Koerden zijn beducht voor val Saddam

Iraaks Koerdistan is de facto onafhankelijk. Maar Saddams schaduw ligt over het gebied.

Natuurlijk had Muhammad zijn mond moeten houden, toen de medewerkers van de Iraakse militaire inlichtingendienst zijn vriend in een avondcafé in Arbil kwamen arresteren. Maar toen hij tegen die arrestatie protesteerde, richtten de agenten hun aandacht ook op hem. Toen daarna bovendien bleek dat hij zijn identiteitsbewijs niet bij zich had, namen de mannen ook Muhammad mee. Zijn moeder zag haar zoon een paar dagen later pas weer. In een lijkenhuis, geronnen bloed rond zijn mond, zijn lichaam verwoest door elektrische schokken. Zelfmoord, was de officiële versie, maar Muhammads moeder weet beter. ,,Ze dachten dat mijn zoon een peshmerga (een Koerdische rebel) was'', vertelt ze bij zijn graf in Arbil. ,,Daarom moest hij dood.''

Muhammad is geen seconde uit zijn moeders gedachten geweest, sinds hij in 1989 op 34-jarige leeftijd werd doodgemarteld. Maar misschien denkt ze de laatste tijd meer aan hem dan ooit tevoren. Zoals iedereen in Arbil (waaruit de Koerden het Iraakse leger tijdens de Koerdische opstand na de Golfoorlog van 1991 verdreven en dat nu deel uitmaakt van de facto onafhankelijk Koerdistan) weet zij dat de Amerikanen opnieuw de strijd met de Iraakse leider Saddam Hussein willen aanbinden. Maar in Arbil is dat eerder een reden voor angst dan voor vreugde. De geschiedenis van Irak is immers doordrenkt met Koerdisch bloed en vaak eindigde een nieuwe fase in die geschiedenis – hoe positief zij aanvankelijk ook leek – in nieuwe pijn voor de Koerden. ,,Er hoeft maar iets fout te gaan in de oorlog tegen Saddam'', aldus een Koerdische zakenman in Arbil, ,,en wij zijn opnieuw de pineut.'' Koerdistan is klein, zo weet Arbil, en de wereld is groot en vol met demonen die niets liever willen dan Koerdistan te treffen.

Een van hen is natuurlijk Saddam zelf. In Arbil weet iedereen dat de troepen van Saddam maar op enkele tientallen kilometers afstand liggen en de stad, als ze dat zouden willen, in een paar dagen kunnen veroveren. En zelfs al lijkt iedereen ervan overtuigd dat de dagen van Saddam nu echt zijn geteld, velen vrezen dat de Iraakse leider in zijn val ook Koerdistan met zich mee zal slepen. ,,Stel je voor dat Saddam net voor het einde al zijn chemische en biologische wapens in een raket stopt en op ons afschiet'', zegt een Koerdische functionaris. ,,Dan zou hij toch zomaar nog een grote Koerdische stad kunnen vernietigen .''

Het is die angst die mede verklaart waarom de Koerden beduidend minder enthousiast zijn over de strijd tegen Saddam dan de Amerikanen. Hoe sterk die behoedzaamheid is, bleek wel toen Washington Koerdistan vroeg een propagandazender tegen Saddam op zijn grondgebied te plaatsen. ,,We willen Saddam niet onnodig provoceren'', zegt de functionaris.

[Vervolg KOERDISTAN: pagina 4]

Iraaks Koerdistan vreest de toekomst

[Vervolg van pagina 1]

,,En dus reageerden we terughoudend.'' Pas onder zware druk van de Amerikanen stemden de Koerden met de komst van de zender in. ,,Een delegatie van ons ging naar Washington en sprak met (minister van Defensie) Rumsfeld'', aldus een hooggeplaatste bron. ,,Deze legde zijn hand op de elleboog van een van de leden en zei: kijk, de zaak is simpel. Of de heren Barzani en Talabani (de twee Koerdische leiders red.) vechten met ons mee, of ook zij kunnen het verder vergeten.''

Maar veel Koerden vragen zich af hoe betrouwbaar die Amerikanen eigenlijk zelf zijn. Was het niet Washington dat de Koerden aan het einde van de Golfoorlog opriep in opstand te komen maar hen uiteindelijk liet vallen als een baksteen? ,,Twee dagen stonden ze van Bagdad af'', aldus een inwoner van Arbil. ,,Nog even doorzetten en ze hadden Saddam te grazen. Maar ze deden het niet en wij moesten naar de bergen vluchten''.

Ook de situatie van de Koerden in Turkije brengt veel inwoners van Arbil ertoe de Amerikanen te wantrouwen. ,,Turkije is een bondgenoot van Amerika, dus Washington zou Turkije kunnen dwingen om meer rechten te geven aan de Koerden'', aldus een Koerdische zakenman. ,,Maar dat doet Amerika niet, dus ik geloof niet dat ze echt van ons houden. Ze willen ons alleen gebruiken tegen Saddam.''

De twijfel over de Verenigde Staten is echter niets vergeleken met de angst voor Turkije. Eigenlijk gaat iedereen ervan uit dat Ankara plannen heeft klaarliggen om Koerdistan te bezetten. Al jaren immers is het quasi-zelfstandige Koerdistan een doorn in de ogen van Ankara. Geregeld al voerde het Turkse leger expedities uit in Noord-Irak om vluchtende rebellen van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) van Abdullah Öcalan te achtervolgen. Maar dat gebeurde in een tijd dat de regio nog betrekkelijk stabiel was. Als de oorlog tegen Saddam ook maar tot enige instabiliteit leidt, zal Turkije onmiddellijk ingrijpen, zo denken veel Koerden. Onlangs nog ontplofte een bom in Zakho en die was, aldus een Koerdische functionaris, van Turkse makelij. ,,In dit gebied wonen veel Turkmenen'', aldus de functionaris, ,,en een radicale splintergroep van hen werkt samen met de Turkse inlichtingendienst MIT.'' Als Turkije `Koerdistan' wil destabiliseren, aldus de functionaris, staat de vijfde kolonne daarom al klaar. Koerdenleider Barzani waarschuwde Turkije onlangs nog dat als het tot een invasie komt de Koerden ,,vuur zullen zijn onder Turkse voeten''. Maar die voeten werden al eerder blootgesteld aan het vuur van de PKK van Abdullah Öcalan. En de voeten lopen nog, maar het vuur van de PKK zelf is gedoofd.

En zo lijkt de toekomst van Koerdistan onzekerder dan ooit. De pijn van het verleden is nog niet verwerkt maar nieuw leed ligt alweer op de loer. ,,Vind je echt dat ik een mooi huis heb?'', reageert een lid van het Koerdisch parlement enthousiast op het compliment. Dan verstrakt zijn blik. ,,Ik heb het opnieuw moeten opbouwen. Ten tijde van de opstand (aan het einde van de Golfoorlog van 1991 red.) moesten wij naar de bergen vluchten en heeft het Iraakse leger het geplunderd. Maar nu is het weer mooi.'' Dan verstrakt zijn blik opnieuw en kijkt hij naar de kroonluchters in de woonkamer. ,,Maar wat zal morgen brengen?''