Mugabe verdeelt Afrika en Westen

Westerse en Afrikaanse waarnemers oordelen heel verschillend over de verkiezingen in Zimbabwe. Een schisma dreigt.

,,Mijn broeder'', schreef de Keniase president Daniel arap Moi gisteren aan zijn collega Robert Mugabe, ,,uw overwinning is een getuigenis van het vertrouwen en de hoge achting die het volk van Zimbabwe voor U hebben.'' Moi en Mugabe zijn staatshoofden van geheel verschillende allure maar hebben één ding gemeen: hun aversie tegen Westerse arrogantie in Afrika.

De reacties van Afrikaanse machthebbers op de omstreden overwinning van Mugabe zijn welwillend. Ze staan in sterk contract met de woede en teleurstelling in het Westen. De Amerikaanse president Bush kwam met een verklaring die er niet om liegt: ,,We erkennen de uitslag van de verkiezingen niet want we geloven dat ze besmet zijn.'' Uit Nieuw-Zeeland, Australië, Canada, de Europese hoofdsteden, uit alle delen van de blanke wereld kwamen soortgelijke veroordelingen. Sinds de afschaffing van de apartheid acht jaar geleden riep een Afrikaans probleem niet zoveel heftige emoties op buiten het continent.

Veel politieke tenen krommen in het Westen bij pogingen van Afrikaanse leiders het grove geweld van Mugabe tegen de oppositie goed te praten. De Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE) had het over ,,transparante, geloofwaardige, eerlijke en vrije verkiezingen''. En de Tanzaniaanse president Benjamin Mkapa schreef in zijn felicitatietelegram: ,,Het zou voor iedereen een tragedie zijn geweest als de uitkomst van een Afrikaanse verkiezing in Europa was bepaald. Uw standvastigheid is goed voor heel Afrika.''

Overigens zijn er ook kritische Afrikaanse reacties. ,,Het electoraal proces voldeed niet aan de de normen'', concludeerde het waarnemersteam van de SADC, de organisatie van landen in zuidelijk Afrika. En de waarnemersmissie van het Gemenebest, waarin naast Australië ook Nigeria en Zuid-Afrika zijn vertegenwoordigd, verklaarde dat de uitslag ,,niet de vrije wil van het volk tot uiting brengt''.

De positieve reacties in Afrika lijken te worden ingegeven door geheel verschillende belangen en gevoelens. De Keniase president Moi kwam in 1978 aan de macht, twee jaar eerder dan Mugabe. Met tegenzin moet hij later dit jaar aftreden en zijn impopulaire regeringspartij doet er alles aan om een van Moisvertrouwelingen in zijn zetel te krijgen. Daarbij worden tribale allianties gekweekt en haat aangewakkerd, er vindt verkiezingsgeweld plaats tegen bepaalde stammen en politici worden omgekocht. Het machtsspel is weliswaar niet zo bot en cynisch als in Zimbabwe, maar bijna alle middelen lijken gerechtvaardigd. Afrikaanse leiders blijken ondanks hun meningsverschillen vaak krijgsbroeders als het om politieke overlevingsstrategieën gaat.

Voor een blanke Europeaan of Amerikaan staat Mugabe symbool voor Afrikaans wanbestuur en arrogant dictatoriaal gedrag. Voor een Afrikaan is Mugabe in eerste plaats de eeuwige vrijheidsstrijder tegen kolonialen die het nu opneemt tegen Westerse arrogantie. De diplomatieke blunder van de Britse premier Tony Blair om Mugabe continu als schurk af te schilderen wekte in Afrika de indruk dat London het opneemt voor de belangen van de blanke boeren in Zimbabwe. De altijd aanwezige anti-blanke ondertoon in de Afrikaanse politiek heeft daardoor aan kracht gewonnen.

Hoewel hun oordeel anders doet vermoeden, namen Europese en Afrikaanse waarnemers dezelfde verkiezingen waar. Kennelijk bestaat er geen objectief handboek voor verkiezingswaarnemers. In Zambia kwam eind vorig jaar president Levy Mwanawasa door uiterst omstreden verkiezingen aan de macht. Hoewel ze het woord `fraude" vermeden, schreven westerse waarnemers in hun eindrapporten over ,,ongeloofwaardige verkiezingen die niet de wil van de Zambiaanse kiezers weerspiegelen''. Daags na de verkiezingen erkenden alle Westerse landen de nieuwe president en een missie van het Internationale Monetaire Fonds kwam haar steun aanbieden. Zie het grote verschil met Zimbabwe: het Westen heeft sancties uitgevaardigd en Westerse donoren geven geen cent meer aan Mugabe. Niet alleen Afrika houdt er dubbele maatstaven op na bij het beoordelen van verkiezingen.