Pim Fortuyn is er, vluchten kan niet meer

Betrek de Leefbaren in al die gemeenten waar zij zo sterk hebben gewonnen direct bij de collegevorming. Maak hen door opname in het stadsbestuur medeverantwoordelijk, met de kans om te slagen of te mislukken, meent Thomas von der Dunk.

We zullen ze niet snel vergeten: de ontgoochelde lijsttrekkers tijdens het slotdebat van de gemeenteraadsverkiezingen, asgrauw wegzakkend in hun meest grijze pakken, gehypnotiseerd door een vrolijk kirrende Pim. Ook in zijn driedelige kostuum oogde hij nog verfrissend apart. De afkeer viel van de gezichten van de anderen te lezen, de verwarring eveneens: wat moesten zij met deze pias aan?

Vluchten kan niet meer. De grootste fout die de gevestigde partijen nu zouden kunnen maken, is de vorming van een cordon sanitaire tegen de binnengedrongen `engerd', om te beginnen in Rotterdam. Als alle anderen zich nu halsstarrig aaneensluiten om zo aan het stadhuispluche te kunnen blijven kleven, dan is het straks helemaal Fortuyn tegen de rest. Dan komt hij een volgende keer niet met 17, maar met 27 raadszetels terug. Al die kleurloze afspiegelingscolleges, en dan straks misschien ook nog in plaats van het huidige halfnationale paarse, een volledig nationaal kabinet: dat is het einde van de politiek. Het nieuwe dualisme biedt nu voor een scheiding van de `oude' partijen in `regering' en `oppositie' een mooi aanknopingspunt, opdat er bij de volgende verkiezingen ook weer tussen de oude partijen serieus te kiezen valt, en winst of verlies voor de collegedeelname telt. Een samengaan van PvdA, CDA en VVD aan de Maas of op het Binnenhof, omdat dit de enige `werkbare' meerderheid zou opleveren: dan hebben de nieuwkomers als spreekbuis van alle critici straks het rijk alleen. Liever nog na 15 mei een minderheidskabinet dan een oppositie die slechts bestaat uit de SP, de SGP, Leefbaar Nederland en Pim Fortuyn. Denemarken wordt al jarenlang zo geregeerd, en tot een derdewereldland is het nog niet afgezakt.

Nog beter is het, wanneer de Leefbaren in al die gemeenten waar zij zo sterk hebben gewonnen direct bij de collegevorming worden betrokken. Het argument dat zij geen bestuurlijke ervaring hebben, snijdt weinig hout: dat hebben de kiezers dan zo gewild, en de gevolgen ervan zullen zijzelf moeten dragen. In een democratie is niets leerzamer dan dat. Laat de Leefbaren zich maar meteen bewijzen indien zij zich bij gebrek aan capaciteiten niet waarmaken, worden ze wel weer bij de volgende verkiezingen afgestraft: zie Jan Nagel in Hilversum, en vermoedelijk over een paar jaar ook zijn collegae in Utrecht.

Twintig jaar geleden leed de PvdA bij de Statenverkiezingen een enorme nederlaag: in Rotterdam eindigde zij op precies 40 procent. Dat gold toen reeds als een absoluut dieptepunt en daarbij vergeleken is zij afgelopen woensdag bijna gehalveerd! Een oppositierol ligt daarom voor de hand. Met Leefbaar, CDA en VVD bestaat er voor het eerst een rechtse meerderheid in de stad: het is aan haar om nu te bewijzen dat zij werkelijk meer waard is dan de linkse meerderheid van voorheen.

Vluchten kan niet meer dat geldt nu in Rotterdam speciaal voor CDA en VVD, die zich vijf decennialang achter de sociaal-democratische overmacht konden verschuilen. Nu moeten zij de haalbaarheid van hun ideeën maar eens bewijzen. De kijk van liberalen en christen-democraten op de in Rotterdam bij de kiezers levende problemen komt bovendien meer met die van Fortuyn overeen, dan in het geval van de PvdA. Bij alle personalisering van de politiek, blijft deze in ons bestel voorlopig een zaak van partijen, en bij alle mogelijke relativering van de traditionele links-rechts-tegenstelling mede door Paars blijven tegenstellingen als zodanig het fundament onder de politiek.

Met de PvdA buiten het college is er bij de volgende verkiezingen voor zo'n coalitie een serieus alternatief voorhanden. Gaat het namelijk goed, dan wint die coalitie, dreigt Rotterdam, zoals velen nu roepen, onder Fortuyn te ontsporen nu, dan is er in 2006 alle gelegenheid hem de bons, en de nieuwe oppositie de macht te geven. Al die schaapachtige kiezers allochtoon en autochtoon die nu zo tevreden zijn thuisgebleven in de veronderstelling dat het er allemaal toch niet veel toe zou doen en dan de komende jaren over het gevoerde beleid ontevreden zullen worden omdat Fortuyn echt verschil maakt, zijn in dat geval ongetwijfeld goed wakker geschud.

Nederland mag zich gelukkig prijzen dat hier negatieve politieke sentimenten niet door een rabiate Vlaams-Blok-achtige beweging met een gesloten extreem-rechts wereldbeeld worden gekanaliseerd. Pim is niet eng, hij is alleen wat excentriek, extrovert en geëxalteerd. Hoewel hij door zijn optreden onbedoeld enge krachten op kan roepen, mist hij het gladde, berekenende van De Winter of Haider, en de nieuwe Heren Zeventien van Rotterdam zijn dan ook geen gevaarlijke fascisten. Daarvoor ontbreekt, anders dan in België of Oostenrijk, met hun Vlaams-nationale traditie respectievelijk verdrongen oorlogsverleden, bij ons nog steeds een werkelijk ideologisch draagvlak, omdat ook de historische voedingsbodem daarvoor ontbreekt.

Ontbreekt nog het ideologische draagvlak het is van belang dat zo te houden. Dat gebeurt, zo leert de ervaring elders, niet door onder het mom van gebrek aan bestuurlijke kwaliteit de nog wat wilde nieuwkomers buiten te sluiten, want dan neemt slechts de wijdverbreide wrok tegen de gezeten politieke elite verder toe. De plechtige belofte om het in 't vervolg zelf beter te doen, hielp in Antwerpen in elk geval niet. Men moet de bozen domesticeren, in plaats van radicaliseren. Maak hen daarom door opname in het stadsbestuur medeverantwoordelijk, met de kans om te slagen of te mislukken. Hun wethouders weer wegsturen kan dan altijd alsnog.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.