Minder arbiters voor meer problemen

Het aantal bondsscheidsrechters in het amateurvoetbal is het afgelopen decennium gehalveerd. Verbaal en fysiek geweld zijn de voornaamste oorzaken van de vergrijzing in het corps. Wie wil er nog fluiten?

Zou politicus Pim Fortuyn een oplossing weten voor het geweld op de velden en de leegloop van scheidsrechters in het amateurvoetbal? De molestaties zijn volgens ingewijden een maatschappelijk probleem. De meeste vrijwilligers kijken wel link uit, om zich op een koude wintermorgen voor een appel en een ei verrot te laten schelden. Een scheidsrechter moet welhaast masochistische trekjes vertonen, wil hij overleven in de jungle van slaan, schoppen en schelden.

,,Als ik de oplossing weet, zat ik met een dikke sigaar en een glas cognac op de Bahama's'', zegt profscheidsrechter Dick Jol met Haagse tongval. ,,Het is een kwestie van normen en waarden die zijn vervaagd. In omringende landen wordt een uniform nog geaccepteerd. Als je hoort hoeveel narigheid in Nederland op een voetbalveld plaatsvindt, is het logisch dat de animo om te fluiten afneemt.''

Elk weekeinde worden in Nederland gemiddeld 30.000 voetbalwedstrijden gespeeld. Tien jaar geleden werd de helft daarvan nog geleid door objectieve, onpartijdige bondsscheidsrechters die meestal rapport uitbrachten naar de KNVB in geval van ongeregeldheden. Sommige arbiters schoven de negatieve berichten liever onder tafel, uit angst voor represailles van de daders.

Door de afname van het aantal bondsscheidsrechters wordt dit seizoen ongeveer driekwart van de amateurwedstrijden door een lid van de thuisspelende club gefloten. Met alle partijdigheden en onvolkomendheden vandien. Een `thuisfluiter' ziet een buitenspelpositie van een bevriende voetballer eerder door de vingers en hij zal minder snel melding maken van verbaal of fysiek geweld. Met als gevolg dat de officiële cijfers van het aantal molestaties een onvolledig beeld geven. De hoopgevende statistieken er zou een stagnatie plaatsvinden van het aantal delicten op het veld moeten we met een flinke korrel zout nemen.

In 1995 werd in Katwijk een gedragsconvenant afgesloten dat door vijftig procent van de amateurclubs werd ondertekenend. `Het gedonder op de velden moest maar eens afgelopen zijn', was de achterliggende gedachte. Met de maatregel kon een dreigende staking van scheidsrechters ternauwernood worden voorkomen. Een noodwet maakte mogelijk dat spelers of elftallen die zich schuldig maakten aan agressief gedrag jegens de scheidsrechter, nu kunnen worden berispt of maximaal vijf jaar worden geschorst.

Zo mag een Rotterdamse amateurvoetballer van HWD ,,niet eens de kleedkamer meer schoonmaken'', sinds hij wegens het slaan van een scheidsrechter voor drie jaar is geschorst. Hij was ook jeugdleider bij een andere club, waar hij liefkozend `hooligan' werd genoemd. ,,Ik heb die jonge gasten duidelijk moeten maken dat ik niet goed maar fout had gehandeld'', zei de spijtoptant van HWD vorig jaar in het Rotterdams Dagblad.

Profscheidsrechter Jol bezoekt in zijn vrije tijd regelmatig een amateurwedstrijd en heeft zijn twijfels over de strafmaatregelen van de KNVB. Volgens hem draven veel spelers die uit het ene elftal zijn verbannen, even later anoniem in een ander elftal op. In de woorden van Jol: ,,Ik zie vaak dat een rotte appel die uit het mandje valt, binnen de kortste in een ander mandje ligt. Zo krijg je dus nooit schone mandjes.''

In 1992 waren in Nederland nog ongeveer vijftienduizend geregistreerde arbiters. In 2002 is dit aantal meer dan gehalveerd, want circa zevenduizend. Eén van de consequenties van deze afname is een vergrijzing van het scheidsrechterscorps. Meer uit noodzaak dan uit principe heeft de KNVB de maximum leeftijd in de verschillende klassen opgeschroefd. Ook in de hogere afdelingen worden nu wedstrijden gefloten door vijftigers en zestigers. Zeventigers blijven taboe bij de voetbalbond.

Zo heeft het gerechtshof in Amsterdam vorig week een beslissing van de rechtbank in Utrecht ongedaan gemaakt, nadat de KNVB beroep had aangetekend. De 70-jarige arbiter J. Geldof, die de zaak aanhangig had gemaakt, mag op grond van zijn gevorderde leeftijd toch geen wedstrijden meer fluiten. Een delegatie van de KNVB en de scheidsrechtersorganisatie COVS gaan aanstaande dinsdag over het juridisch besluit discussiëren.

,,De bond gooit op deze manier veel kennis over de balk'', zegt COVS-voorzitter Th. Solen desgevraagd. ,,Nieuwkomers beginnen in lagere klassen waar zich traditioneel meer problemen voordien. Niet iedere beginner is tegen de agressie opgewassen.'' Solen, oud-scheidsrechter in de hoofdklasse, noemt ,,de voetbalgemeenschap'' als oorzaak van alle ellende. ,,Hoe is het mogelijk dat een trainer of official een scheidsrechter ongestraft voor rotte vis of erger mag uitmaken?''

Solen erkent dat het gebrek aan vrijwilligers een algemeen probleem is en niet alleen voor het amateurvoetbal geldt. ,,We moeten betere randvoorwaarden stellen. In Duitsland, waar elk jaar negenduizend scheidsrechters worden opgeleid, krijgen ze hogere vergoedingen en een gratis pak. Hier lijkt mij een taak weggelegd voor het ministerie van VWS en de sportkoepel NOC*NSF.''

De KNVB en de verschillende belangenverenigingen zijn onafhankelijk van elkaar op zoek naar het juiste medicijn voor de zieke patiënt. Zo organiseert districtsmanager J. van der Kroon in de afdeling West 2 (Zuid-Holland minus Dordrecht en achterland) een actie met de toepasselijke titel `Fluit geweld terug'. In samenwerking met de gemeenten Den Haag en Rotterdam toont hij videofilms op de respectievelijke zenders TV West en TV Rijnmond. ,,Ouders en leiders van jonge voetballertjes krijgen zo de realiteit letterlijk onder ogen'', verklaart Van der Kroon, die ook thema-avonden organiseert met bekende profscheidsrechters als gast.

De districhtsmanager van West 2 formuleert in voorzichtige bewoordingen dat de opkomst van allochtone voetballers niet bijdraagt aan de aanwas van jonge arbiters. ,,De pupillen worden steeds vaker 's ochtends weggebracht en 's middags weer opgehaald. De meeste ouders voelen geen verplichting naar de club. Als het zo doorgaat, hebben straks alleen de eerste elftallen nog een bondsscheidsrechter'', waarschuwt Van der Kroon.

Navraag leert dat de KNVB (lees: de clubs) en de scheidsrechtersorganisatie COVS verschillende belangen hebben en daardoor niet snel tot een oplossing zullen komen. De clubs zijn niet gebaat bij een doorstroming van `clubscheidsrechter' naar bondsscheidsrechter. De clubs moeten zelf opdraaien voor de (on)kosten van een officiële arbiter. Hij krijgt per duel circa dertien euro (28,75 gulden) en een kilometervergoeding van ongeveer 22 eurocent (twee kwartjes).

,,Dus heeft een vereniging liever dat een clubman een wedstrijdje fluit'', weet Solen van de COVS. ,,De meeste clubs hebben al genoeg problemen om de boel te financieren. Hoe minder onkosten, hoe beter. De KNVB kan weinig doen tegen dit hypocriete gedrag, want de macht van de KNVB is gelijk aan de macht van de clubs. Natuurlijk moeten we het imago verbeteren en hogere vergoedingen uitdelen. Maar eerst moeten we de interne machtsstrijd oplossen. De werving blijft te veel hangen in papieren acties. Het hele systeem houdt de ellende in stand.''