Handhaven vrede Afrika, `beetje actie'

In Monterrey wordt deze week op mondiaal niveau gepraat over armoede en ontwikkeling. In het veld, in Tanzania, worden Afrikaanse militairen getraind voor humanitaire missies. `De toekomst van Europa hangt er van af.'

De Land Rovers rijden in konvooi over de rode aarde. Maanden heeft het er nauwelijks geregend. De stofwolken dwingen de wagens om op ten minste vijftig meter afstand van elkaar te rijden. Wanneer ze door de kleine dorpjes rijden, juichen kinderen de wagens enthousiast toe. Veel meer gebeurt er hier vandaag waarschijnlijk niet meer.

Het konvooi bevindt zich in Noord-Tanzania, een kilometer of tien buiten de havenstad Tanga. Hier zijn, terwijl de zon vrijwel loodrecht op de aarde staat, militairen van verschillende nationaliteiten aan `humanitaire' oefeningen bezig.

De oefeningen zijn een onderdeel van Operatie Tanzanite, een militaire oefening met een humanitair karakter. De belangrijkste deelnemers zijn Tanzania en Frankrijk. Daarnaast doen er dertien Afrikaanse landen mee, waaronder Kenia, Zambia, Mozambique en Zuid-Afrika, en een aantal westerse landen, waarvan België en Duitsland de grootste logistieke bijdragen leveren. In totaal doen er 2.500 militairen mee. Van het materieel, bestaand uit 450 voertuigen, drie marineschepen, tien militaire transportvliegtuigen en een aantal lichte pantserwagens, wordt het leeuwendeel door Frankrijk beschikbaar gesteld. De kosten zijn ruim 8 miljoen euro.

Rechts van de weg, bij het struikgewas, komen mensen aan die als vluchteling willen worden erkend in de `Blauwe Zone'. In de `Paarse Zone', waar ze vandaan komen, woedt namelijk een bloedig etnisch conflict. Muitende soldaten, vaak onder invloed van drank en drugs, roven en verkrachten erop los. Sommige vluchtelingen zijn er slecht aan toe. De lange tocht door de hitte heeft hen uitgeput. Rode Kruis-medewerkers schieten te hulp en leggen de zwaarste gevallen in de juiste houding op de brancard.

Links van de weg zit een groep van zo'n vijftien jongemannen in het gras, onder schot gehouden door een soldaat. Zij probeerden met een eerdere groep vluchtelingen in de `Blauwe Zone' te infiltrereren. Maar ze zijn tijdens het fouilleren door de soldaten ontmaskerd als rebellen die voor onrust kwamen zorgen. Gelaten wachten ze nu op wat komen gaat.

Operatie Tanzanite (genoemd naar een edelsteen uit Tanzania) is de derde aflevering uit een serie Franse militaire oefeningen in Afrika, onder de naam RECAMP (Renforcement des Capacités Africaines de Maintien de la Paix). Eerdere missies hadden plaats in Senegal (1998) en Gabon (2000).

Het belangrijkste doel van de serie oefeningen is het op termijn vergroten van de veiligheid en stabiliteit in Afrika. Als Afrikaanse landen weten hoe ze in een vroeg stadium van een gewapend conflict als vredesstichter en hulpverlener moeten optreden, is de gedachte, wordt Afrika op den duur een veiliger continent.

Dergelijke oefeningen passen goed in het huidige beleid van good governance, waarin westerse donoren aan ontwikkelingslanden bepaalde eisen stellen van deugdelijk bestuur. Bovendien hoeven de westerse landen dan niet meer over de hele wereld als politieagent op te treden. Met humanitaire missies in onder meer Afghanistan, Cambodja, Eritrea en Kosovo zijn hun vredesmachten al zwaar belast.

Terug naar het checkpoint, naar de rebellen en de vluchtelingen. De Tanzaniaanse kapitein L. Mgumba, kijkt toe hoe zijn manschappen samenwerken met de Kenianen en feilloos de booswichten uit de rij vluchtelingen pikken. De houten stokken onder hun T-shirts die geweren en machetes moeten voorstellen, staan de rebellen gemakkelijk af. Even verderop speelt een jongeman – aan de oefeningen doen geen vrouwen mee – met een kussen onder zijn buik de rol van hoogzwangere vrouw. Hij gilt alsof de weeën reeds in volle gang zijn, wat onbedoeld een hilarisch schouwspel oplevert. Rode Kruis-medewerkers begeleiden hem rustig naar een legertent waar hij kan `bevallen'.

Mgumba, die joviaal met iedereen handen schudt, ziet het schouwspel met genoegen aan. Hij is een en al lof over de samenwerking met de Fransen. ,,We leren hier ontzettend veel. Vredeshandhaving, het onderhandelen dat daar bij komt kijken, dat is voor een groot deel nieuw voor ons en erg interessant. Maar het is ook erg leuk om te doen, een beetje actie.''

In hoeverre de theorie in de praktijk standhoudt zal nog moeten blijken. Zijn er op dit veldje hoogstens honderd vluchtelingen te bekennen, de reusachtige vluchtelingenkampen tijdens de burgeroorlog in Rwanda in '94 en '95 herbergden meer dan honderdduizend mensen. Ziektes, roof en geweld tierden er welig. De kampen werden zélf humanitaire rampgebieden, waar Hutu-bendes 's nachts de dienst uitmaakten. Ook het ontwapenen van rebellen zal in de meedogenloze werkelijkheid van het etnische conflict een stuk gevaarlijker zijn dan hier. Zeker als ook nog eens de Conventie van Genève moet worden nageleefd.

,,We hebben ook niet de pretentie alle problemen in één keer op te lossen'', zegt kolonel F. Dary, oud-parachutist bij de commando's en nu leider van het Franse contingent. ,,Iedereen begrijpt dat het jaren duurt voordat je een professionele Afrikaanse vredesmacht hebt. De toekomst van Europa hangt voor een deel af van vrede in Afrika. Laten wij een heel continent links liggen, dan krijgen wij daar op een moment de rekening van gepresenteerd.''

Militairen hebben in een afgebladderd voetbalstadion in het centrum van Tanga een veldhospitaal ingericht. De tenten zijn ingericht met veldbedden, allerhande medische benodigdheden, en zelfs een operatiekamer. Er is grote belangstelling voor onder de bevolking, want er is gratis medische verzorging. Rond een uur 's middags staat er een rij van tientallen mensen voor de poort. Zo profiteren de burgers ook rechtstreeks van alle goede bedoelingen.

De belangrijkste Nederlandse inbreng in `Tanzanite' is een mobiele waterzuiveringsinstallatie van het bedrijf Promac uit Zaltbommel. Deze kan per uur 400 liter drinkwater en 600 liter waswater produceren, bijvoorbeeld voor vluchtelingenkampen. Maar dan moet de waterbron (een rivier bijvoorbeeld) wel zoet zijn. Door een misverstand hebben Nederlandse militairen bij een zoute rivier water gehaald, waardoor de fijne metalen filters binnen de kortste keren verstopt raakten met zoutkristallen. Maar van een mislukking wil de Nederlandse contingentsleider, W. van Ommeren, niet spreken. ,,We weten nu beter hoe het apparaat functioneert in het terrein. Dat is nuttige ervaring voor wanneer het menens is. Van tegenvallers leer je het meest.''

Eerste van drie artikelen over de praktijk van het ontwikkelingswerk.