Een Kazak weet nog wat miserie is

De Kazak Alexander Vinokoerov heeft gisteren Parijs-Nice gewonnen. De 28-jarige renner van Telekom is de belichaming van de niet-westerse wielerprof. ,,Laat die Kazakken maar los en ze vliegen er in.''

Wielrenners uit het voormalige oostblok zijn er in allerlei soorten en maten. Je hebt de verwende kwasten die de weelde van de westerse luxe niet kunnen dragen. Zij verspillen hun talenten aan snelle auto's en mooie vrouwen. Niet de smeerolie maar de bankrekening bepaalt hun sportloopbaan. Volgens westerse ploegleiders is het onbegonnen werk deze ontspoorde atleten in goede banen te leiden.

De Kazak Alexander Vinokoerov, gisteren winnaar van de rittenkoers Parijs-Nice, is de tegenpool van de verwende beroepsrenner die niet goed met zijn vak bezig is. Hij heeft zijn afkomst nooit verloochend. Hij is de belichaming van de modelprof, bijna een uitstervend ras in het peloton. Hij woont in het mondaine Monaco, maar koestert zijn roots in de voormalige Sovjet-republiek.

,,Hij is voor mij een voorbeeld voor alle Duitsers in de ploeg'', zegt zijn Belgische ploegleider Rudy Pevenage, lachend. ,,Nou vooruit, van alle Europese renners in de ploeg. Ge voelt dat die jongen in zijn jeugd veel miserie heeft gekend. Hij staat nog met beide voeten op de grond. Hij toont nog respect en dankbaarheid. Hij belt nooit voor een wissewasje. Laat die Kazakken maar los en ze vliegen erin.''

Vinokoerov is land- en generatiegenoot van Andrei Kivilev, die in de afgelopen Tour de France vierde werd. De voormalige legerkapitein Kivilev eindigde in Parijs-Nice ook als vierde en onderstreepte de kracht van de Kazachse wielersport. Beide talenten zaten op dezelfde wielerschool die deel uitmaakt van de vele sportinternaten in Kazachstan.

Net buiten het centrum van Almaty, vroeger Alma Ata geheten, bevindt zich een complex waar het internaat is gehuisvest en waar ook de wielerafdeling een plaats heeft. Met ongeveer vijftien jongens van dertien tot en met zestien jaar. Ze trainen hier – onder meer door in een kelderachtig vertrek op rollers te fietsen en gewichten te heffen.

Als de renners hun gevarieerde opleiding op de internaten met succes hebben afgerond, gaan ze bij een wielerploeg in West-Europa aan de slag gaan. Dan worden ze in Frankrijk, België of Spanje opgenomen in een gastgezin. Een recenter voorbeeld is Andrei Kasjeskin. Vorig jaar was deze Kazak nog belofte bij het Belgische Domo, nu rijdt hij daar als beroepsrenner. En bij Telekom werd Vinokoerov afgelopen week nog gesecondeerd door zijn landgenoot Sergei Jakovlev.

De meeste profs uit Kazachstan keren na het wielerseizoen terug naar hun geboortegrond. Kivilev is daar vorig jaar nog getrouwd. Ook Vinokoerov was op de bruiloft van de partij. Komende winter gaat hij met zijn Duitse kopman Jan Ullrich en hun levenspartners naar zijn geboorteland op vakantie.

Tijdens hun verlof maken de Kazachse beroepsrenners op mountainbikes trainingstochten door de bergen. Dan verzamelen ze zich 's ochtends vroeg op een afgelegen terrein buiten de stad en rijden ze naar Chimbulak, het wintersportgebied op ruim 2.000 meter hoogte, net voorbij de voormalige wonderschaatsbaan van Medeo. Het gevaarlijkste onderdeel van die trainingsritten vormt de weg van de stad naar de bergen, over een vierbaansweg. De automobilisten zijn geen wielrenners gewend.

In eigen land is Vinokoerov een held, vooral sinds zijn tweede plaats achter Ullrich bij de wegwedstrijd van de Olympische Spelen in Sydney. Hij ging niet alleen naar Kazachstan om zijn zilveren medaille te laten zien, maar schonk de nationale ploeg ook vijf racefietsen van Pinarello, het merk van Telekom. Voor de wielerploeg in zijn geboorteplaats Petropavlovsk nam Vino twintig volledige wielertenues mee, inclusief fietsschoenen.

Zoals de Amerikaan Lance Armstrong na de Tour president Bush op het Witte Huis op een racefiets trakteerde, deed Vinokourov dit na de Zomerspelen in het paleis van president Nursultan Nazarbajev. De nationale wielerfederatie schonk hem een auto van Japanse makelij en een appartement in Astana, de nieuwe hoofdstad van Kazachstan.

Tijdens de Tour zitten de Kazachse wielerliefhebbers weer voor de buis. De etappes zijn op de kabeltelvisie te volgen via de Russische versie van Eurosport. ,,Wat Erik Dekker en Michael Boogerd voor jullie Nederlanders zijn'', sprak onlangs een Kazachse wielerofficial, ,,dat zijn Vinokoerov en Kivilev voor ons.''

Vinokoerov verhuisde in 1996 naar Frankrijk, Kivilev een jaar later. Beiden werden prof in 1998. Kivilev kwam via Festina en AG2R terecht bij Cofidis. Vinokoerov koos aanvankelijk voor Casino, waar hij voor zijn eigen kansen mocht rijden en zijn gebrek aan tactisch inzicht mocht etaleren. Hij negeerde een moderne wielerwet die leert dat verdedigen de beste manier van aanvallen is.

Pas in dienst van Telekom kreeg Vinokoerov de eerste beginselen van koersinzicht bijgebracht. Pevenage: ,,Hij begon met tegenwind. Hij verstond weinig van ploegentactiek. Hij smeet met zijn krachten. Bij Casino attaqueerde hij de ganse dag. Bij ons kwam hij in een gestructureerde ploeg met twee kopmannen. Hij had moeite met de gewenning, maar voilá: niemand hoeft hem nu nog iets te leren.''

Vinokoerov won eerder de Ronde van Valencia, de Dauphiné Libéré, het Circuit des Mines, de Tour de l'Oise en de Vierdaagse van Duinkerken. Hij is een specialist in kleine rittenkoersen. Geen rasklimmer, of geboren tijdrijder, maar een aanklamper van het zuivere soort. Hij gaat volgens Pevenage ,,zeker en vast een wereldbekerwedstrijd winnen''. Altijd bereid het vuile werk op te knappen en nooit te beroerd zijn ploeggenoten in de feestvreugde te laten delen.

,,Wij noemen hem Jerommeke'', verwijst Pevenage naar de stripheld van Suske en Wiske. ,,Sorry hoor, maar Jeroen Blijlevens (Nederlandse sprinter met dezelfde bijnaam, red.) is bij hem vergelijken een klein manneke. Hij is een sterke kerel die niet kapot te krijgen is. Hij staat tijdens de winterstage soms tot vijf uur 's nachts met een fles wodka in de hand op tafel te zingen, maar komt om acht uur 's ochtends keurig zijn trainingsafspraak na.''

De tempobeul met de turbodijen trok in de Tour van '99 de aandacht van manager Walter Godefroot van Telekom. Bij de beklimming naar Alpe d'Huez maakte hij indruk met een krachtige pedaaltred. Pevenage: ,,Hij heeft een goeie natuur. In de laatste Tour ging hij elke dag in de stress voor Zabel of Ullrich. Hij reed plat op het beslissende moment, anders had hij nog meer voor eigen kansen mogen rijden.''

Pevenage is blij met de zege van zijn meesterknecht in Parijs-Nice. ,,Deze koers was voor hem een thuiswedstrijd. De Fransen zullen hem nog meer gaan liefhebben. Hij is daar nu een grote meneer.'' Ondanks alle loftuitingen is Vinokoerov volgens Pevenage geen potentiële Tourwinnaar. ,,Tenzij er de hele ronde gebatterd wordt. Pas dan is de koers op zijn lijf geschreven.''