Dinosaurus kan het nog

Aan het eind van het toernooi in Linares kwam Kasparov op stoom. In de voorlaatste ronde versloeg hij Roeslan Ponomariov in een fraaie aanvalspartij, in de laatste ronde won hij van Alexey Shirov, waarmee hij hun onderlinge score op het bijna ongeloofwaardige 14-0 bracht, en hij sloot af met anderhalve punt voorsprong op nummer twee, Ponomariov.

Hij had het hem weer eens gelapt, de nummer een, hoogste leider en chef-commandant, tevens bekend als het Beest van Bakoe en het Monster met de Duizend Ogen, Gari Kasparov.

,,De oude man kan nog schaken'', zei hij toen het werk gedaan was. Hij wordt in april 39 jaar en was verreweg de oudste van het toernooi. In een tijd dat kinderen van twaalf als een grootmeester spelen hoort hij bij de dinosaurussen, zo ziet hij het in ieder geval zelf.

Sinds begin 1999 heeft hij tien toptoernooien gespeeld. Hij won ze allemaal, negen keer alleen en een keer gedeeld met Kramnik. In al die toernooien verloor hij slechts één partij, tegen Ivan Sokolov in Wijk aan Zee in 1999. Dat hij in 2000 zijn wereldkampioenschap aan Kramnik verloor lijkt achteraf een toevallig ongelukje.

Wat zou het mooi zijn als er één algemeen gerespecteerd wereldkampioenschap was. Of je nu Kramnik of Ponomariov als de rechtmatige wereldkampioen beschouwt, geen van de twee zou zich aan de confrontatie met Kasparov kunnen onttrekken. Hij zelf zou zich verplicht voelen om aan de kwalificatiewedstrijden mee te doen, in plaats van zoals nu te mokken dat hij zijn revanche niet krijgt, en de hele schaakwereld zou ademloos met zijn strafexpeditie meeleven.

Een paar weken geleden publiceerde de Amerikaanse grootmeester Yasser Seirawan een plan om tot zo'n algemeen gerespecteerd wereldkampioenschap te komen. Het is een goed plan en het stemt enigszins droevig dat het erg lijkt op de situatie die er voor 1993 in werkelijkheid was.

Een plan maken kan iedereen, maar van Seirawan kan ook verwacht worden dat hij organisatoren en geldschieters vindt die het uit kunnen voeren. Er kwamen veel reacties op zijn voorstel en de meeste waren gunstig. Alleen wist iedereen wel een reden te bedenken waarom het niet door zou kunnen gaan. Kramnik zou er niet mee akkoord gaan, zei de een. Kasparov niet, de FIDE niet, Ponomariov niet, wisten weer anderen.

Waarschijnlijk hebben de zwartkijkers gelijk. Iedereen heeft zijn belangen bij de toestand zoals die nu is, al lacht de buitenwereld ons uit om de chaotische situatie rond het wereldkampioenschap en verslapt de aandacht van het schaaklievend publiek.

Ach, wat geeft het, er valt toch genoeg te beleven in de schaakwereld. De situatie is hopeloos, maar niet zorgelijk, zou je kunnen zeggen. Maar wie zo denkt onderschat de geweldige enthousiasmerende kracht die het wereldkampioenschap tot 1993 had, zowel voor de schaakliefhebbers als voor hen die het nog moesten worden.

Wit Kasparov-zwart Ponomariov, Linares, 13de ronde

1. e2-e4 e7-e6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 d5xe4 4. Pc3xe4 Pb8-d7 5. Pg1-f3 Pg8-f6 6. Pe4xf6+ Pd7xf6 7. c2-c3 c7-c5 8. Pf3-e5 Pf6-d7 8...a6, wat wel eens gespeeld is, ziet er beter uit. 9. Lf1-b5 Lf8-d6 Zwart moet oppassen dat hij niet meteen verliest, zoals na 9...Le7 10. dxc5 Lxc5 11. Dh5 10. Dd1-g4 Ke8-f8 Niet 10...0-0 11. Lxd7 Lxd7 12. Lh6 en wit wint. 11. 0-0 Pd7xe5 12. d4xe5 Ld6xe5 13. Lc1-g5 Wit heeft een mooie aanvalsstelling voor de geofferde pion. 13...Le5-f6 14. Ta1-d1 Dd8-c7 15. Dg4-h4 Lf6xg5 16. Dh4xg5 f7-f6 17. Dg5-h5 g7-g6 18. Dh5-h6+ Kf8-f7 19. Td1-d3 a7-a6 20. Td3-h3 Dreigt 21. Dxh7+ 20...Dc7-e7 21. Lb5-d3 f6-f5 22. g2-g4 Zijn pion terug winnen met 22. Dxh7+ was hem natuurlijk te min. Wat hij doet is heel scherp. De bedoeling is waarschijnlijk 22...fxg4 23. Tg4 Ld7 24. f3. 22...De7-f6 23. Tf1-d1 b7-b5 Weer kwam 23...fxg4 in aanmerking of ook 23...g5, al houdt wit steeds goede kansen. 24. Ld3-e2 e6-e5 Deze actieve zet, die een diagonaal naar zijn eigen koning opent, blijkt zwart zich niet te kunnen permitteren. 25. Th3-d3 Ta8-a7 26. Td3-d6 Df6-g7 27. Dh6-e3 Ta7-c7 28. a2-a4

Mooi aanvalsspel op beide vleugels. Zwart kan pion b5 niet handhaven. Dan komt c4 vrij voor de witte loper en dat kan zwart niet meer verdragen. 28...e5-e4 29. a4xb5 a6xb5 30. Le2xb5 Dg7-e5 31. De3-g5 De5-e7 32. Dg5-h6 Lc8-e6 33. Dh6-f4 Le6-c8 34. Df4-h6 Lc8-e6 35. g4xf5 g6xf5 36. Lb5-e2 De7-f6 37. Le2-h5+ Kf7-e7 38. Td6xe6+ Zwart gaf op.