Zoek de details

In een museum is de bedoeling dat je naar schilderijen kijkt, en iedereen die naar een museum gaat weet dat en doet het. Voor een doek gaan staan en dan maar kijken. Maar waarnaar precies? Naar het geheel bijvoorbeeld, dat beter in het vizier wordt gekregen door eens een paar stapjes achteruit te doen of de oogleden wat dicht te knijpen en door de wimpers te turen. Goed, daar verschijn iets wat je geheel kunt noemen en daar valt veel over te zeggen. Maar het boek Kunst in de kijker, van de Française Claire d'Harcourt zegt dat niet. Dat wil niet speciaal een geheel tonen en niet praten over lange lijnen, voor en achtergrond, vlakverdeling en perspectief. Kunst in de kijker wil details zien. En misschien door het detail weer iets duidelijk maken over het geheel.

Het is een opmerkelijk boek, in de eerste plaats al doordat het zo groot is, A3 formaat, en in de tweede plaats doordat het oranje is. Wie het boek opendoet ziet grote, over twee pagina's afgedrukte full colour reproducties van mozaïeken, schilderijen, tapijten, te beginnen bij een Egyptische papyrus uit het dodenboek van de koninklijke schrijver Hunefer, ca. 1300 v. Chr. en eindigend bij Jackson Pollock's `Nummer 6' uit 1948. Naast elke reproductie staan kleine rondjes met details uit de afbeelding. De vraag aan de kijker is om die details terug te zoeken in het schilderij. Helemaal achterin staan de oplossingen. Het lijkt een flauw ideetje, alleen maar wat details om een schilderij heen zetten, maar wie zich er werkelijk op toelegt ze terug te vinden merkt al snel dat hij beter gaat kijken. Want bij een volgend schilderij wil je niet meer verrast worden door de gekozen details maar die als het ware vóór zivjn, wat er in die rondjes staat moet je al bekend zijn. Dat lukt alleen door het schilderij met de ogen af te tasten. Dan is er aan elk schilderij ontzaglijk veel te zien.

De samenstelster heeft het niet bij deze oefening in precies kijken gelaten. Achterin staat kort een toelichting bij elk schilderij, waar ook iets over de maker verteld wordt, en er zijn een paar pagina's gewijd aan korte kenschetsen van genres zoals `Het goud van Byzantium: schilderijen in duizend stukjes' of `Geschilderde boeken: de kunst van het illumineren' of `Een puzzel die krioelt van duivels: de middeleeuwse wereld van Bosch'.

Alles heel simpel, maar ook: alles heel effectief. Doordat de kijker eerst gedwongen wordt om uitvoerig te kijken, ook naar in de verte vliegende vogeltjes die iets te groot zijn, of naar de knoop in een sandaalveter of de vreemdgevormde Venetiaanse schoorstenen, raakt die geïnteresseerd om wat meer te weten van het desbetreffende schilderij en van de manier van schilderen. Bijna ongemerkt wordt zo de nieuwsgierigheid gewekt en bevredigd. En dat al kijkend naar die prachtige kleurige reproducties. Dit boek is een complete school, maar dan een leuke.

Claire d'Harcourt: Kunst in de kijker. Lemniscaat, 64 blz. €22,50