STILLEVEN MET RODE BLOEMEN

Op de Amsterdamse basisschool De Meent behoort kunstzinnige vorming tot het onderwijs-programma. `Dat is een mooi schilderij, echt druk.'

Opgesteld in rijen van zes wachten dertig zwarte klapstoeltjes in de Amsterdamse Artoteek Zuidoost/Het Nieuwe Podium op de bezoekers van vandaag: de leerlingen van groep 5 van basisschool De Meent. Zij mogen vandaag zes kunstwerken uitzoeken voor hun school. Kunsteducatief medewerkster Niesje Johannes heeft samen met Eugenie Molin, vakdocent beeldende vorming van de school, het bezoek voorbereid en kunstwerken geselecteerd die passen bij het thema `Patroon, motief en ritme'.

Als de kinderen binnen zijn ze zijn met de metro gekomen begint Johannes eerst maar eens te vragen wat er thuis aan de muur hangt. Ismaël (9) steekt zijn vinger op: ``Een poster van Patrick Kluivert'', zegt hij trots. ``En als die poster kapot gaat, kun je dan dezelfde opnieuw kopen?'' vraagt Johannes. Ismaël knikt. ``Juist, en dat is het verschil met een kunstwerk. Als dat kapot gaat, kun je niet zomaar hetzelfde kopen. Zal ik jullie eens een moeilijk woord leren? Uniek. Ieder kunstwerk is uniek. Er is er maar één van. En jij bent ook uniek'', zegt Johannes tegen een jongetje op de eerste rij, ``want er is er niet nog zo één als jij.''

Basisschool De Meent is sinds 1993 een Kunstmagneetschool. Dat houdt in dat de kunstzinnige vorming een regulier onderdeel vormt van het onderwijsprogramma. De school reserveert er een budget voor en krijgt soms extra gelden van bijvoorbeeld het Amsterdams Fonds voor de Kunst. Vakdocent Eugenie Molin geeft les in tekenen, schilderen en boetseren. Leerlingen brengen bezoeken aan musea en tentoonstellingen en via gastlessen van kunstenaars en de artotheek komt échte kunst de school binnen.

Het verschijnsel Kunstmagneetschool is komen overwaaien uit de Verenigde Staten, waar achterstandscholen zich via kunstonderwijs wilden onderscheiden. Maar, net als in de VS, blijken ook de meeste ouders van De Meent niet speciaal voor deze school te kiezen vanwege de aandacht voor kunst. ``Jammer'', vindt Molin. ``Want we doen écht leuke dingen.'' Maar of ze nou toevallig of doelbewust op De Meent zitten, de kinderen genieten duidelijk van hun ochtendje kunst. Ze rénnen naar de uitschuifbare rekken waar ze in groepjes van vier een kunstwerk mogen uitzoeken dat past bij de opdracht van Johannes: een schilderij met een druk ritme of een schilderij met een rustig ritme. Binnen de kortste keren krioelen de 23 leerlingen door elkaar heen, zoekend in de lijsten van verschillende formaten, wijzend, elkaar aanstotend en roepend: ``Jason, deze is mooi. Die is echt druk, kom eens!'' En er wordt gelachen, want op een schilderij dat bezaaid is met rode stippen, zijn vaag de contouren van een blote rug en paar billen te zien.

In de rekken staan en hangen uiteenlopende schilderijen. Niet alles past binnen het thema, dus de kinderen moeten echt zoeken.Vanwege het risico op schade mogen ze alleen kunstwerken achter glas kiezen. Als een groepje een kunstwerk heeft gekozen zet Johannes dit apart, omdat de kinderen hun keuze nog moeten verdedigen voor ze het schilderij meekrijgen. En als een groepje er meer dan één kiest moet er onderhandeld worden. ``Het is niet alleen kunst waar de kinderen mee bezig zijn'', zegt Molin. ``Ze leren er ook ongelooflijk veel taal van. Ik heb bijvoorbeeld met stofjes uitgelegd wat een motief en een patroon is. We hebben het over streepjes en ruitjes gehad, over effen en egaal. Toen ik vroeg of iemand wist hoe een terugkerend patroon heet bleef het stil. Tot ik zei dat je dat ook in de muziek hebt. Toen zei een jongetje `ritme'. Dat is toch geweldig?''

Uiteindelijk staan er acht kunstwerken tegen de muur. Eén voor één loopt Johannes ze na. Als eerste pakt ze een stilleven met grote rode bloemen, een schilderij van de Surinaamse kunstenaar Frank Creton. Op de vraag wie het heeft gekozen steken vier Surinaamse meisjes hun vinger op. ``Tja, het was te voorspellen dat zij dit zouden kiezen'', zegt Molin zacht. ``Dat spreekt deze meisjes aan.'' Op de vraag van Johannes waar in dit schilderij het ritme zit, en het motief aarzelen ze. ``De planken in de tafel en de pot met stenen,'' zegt een van de meisjes dan. Johannes fronst haar wenkbrauwen en knikt wat weifelend. ``Waarom hebben jullie het gekozen?'' vraagt ze dan. ``Omdat het er zo prachtig uitziet,'' verzucht één van de meisjes. En, ja, ze willen het heel graag op school hebben hangen. Johannes kijkt Molin aan. Die knikt. ``Ze hebben het zo mooi verdedigd, we nemen hem.''

Een clubje jongens heeft gekozen voor een vrij somber abstract werk dat echter door hen meteen is herkend als een autokerkhof. ``Er komen steeds auto's in voor'', zegt Reza als Johannes hem vraagt naar het motief. ``Kijk, dat is een BMW.'' Rachela en Ismaël kozen met hun groepje voor een felgekleurd abstract olieverfschilderij. Als motief wijst Rachela (8) op de witte en zwarte streepjes die samen een gezicht vormen. Niesje Johannes staat even versteld: ``Dat had ik nog niet gezien.'' Rachela lacht verlegen. ``Ik zag het ineens toen ik op mijn stoeltje zat'', zegt ze vertrouwelijk.

Een goepje moet nog kiezen tussen een rustig, bruin-grijs groepsportret en een schilderij van gekleurde streepjes op ruitjespapier. De laatste wint, tot genoegen van de meester, die dat de mooiste vindt. ``Soms sturen leerkrachten de kinderen erg in hun keuze,'' vertelt Johannes. ``Daar hou ik niet zo van. Maar gelukkig laten niet alle kinderen zich sturen.''

De voorselectie van Johannes en Molin is geen voorselectie met kinderogen. Kun je eigenlijk met kinderogen kijken naar kunst? ``Nee, dat is heel moeilijk'', zegt Johannes. ``Vaak kiezen ze heel onverwachte dingen. Zo'n stilleven is voorspelbaar, maar zo'n abstract werk met verschillende kleuren streepjes had ik nooit verwacht.''

Vooral bij middelbare scholieren roepen kunstwerken soms heftige gevoelens op. ``Datzelfde autokerkhof is eens door een klas met vooral jongens gekozen, maar één van de meisjes was het daar absoluut niet mee eens. Stampvoetend en snikkend is ze hier weggegaan.''

Omdat kunst en emotie samenhangen is de artotheek, die een actief educatief beleid voert, een cursus begonnen voor nieuwkomers, kinderen in de hoogste groepen van de basisschool, die aan de hand van kunstwerken over gevoelens praten. ``Juist hier is een actief kunstbeleid belangrijk'', zegt Johannes. ``Sommige kinderen komen de Bijlmer nooit uit, dan is het leuk als ze de artotheek eens binnen zijn geweest. Soms komen ze met hun vader of moeder nog eens terug.''

De kinderen van De Meent zijn klaar. Zeven kunstwerken gaan mee naar school, waar ze een jaar lang aan de muur zullen prijken. Rondom die kunstwerken zal Eugenie Molin weer een aantal lessen gaan geven. Arooj (8) heeft haar jas al aan, maar drentelt nog wat rond. Ze zit in het groepje dat een klein kunstwerk vol gestempelde letters `W' heeft gekozen, vertelt ze. ``Want wij moesten iets druks kiezen.'' Met glanzende ogen kijkt ze naar het stilleven van Creton. ``Maar dat vind ik mooier.''