Hoe lang wil KPN-topman Ad Scheepbouwer bloeden?

De Europese telecomsector is rijp voor consolidatie en voor een prijsbreker à la Easyjet. De Duitse KPN-dochter E-plus kan hierin een hoofdrol spelen.

Ad Scheepbouwers adviseurs maken overuren. Bij zijn aantreden vorig jaar beloofde de KPN-topman zijn aandeelhouders een strategie. Maandag maakt Scheepbouwer een miljardenverlies over 2001 bekend en moet hij verduidelijken wat hij met KPN van plan is.

Voor een deel heeft Scheepbouwer zijn belofte al ingelost. Met een emissie van nieuwe aandelen (opbrengst: 5 miljard euro) werden de ergste balansproblemen opgelost. KPN werd volledig eigenaar van het Duitse E-plus en maakte zo een einde aan de hinderlijke eigendomsstructuur van zijn belangrijkste dochter. Met een stevige sanering, waarbij duizenden gedwongen ontslagen vielen, werden de kosten onder controle gebracht.

De kussens zijn intern opgeschud, maar hoe nu verder? Kan KPN een rol van betekenis blijven spelen in de Europese telecommarkt? Ja, zeggen adviseurs en analisten. Op voorwaarde dat de Duitse dochter E-plus de handen ineenslaat met een van de kleinere concurrenten in dat land. ,,Iedereen verwacht een consolidatiefase'', zegt analist René Verhoef van bank-verzekeraar Fortis.

Het nadenken over fusies en overnames neemt de laatste tijd een hoge vlucht in Europa. Scheepbouwer zelf heeft eerder deze week verklaard samenwerking met andere partijen serieus te overwegen. Peter Erskine van het Britse mmO2 suggereerde eerder dat hij geen zelfstandige toekomst ziet voor dochters Telfort en Viag (Duitsland). En Marco de Benedetti van Telecom Italia Mobile ziet ,,consolidatie binnen markten'' als de eerstvolgende belangrijke trend.

Adviseur Rob Schuyt van bureau Booz Allen Hamilton merkt het aan de vragen die hij vanuit de sector ontvangt. Na de internationale consolidatiegolf – waarbij Europese spelers als Vodafone, FT/Orange, en T-Mobile zijn ontstaan – verschuift nu de aandacht naar consolidatie en winstmaximalisatie binnen markten. Europese telecombedrijven schreeuwen om soelaas na hun miljardeninvesteringen in 3G (UMTS), geavanceerde mobiele telefonie die internet op het mobieltje mogelijk moet maken.

Bij KPN is al flink in de kosten gesneden, maar operationeel liggen de zaken moeilijker. De concurrentie is groot. Tarieven blijven dalen. En het aantal gebruikers neemt nauwelijks meer toe. Consolidatie zou de kasstroom van KPN op termijn een impuls geven.

Duitsland telt zes marktpartijen die in 2000 peperdure 3G-licenties kochten. Wordt dat aantal teruggebracht naar vier, dan neemt de totale marktwaarde van die vier bedrijven met 32 procent toe, zo hebben analisten van Deutsche Bank berekend. De kosten die aanbieders per gebruiker maken kunnen tot 40 procent lager uitvallen als een concurrent wegvalt.

De tijd dringt. Een bedrijf moet minimaal 20 procent marktaandeel in een land hebben om zo'n 3G-netwerk winstgevend te kunnen exploiteren, aldus analist Bert Siebrand van SNS Securities. De meeste kleine aanbieders, waaronder E-plus, komen niet verder dan 10 tot 15 procent.

Adviseur Schuyt: ,,De vraag is dan hoe lang je bereid bent te bloeden.''

Vervolg FUSIEGOLF: pagina 13

Telecom kan leren van Easyjet

Vervolg van pagina 11

Analist Siebrand hoopt dat E-plus snel in zee gaat met Mobilcom, een bedrijf dat voor 28 procent in handen is van Orange, de mobiele divisie van France Telecom. ,,Wij geloven dat zo'n combinatie op z'n allerminst een redelijke kans heeft om UMTS [3G] winstgevend uit te rollen'', aldus de analist. Samen zouden E-plus en Mobilcom ongeveer 20 procent marktaandeel hebben.

Tijdens het consolidatiespel is voor E-plus in ieder geval een hoofdrol weggelegd, zegt analist Verhoef. E-plus is met 7,5 miljoen klanten de derde aanbieder van Duitsland, na T-mobile (23,1 miljoen klanten) en Vodafone (21,9 miljoen klanten). Het heeft ook een eigen netwerk, terwijl aanbieders zoals Mobilcom (France Telecom) en Quam (Telefónica) netwerkcapaciteit moeten huren.

Het uit de markt halen van concurrenten heeft nog een belangrijk voordeel: het maakt de weg vrij voor nieuwe ondernemingsmodellen. Adviseur Schuyt voorziet de opkomst van het `easyjet'-model in de telecomsector, naar analogie van Easyjet, de luchtvaartmaatschappij die spotgoedkope vluchten aanbiedt door fors op de service te beknibbelen. Zo wordt er geen eten in het vliegtuig geserveerd.

Wie een concurrent overneemt kan met twee telefoonnetwerken in zijn bezit het aanbod variëren: op het ene netwerk hoogwaardige diensten die daarom ook iets duurder mogen zijn, het andere netwerk voor bellen tegen een superlaag tarief, maar zonder dienstverlening, zonder poeha. In het laatste netwerk hoeft ook niet meer geïnvesteerd te worden.

Telecombedrijven lijken nu nog sterk op elkaar. Behalve wat betreft tarieven zijn er nauwelijks verschillen. Ze hebben allemaal hetzelfde aanbod: telefonie voor iedereen, van weinigbeller tot zakelijke gebruiker. ,,Topmarketeers vind je bij Unilever en L'Oréal, maar niet in de telecomsector'', zegt Schuyt. ,,Er heerst nog een cultuur van: netwerk uitrollen en netwerk vullen.''

De voordelen van consolidatie zijn evident. Waarom gebeurt het nog niet? Het loopt, zegt analist Verhoef, voorlopig stuk op de 3G-licenties. Een bedrijf dat door een overname twee licenties in bezit krijgt moet er één inleveren, zo staat in de voorwaarden. Maar de miljarden die zijn betaald raakt het bedrijf kwijt. En dat moet worden afgeboekt van het eigen vermogen. Verhoef: ,,Die bittere pil heeft nog niemand willen slikken.''

De bereidheid om die pil te slikken zal toenemen. Telecombedrijven staan aan de vooravond van grote investeringen in antenneparken voor 3G. Ze hebben zich hiertoe verplicht toen ze de licentievoorwaarden accepteerden. Ondertussen is duidelijk dat het terugverdienen van de vergunningen langer zal duren dan was ingeschat, terwijl de licenties een beperkte geldigheidsduur hebben.

De pijn van eventuele licentieafschrijvingen kan worden verzacht, zegt Schuyt. Bijvoorbeeld door het ruilen van dochters. Bedrijven die er door zo'n ruil in slagen om hun uitgangspositie in een bepaald land (en dus hun kansen op winst) te verbeteren, zullen eerder bereid zijn om een deel van hun eigen vermogen op te offeren. Rest nu nog de vraag of Scheepbouwer zich zal ontpoppen als goede kwartetspeler of als lijdzame toeschouwer.