaliteit en toegankelijkheid te waarborgen.''

De longarts komt voort uit een geslacht van predikanten, zijn vader was dominee in Scheveningen. ,,Hij stond naast de mensen.'' Toen Jukema klein was, werd zijn vader regelmatig midden in de nacht uit bed gebeld om een stervende in het ziekenhuis bij te staan. ,,Nu zijn het onze ouders die toewijding nodig hebben. Nu wil ik naast hún staan.''