'Rechter legt bom onder financiering zorgstelsel'

Het stelsel van ziekenfondsverzekeringen raakt `volledig op drift' wanneer het Europese Hof een uitspraak van de Maastrichtse rechtbank bekrachtigt. ,,Wij verworden tot kassier'', verzucht zorgverzekeraar M. Leers.

Het Nederlandse stelsel van ziekenfondsverzekeringen ligt onder vuur. Uit de verkiezingsprogramma's van de politieke partijen blijkt dat Nederland afstevent op een algemene basisverzekering voor de gezondheidszorg. Inhoud van het basispakket, hoogte van de premie en manier van premieheffing zijn nog onderwerp van politieke twist. Het is een onderwerp dat bij de formatiebesprekingen voor een nieuw kabinet tot discussie zal leiden.

Saillant is dat tijdens de formatie, de tweede helft van het jaar, een belangrijke uitspraak wordt verwacht van het Europese Hof van Justitie met betrekking tot het ziekenfonds. De Centrale Raad van Beroep, een beroepsinstantie voor ziekenfondsverzekerden, wil van het Hof weten of het zogenoemde Smits/Peerbooms-arrest ook van toepassing is voor het gebruik van de zogeheten extramurale zorg, zoals die van huisarts, tandarts en fysiotherapeut.

Vorig jaar bepaalde het Hof dat het Nederlandse naturasysteem met het daarbij horende `toestemmingsvereiste' niet in strijd is met het Europees recht. De ziekenfondsverzekering is een naturaverzekering. De verzekeraar sluit contracten met huisartsen, ziekenhuizen en apotheken. De verzekerde mag alleen artsen consulteren met wie het ziekenfonds een contract heeft afgesloten. Wanneer een andere arts bezocht wordt, moet vooraf toestemming zijn gegeven door het ziekenfonds.

Bij het Smits/Peerbooms-arrest zei het Hof dat voor een ziekenhuisopname in het buitenland vooraf toestemming moet worden gevraagd aan het ziekenfonds. Deze verplichting is niet in strijd met een vrij dienstenverkeer in de Europese Unie. Volgens de ziekenfondsen valt uit dit arrest niet af te leiden dat het naturastelsel bij huis- en tandartsbezoek wel in strijd zou zijn met het Europees recht.

De rechtbank in Maastricht blijkt daar een heel andere opvatting over te hebben. Nederlandse ziekenfondspatiënten zijn, zo vonniste de rechtbank op 6 maart, binnen de Europese Unie volledig vrij om zonder voorafgaande toestemming van het ziekenfonds een huisarts te consulteren of medicijnen aan te schaffen bij een apotheek. De rechter bepaalde dat in een geding tussen een inwoonster van Sittard en haar zorgverzekeraar, CZ, over vergoeding van nota's van een huisarts en apotheek in België. De vrouw woonde tijdelijk in België en bezocht een aantal keren een huisarts en apotheek waarmee de verzekeraar geen contract had gesloten. In eerste instantie vergoedde CZ, uit coulance, de nota's. De zorgverzekeraar waarschuwde dat nieuwe nota's niet meer zouden worden vergoed omdat de hulp niet spoedeisend was en de verzekerde zich tot haar eigen huisarts en apotheek moest wenden.

De vrouw bleef de Belgische arts en apotheek bezoeken en de rechter bepaalde vorige week dat CZ deze kosten moet vergoeden, ook al is er geen contract. Toestemming vragen voor zogenoemde niet-gecontracteerde extramurale hulpverleners is in strijd met de Europese wet- en regelgeving, vindt de rechtbank in Maastricht. Het Europese Hof van Justitie heeft bepaald dat alleen voor ziekenhuiszorg vooraf toestemming moet worden gevraagd.

`Voorbarig', `niet consistent' en `onduidelijk' zegt het College voor zorgverzekeringen in een reactie op de uitspraak. De uitspraak kan niet ,,richtinggevend zijn'' voor de Nederlandse praktijk. Het college adviseert de minister van Volksgezondheid over het beleid ten aanzien van de ziekenfondsen. Het college vindt het vreemd dat de rechtbank niet heeft gewacht op de uitspraak van het Europees Hof. Minister E. Borst (Volksgezondheid) wil eerst de beslissing van het Hof afwachten voordat ze inhoudelijk wil reageren op het Maastrichtse vonnis.

In tegenstelling tot de uitspraak van de rechtbank vindt de Nederlandse regering dat de inrichting van de ziekenfondsverzekering als naturaverzekering geen belemmering vormt voor het vrije dienstenverkeer in Europa. Het toestemmingsvereiste is een wezenlijk onderdeel van dat systeem en volgens de regering een ,,onmisbaar onderdeel'' van het stelsel. Dat liet minister Borst weten in reactie op een vonnis van het Europees Hof uit 1999 (de zaak Müller-Fauré/Van Riet).

De zorgverzekeraar, CZ, gaat in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank. Wanneer het Europese Hof de rechtbank in Maastricht gelijk geeft, is het stelsel van ziekenfondsverzekeringen onhoudbaar. Iedere verzekerde kan dan in het buitenland een arts consulteren en medicijnen kopen en de rekening indienen bij het ziekenfonds. ,,Wij verworden tot kassier'', zegt M. Leers, voorzitter van de raad van bestuur van zorgverzekeraar CZ. Het Nederlandse stelsel zal volgens hem ,,volledig op drift raken''. ,,Zorgverleners zullen massaal de contracten willen opzeggen als de verzekerden zonder toestemming naar iedere, ook niet gecontracteerde zorgverleners, kunnen gaan.'' Patiënten hebben immers de volledige vrijheid om een arts en een apotheek uit te kiezen. De kosten voor de gezondheidszorg zullen verder stijgen, voorspelt Leers. ,,Nu kunnen we nog scherp onderhandelen omdat we namens veel klanten contracten afsluiten. Wij kopen het product gezondheidszorg scherp in. Die positie raken we kwijt wanneer de rechtbank in Maastricht in het gelijk wordt gesteld.''