`Leider' Dijkstal sluit de gelederen bij VVD

Lang heeft VVD-leider Dijkstal tegengestribbeld. Maar nu is hij geweken voor de druk uit fractie en partij: meer profiel, eenvoudige taal en Wiegel.

`Het ontbrekende stukje van de puzzel', noemden VVD'ers vorige week binnenskamers de kwestie van het leiderschap binnen de VVD. Hoezeer machtsvertoon Hans Dijkstal misschien ook persoonlijk tegen borst stuit, het werd - vonden alle betrokkenen - hoog tijd dat Dijkstal liet zien dat hij in de partij de baas is, en dat hij bereid is als de kandidaat-premier van de VVD in de verkiezingsstrijd te figureren.

En het hoge woord is er dan - zij het wat omzichtig - alsnog uitgekomen, eerst vorige week na afloop van de roerig verlopen fractievergadering, en dit weekeinde bij de bijeenkomst van de voorzitters der Kamercentrales (afdelingen): ,,Als je leider van een partij bent'', verklaarde Dijkstal zaterdag, ,,zit daar ook een verantwoordelijkheid bij. Dus de vraag die mij gesteld is, of ik die verantwoordelijkheid zie en bereid ben die te nemen, daarop was het antwoord ja''.

Dijkstals weifelende, subtiele benadering van de politieke situatie had de afgelopen maanden tot groeiende onvrede in de partij geleid - terwijl de door Fortuyn c.s. behaalde resultaten in peilingen en gemeenteraadsverkiezingen de hoop, dat de VVD de grootste partij in de Tweede Kamer zou kunnen worden, vrijwel in rook op deden gaan.

Om te beginnen was er onrust in de fractie. Daar hadden de jongere, uitgesproken Kamerleden van de VVD vorig jaar al met lede ogen moeten aanzien hoe vrijwel de gehele bewindsliedenploeg uit het kabinet bovenaan de lijst was gedropt. Dijkstal wilde, dat was wel duidelijk, de VVD profileren als de bestuurderspartij bij uitstek.

Toen de verkiezingsstrijd voor de gemeenteraden begon, vertoonde Dijkstal geen enkele neiging thema's in de verkiezingsstrijd te gooien, die een toekomstige politieke samenwerking met PvdA of CDA in de waagschaal konden stellen. De prijs daarvan bleek, dat een rechtse nieuwkomer in de politiek, Fortuyn, op de loop kon gaan met alles wat de VVD aan eigens in de strijd had kunnen werpen: asielbeleid bijvoorbeeld.

Dit, zo heeft Dijkstal in fractie- en partijoverleg thans beloofd, gaat veranderen: in eenvoudige taal zullen Kamerleden met uitgesproken standpunten inzake asielbeleid (Kamp), mobiliteit (Hofstra) en WAO (Wilders) een grote rol gaan spelen.

De voorzitters van de Kamercentrales hadden het ook al langer aan de stok met Dijkstal, voordat zij vorige week steeds duidelijker in het openbaar kritiek gingen leveren. Door hun lokale verbondenheid hadden zij, eerder dan de Haagse VVD-leiding, in de gaten dat Fortuyn rechtse kiezers en VVD-leden naar zich toe zou trekken. Op het VVD-congres in januari kwam het al tot een worsteling tussen hen en Dijkstal, over de mate van detail waarmee het door de VVD bepleite asielbeleid in het verkiezingsprogramma zou worden opgenomen.

De voorzitters van de Kamercentrales wonnen dat, maar moesten vervolgens, op het congres en bij Dijkstals eerste toespraken in de campagne, aanzien hoe hun leider moeizame, hoogdravende toespraken hield, vol fraaie beschouwingen over het liberalisme, maar zonder enige bezielende of nieuwsmakende werking. Ook dit gaat, heeft Dijkstal beloofd, veranderen: op polemische wijze zal de VVD voortaan weer proberen, de agenda van het politieke debat te gaan bepalen.

En dan de kwestie Wiegel. Deze ex-leider probeerde, niet zonder succes, op eigen houtje in spreekbeurten en interviews zichzelf als alternatief voor de voorzichtigheid van Dijkstal te profileren. En had daarmee zo'n succes, met name bij de rechterflank van de VVD-aanhang, dat het bijna op een putsch tegen de leider van de in het nauw gebrachte VVD ging lijken.

Wiegel zelf, aldus bronnen in de VVD, heeft de partijvoorzitter en Dijkstal vorige week voorgesteld aan zijn optreden een andere vorm te geven , zodat hij niet langer een dissident lijkt. Over de manier waarop Wiegel aan de algehele VVD-campagne kan bijdragen, zijn tussen hem en Dijkstal nog onderhandelingen gaande. Dat de VVD alsnog de grootste partij kan worden, wordt de leidraad van de campagne die - anders dan partijvoorzitter Eenhoorn had gewild - pas een maand voor de verkiezingen begint met een algemene ledenvergadering van de VVD op 12 en 13 april. Die zou aanvankelijk slechts huishoudelijk van aard zijn, maar krijgt nu het karakter van een herstart voor de zegetocht.