Gekreukelde liefdes

Iedere boekenweek brengt het warenhuis De Bijenkorf een eigen boekenweekgeschenk uit dat niet noodzakelijkerwijs het thema van de boekenweek hoeft te bestrijken. Maar dit jaar hebben de CPNB, de stichting die de Boekenweek organiseert, en De Bijenkorf hetzelfde onderwerp gekozen: liefde. Theodor Holman, romanschrijver, columnist van Het Parool en De Groene Amsterdammer, alsmede programmamaker van de Amsterdamse televisiezender AT5 kreeg de opdracht om hierover zijn licht te laten schijnen.

Wie Holman in Het Parool volgt weet dat hij een gemankeerde minnaar is, een expert op het gebied van de mislukte liefde, van de hunkering, de eenzaamheid en de zelfverachting. Het Bijenkorfgeschenk van zijn hand heet dan ook Ik weet niet meer wat liefde is. De titel is ontleend aan twee columns, `Taalzin' en `Woord', waarin hij mijmert over de aan erosie onderhevige term `liefde'. `Ik weet niet meer wat liefde is. Behalve dan misschien een hoeveelheid afspraken waaraan je je te houden hebt. Liefde is een gevoel geworden dat management behoeft', schrijft hij. `Je kunt het niet meer doen met loze begrippen als trouw, houden van en genegenheid.' Holman verlangt naar onvoorwaardelijke, liefde, maar die is voor hem, vreest hij, niet bereikbaar. `Misschien dat ik daarom de liefde ben gaan haten.'

Holman is de chroniqueur van het dagelijkse persoonlijke ongeluk. Hij is ontevreden met zichzelf. Hij jankt zijn ongenoegen en plein public uit en is daar, zoals ook weer uit deze Bijenkorf-publicatie blijkt, een meester in. Hij kan geen vrouwen `versieren', zijn geliefdes zijn overspelig, of hij denkt dat ze dat zijn, hij drinkt te veel en verknalt relaties nog voordat ze goed en wel zijn begonnen. Zijn gekwelde teksten zouden ten ondergaan aan zelfmedelijden als ze niet zo humoristisch waren, doordrenkt van zelfspot en zelfhaat. Hij zwelgt in zijn eenzame ellende die hij schaamteloos en larmoyant vormgeeft maar die desondanks leesbaar blijft omdat er altijd een echte pijn doorheen schrijnt.

Ik weet niet meer wat liefde is behoort ondanks vele prachtverhalen niet tot het allerbeste wat Holman geschreven heeft. De bundel bevat een aantal slordig geredigeerde eerder verschenen columns uit De Groene en Het Parool, zonder in- of uitleiding. Gelukkig staat er ook het niet eerder gepubliceerde `Jaloers' in: briljante dialogen en meedogenloze introspectie. Zijn hartenkreten over ongelukkige liefdes en erotisch ongemak doen denken aan Peter van Straatens tekeningen van gekreukelde figuren, onopgemaakte bedden en troostrijke poezen, die zich tenminste niet aanstellen. Holman stelt zich altijd aan, maar hij heeft zijn aanstellerij – een defensie tegen het leed dat toch over de dijk slaat – tot kunst verheven. In het populaire genre `kroniek van het dagelijks leven', waarin veel Carmiggelt-navolgers zich proberen te bekwamen, is en blijft Holman de ongeslagen kampioen.

Theodor Holman: Ik weet niet meer wat liefde is. De Bijenkorf, 219 blz. €6,95