Akkoord is bom onder regering van Montenegro

Montenegro besloot gisteren voorlopig van onafhankelijkheid af te zien. Het blijft samen met Servië Joegoslavië vormen, dat verder gaat onder een nieuwe naam.

Makkelijk zal het niet zijn. `Verraad' noemde de voorzitter van het parlement het besluit van de Montenegrijnse president Milo Djukanovic om af te zien van een referendum over onafhankelijkheid. Dat beloven moeilijke tijden te worden voor het staatshoofd.

Wel keert Djukanovic met een troef terug naar de Montenegrijnse hoofdstad Podgorica. Mocht het samenwerkingsverband tussen Servië en Montenegro op niets uitlopen, dan mag Montenegro na drie jaar alsnog een referendum organiseren. Maar de Europese Unie, fel tegenstander van zo'n referendum, hoopt dat de kou dan uit de lucht is.

Zonder bloedvergieten maar met vier pennestreken kwam gisteren een eind aan Joegoslavië. De leiders van Joegoslavië, Servie, Montenegro en de buitenland-gezant van de EU hieven het oude Joegoslavië op. Voortaan heet Joegoslavië `Servië en Montenegro'. Beide deelrepublieken krijgen meer autonomie. De economische systemen blijven verschillend; Montenegro houdt zijn eigen belasting- en douanetarieven, die lager zijn dan de Servische. Montenegro zal ook de euro blijven gebruiken als officieel betaalmiddel. Servië hanteert de dinar.

Er zijn, in het nieuwe Servië en Montenegro, ook overeenkomsten. Beide deelrepublieken zullen een gezamenlijke defensie- en buitenlandpolitiek voeren en een zetel in de Verenigde Naties bezetten. Over de verdeling van de zetels in het Joegoslavische parlement moet men nog nader spreken. In het najaar komen er een nieuwe constitutie en nieuwe verkiezingen.

Het oude Joegoslavië is dus ten einde niet dat er nog veel van over was. Ten tijde van de heerschappij van Slobodan Miloševic deed een grap de ronde. Daarin bleef Miloševic president van Joegoslavië, maar bestond dat Joegoslavië slechts uit zijn villa en was zijn vrouw Mirjana zijn enige onderdaan. Montenegro's streven naar onafhankelijkheid vormde de basis voor de grap. Na een reeks bloedige oorlogen in de jaren negentig viel Joegoslavië uiteen; uiteindelijk bestond Joegoslavië alleen nog uit Servië en Montenegro.

Die laatste wilde zich afscheiden. De jonge, ambitieuze president Djukanovic maakte na zijn aantreden in 1998 onafhankelijkheid tot zijn voornaamste thema maar hij moest gisteren toegeven dat Joegoslavië voorlopig een eenheid blijft.

Want sinds Djukanovic' aantreden is er veel veranderd. Eerst was hij de lieveling van het westen, dat vele miljoenen in de deelrepubliek met zijn ruim zeshonderdduizend inwoners stopte. Kritiek van internationale waarnemers dat het geld verdween in de zakken van corrupte politici en zakenlieden, werd genegeerd. In de strijd tegen Miloševic was alles immers geoorloofd en Djukanovic vormde een middel in die strijd.

Maar Slobodan Miloševic kwam ten val in het najaar van 2000. En de internationale aandacht (en gelden) verlegden zich naar Servië. Het Montenegrijnse streven naar onafhankelijkheid heette ineens `aanstootgevend', want er waren op de Balkan meer volkeren die streefden naar onafhankelijkheid: de Albanezen in Kosovo bijvoorbeeld. Een onafhankelijk Montenegro zou bovendien bij Albanezen in Macedonië en Serviërs in Bosnië de indruk wekken dat er kon worden gemorreld aan de bestaande grenzen. Dat wilde de EU te allen tijde voorkomen.

Na vele mislukte gesprekken tussen Joegoslavische, Montenegrijnse en Servische leiders greep de EU enkele weken geleden in. Buitenlandgezant Solana draaide de duimschroeven aan. Mocht Montenegro zijn plan doorzetten om dit voorjaar een referendum te organiseren, dan zou de EU een groot deel van haar hulp stopzetten. Bovendien dreigde de EU een onafhankelijk Montenegro niet te erkennen. Mochten beide deelrepublieken daarentegen akkoord gaan met een gezamenlijke entiteit, dan was `integratie in Europa' niet ver. Als voorproefje mochten de leiders vanmiddag aan de lunch aanzitten tijdens de EU-top in Barcelona.

Maar eenmaal thuis wachten Djukanovic de nodige problemen. De Montenegrijnse regering is een coalitie die in het zadel blijft bij de gratie van pro-onafhankelijke partijen. De Liberale Alliantie, die al jaren pleit voor een zelfstandig Montenegro, heeft zich tegen de overeenkomst gekeerd. Het gisteren bereikte akkoord legt een bom onder de Montenegrijnse regering. De Serviërs hebben ook hun bedenkingen, vooral tegen het handhaven van twee aparte economische systemen. Dat moet wel een onwerkbare situatie opleveren. Aan de andere kant blijven Servië en Montenegro samen dat is hun ook wat waard.

Op de EU-top in Barcelona werd intussen het glas geheven op het tweede Balkan-succes van Solana, die eerder de Macedonische autoriteiten en de Albanese rebellen tot een akkoord wist te dwingen.