Hollands Dagboek: Frans Leidelmeijer

Frans Leidelmeijer (59) is kunsthandelaar en antiquair, gespecialiseerd in toegepaste kunst uit de periode 1880-1950. Op de kunst- en antiekbeurs TEFAF in Maastricht trekt hij de aandacht met een collectie Rietveld-meubelen. Leidelmeijer woont in Amsterdam.

Woensdag 6 maart

Vandaag hoef ik niet zo vroeg naar de TEFAF, kan dus uitslapen. Had ik wel nodig, want gisteren, de eerste dag van de keuring, was knap vermoeiend. Ben lid en woordvoerder van de keuringscommissie negentiende- en twintigste-eeuwse toegepaste kunst en beeldhouwkunst, die verder bestaat uit een Brit, twee Fransen en een Belg. Net als vorig jaar logeer ik bij `Tante Toos'. Weet niet meer hoe ik aan die uitdrukking kom, maar het verwijst naar de vrouw van de oprichter van de hotelketen Van der Valk, die jaren geleden ontvoerd werd. Het hotel, dat vlak bij het MECC ligt, is gewild bij meer deelnemers van de TEFAF. De bedrijfsleider en zijn team doen er alles aan om het hun gasten naar de zin te maken.

Besluit, na een uitgebreid ontbijt, naar het centrum van Maastricht te gaan. Ik bezoek de winkel P-Line die mijn favoriete Italiaanse kledingmerk Prada verkoopt. Naast kunst en vormgeving uit de twintigste eeuw zijn mooie kleren mijn tweede passie. Sinds ik twee jaar geleden voor het eerst aan de TEFAF meedeed, ben ik bij deze winkel vaste klant. Ik word er vanouds goed geholpen, wat resulteert in de aankoop van een nieuw pak, twee overhemden en een paar schoenen. Kan ik ook meteen aan op de beurs.

Om drie uur moet ik weer in het MECC zijn om eventueel collega's aan te horen die in beroep gaan tegen de door mijn commissie afgekeurde kunstvoorwerpen. Er is inderdaad één kwestie. De desbetreffende collega komt met overtuigende bewijzen dat het eerder afgekeurde voorwerp, een schemerlamp, toch authentiek is. Ben opgelucht dat deze kwestie zonder al te veel problemen opgelost kan worden.

Om half tien 's avonds komt mijn jeugdvriend Adriaan in het hotel. Sinds de dood van mijn partner staat hij me op de beurs terzijde. We praten eerst wat bij over familiezaken, we kennen elkaar tenslotte al langer dan veertig jaar. Later besluiten we nog de laatste verkiezingsuitslagen voor de gemeenteraden op de televisie te volgen. Mijn stem is per volmacht uitgebracht door een bevriende antiquair uit mijn straat. Morgen moet ik fit zijn voor de opening van de beurs en eigenlijk moet ik gaan slapen. Blijf toch samen met Adriaan geboeid kijken naar de confrontatie van de lijsttrekkers. Winnaar Pim Fortuyn vind ik soms wat te jolig, terwijl Ad Melkert, door de verbeten uitdrukking op zijn gezicht en zijn stugge houding, zich een slecht verliezer toont. Het is twee uur als we gaan slapen.

Donderdag

Vanmorgen alweer vroeg wakker. Ik heb vlinders in mijn buik. Vandaag gaat het dan gebeuren. De preview voor de genodigden. Op de hotelkamer print Adriaan na wat aanloopmoeilijkheden op de recentelijk aangeschafte laptop de prijslijst uit. Om twaalf uur gaan we, op ons paasbest, naar het MECC. Bij de ingang moeten we aan de beveiligingsbeambten onze badges en de inhoud van onze tassen laten zien. Adriaan heeft een schaar bij zich die niet mee naar binnen mag. Als we protesteren en zeggen dat we de schaar nodig hebben om kartonnen kaartjes te knippen, gaan ze overstag. Om drie uur is de officiële opening.

Mijn keuze om een collectie Rietveld-meubelen op deze beurs te presenteren slaat erg aan. Ik zie dat het internationale publiek verrast is en er openlijk van geniet. Een Belgische televisiezender heeft opnamen gemaakt van de Rietveld-meubelen en in beeld vertel ik in mijn beste Frans hoe de zwarte stokkenstoel op een vlooienmarkt door een studente is ontdekt.

Zoals altijd komen mijn gasten allemaal tegelijk. Het is moeilijk voor mij en Adriaan om onze aandacht evenredig over hen en de andere bezoekers te verdelen. Dit werkt frustrerend op mij, wat van mijn gezicht valt af te lezen. We verkopen enkele objecten, maar de echte klappers blijven uit. De tijd vliegt om, veel mensen, veel hapjes, veel drankjes, veel gesprekken en om tien uur gaan we doodmoe terug naar `Tante Toos'.

Vrijdag

's Morgens voor de jarige Adriaan een champagne-ontbijt georganiseerd. Hij is zichtbaar onder de indruk. Een feestelijk gedekte tafel. Enkele collega's van mij en personeel van het hotel feliciteren hem. Eerder die ochtend een telefoontje van een Amerikaanse vrouw om het dressoir naar ontwerp van de Gebr.Reens dat ze in mijn stand had bekeken te reserveren. Op de beurs aangekomen bleken nog twee Amerikanen het meubel te willen kopen. De dame in kwestie laat die ochtend lang op zich wachten. Bijna besluit ik het meubel dan aan die andere Amerikanen te verkopen, als de dame alsnog met haar man en hun adviseur binnenkomen. Ze waren opgehouden bij de bekende Italiaanse juwelier Buccellati. Ze kopen het dressoir en ook een Amerikaanse schoolklok.

Als de zaak is afgehandeld, ontstaat er opeens commotie! De beveiliging had Adriaan ondertussen gewaarschuwd dat de klant na het verlaten van de stand mee moet naar de garderobe om zijn camera af te geven, omdat hij foto's had gemaakt, wat streng verboden is op de beurs. De man ontsteekt in woede en vraagt onmiddellijk het hoofd van de beveiliging te spreken. Enigszins verontwaardigd treed ik daarop in het geweer. Ik leg aan de beveiliging uit dat de foto's slechts bedoeld zijn voor hun dochter, voor wie zij deze objecten hebben gekocht. De zaak dreigt te escaleren. Pas als ik aan het hoofd van de beveiliging de situatie uiteenzet, loopt het met een sisser af.

's Avonds Adriaans verjaardag gevierd tijdens een geanimeerd diner samen met zijn partner Simon, mijn broer Peter en zijn vrouw Dimphy. Ik zit nogal op mijn praatstoel. De adrenaline in mijn bloed door de spanning van de eerste beursdag zorgt in combinatie met een paar glazen wijn voor de nodige ontlading.

Zaterdag

Veel vaste klanten die ik voor de preview had uitgenodigd geven acte de présence. Zij en mij onbekende bezoekers complimenteren me met de vele publiciteit rond het Rietveld-meubilair.

Een paar keer per dag worden groepen mensen rondgeleid door een dame die de hoogtepunten van de beurs laat zien. De Rietveld-meubels maken deel uit van de rondleiding. Wat bezoek betreft is het een topdag. Door de drukte stoot een bezoeker in mijn stand een houten sculptuur van een sokkel. Het schampt een bijzonder wandbord van Rozenburg en dreigt in een glazen unicum van A.D. Copier terecht te komen. Gelukkig vangt Adriaan het beeld net op tijd op, zodat er geen schade ontstaat. De bezoekers die getuige zijn van dit incident houden hun adem in. Tegen de `boosdoener' zeg ik dat we vandaag wel erg veel geluk hebben.

Tegenover me op de beurs een schitterend ingerichte stand van twee Duitse firma's die in het teken staat van Memento Mori. Mijn dagelijks uitzicht bestaat uit twee vitrines met tot kunstwerken omgevormde schedels. Het doet me beseffen dat de mens vergankelijk is, maar dat kunst blijft voortbestaan. Een mooie gedachte in deze omgeving.

Na een week lang Europees eten snak ik naar Aziatisch voedsel. We eten de beste nasi rames van Maastricht in het eetcafé Cinema-café, dat gerund wordt door een Indische man, zijn Hollandse vrouw en hun zoon. Zij kookt. Heeft de kunst afgekeken van haar schoonmoeder. Het smaakt net als vroeger bij mijn eigen moeder.

Zondag

Het is een taaie dag met veel bijna-verkopen, die onder andere niet doorgingen omdat klanten te veel van de prijs willen afdingen. Wat me ook weer opviel is dat als ik met iemand anders in mijn stand ben, bezoekers die mij niet kennen zich a priori tot die ander wenden voor inlichtingen. Dit overkomt me trouwens ook regelmatig in mijn winkel in Amsterdam. De vooronderstelling dat iemand met een niet-westers uiterlijk niet de kunsthandelaar/antiquair zal zijn schiet me toch steeds weer in het verkeerde keelgat.

Vanavond in het hotel gegeten. Op de kamer de kranten doorlezen en een beetje televisie kijken. Voor het slapengaan hoop ik zoals elke avond dat ik morgen de `klapper' zal maken op de beurs.

Maandag

Werd vanmorgen geïnterviewd door Arlene Hirst, de hoofdredacteur van het New Yorkse blad Metropolitan Home. Zij is goed op de hoogte van het werk van hedendaagse Nederlandse ontwerpers. En vond het zeer interessant nu werk te zien van hun voorlopers, zoals meubels van Rietveld en lampen van Gispen. Later aangenaam verrast door het bezoek van Nelleke van der Krogt, de toekomstige presentatrice van het Avro-programma `Tussen Kunst en Kitsch', waar ik aan meewerk.

Een beurs is altijd een goede plek om contacten te onderhouden. Pim Westerkamp,conservator van het museum voor Indonesische kunst Nusantara in Delft, herinnert me eraan dat ik ooit nog eens een tentoonstelling in zijn museum wil maken over de invloed van de Indonesische kunst op de Nederlandse kunstnijverheid van het begin van de twintigste eeuw. Ik beloof hem zo gauw mogelijk te bellen. Maar eerst moet mijn gastconservatorschap bij het Gorcums Museum voor de tentoonstelling over de afficheontwerper Jan Lavies achter de rug zijn.

Al met al maak ik lange dagen, want na sluitingstijd wil ik toch ook nog achter nieuwe handel aan. Ik was benaderd om een uitgebreid, door W.J. Roozendaal ontworpen glasservies bij de Kristalunie in Maastricht in België te gaan bekijken. Ik koop het. Gelukkig is al die moeite niet voor niets geweest.

Dinsdag

Ik word wakker met een ochtendhumeur. Veel werk en te weinig tijd voor mezelf.Op de beurs verbetert mijn stemming door de positieve reacties op mijn aandeel in het programma `Tussen Kunst en Kitsch'. Nog beter wordt het als er een oude Indo-chinese dame aan de arm van een vrolijke Limburgse mijn stand binnenwandelt. Ik raak snel met hen in gesprek. De oude dame doet me door haar manier van doen en praten sterk denken aan een lievelingstante die nog niet zo lang geleden is overleden. Net als bij die tante is onze conversatie doorspekt met Maleise uitdrukkingen. We hebben er allebei evenveel plezier in. Maar we zijn hier niet op de Pasar Malam Besar, maar op de TEFAF, ik moet nu dus weer andere bezoekers aandacht geven.

's Avonds een stijlvolle ontvangst in de toonzalen van een Belgische collega, Axel Vervoordt, die veel faam heeft verworven door zijn verbazingwekkende interieurkunst. We gaan er met een bus naar toe. Het is een uur rijden. Probeer wat te ontspannen. Dan gaat mijn mobieltje. Ik was even vergeten dat ik telefonisch wilde meebieden op een veiling. Zit een tijdje in de race, maar haak toch af als het te duur wordt. Ver na middernacht ben ik weer terug in mijn hotel.

Woensdag 13 maart

Vroeg op. Afspraak in Maastricht om witgeschilderde tuinmeubels te gaan bekijken die eventueel van Rietveld zouden kunnen zijn. Ik twijfel, herken ze niet direct uit de literatuur. Beloof er later uitsluitsel over te geven.

Ben ook vroeger op de beurs en gebruik die tijd om specifiek naar de standbouw van sommige collega's te kijken. Heel inspirerend! Zoals elke dag is het weer druk op de beurs. Krijg veel foto's onder ogen van allerlei objecten die ik zou moeten identificeren en taxeren, waar ik niet altijd een bevredigend antwoord op kan geven. Ook de pers op bezoek. Dit keer de Frankfurter Allgemeine. De journaliste vraagt hoe de beurs tot nu toe voor me verlopen is. Tot zondag redelijk goed verkocht. Jammer genoeg nog geen Rietveldmeubel. Onbegrijpelijk! Maar er zijn nog vier dagen te gaan.

's Avonds, als de beurs gesloten is, ga ik met Adriaan naar Gulpen. Hij is benieuwd naar de plek waar mijn leven in Nederland is begonnen. Het hotel Bergland waar wij, mijn ouders en hun drie kinderen, als repatrianten in 1951 werden opgevangen vanuit Nederlands-Indië, bestaat als zodanig niet meer. Er is nu op die plek een café en disco met dezelfde naam. Na het eten laat ik Adriaan de kledingzaak van Pierre van Loo zien die tot mijn verbazing nog steeds bestaat. Ik kreeg er mijn eerste zondagse pak, een plusfour. We wandelen nog verder door het dorp. Allerlei jeugdherinneringen haal ik op. Het was een gelukkige tijd. Goedgestemd rijd ik terug naar Maastricht.