Doorwinkelende Joe Blow redt economie van VS

Een half jaar na de aanslagen in de VS herstelt de economie zich sneller dan door menigeen werd verwacht. De groei zou dit jaar wel 4 procent kunnen zijn. Of juicht men te vroeg?

Hoe is het mogelijk dat de Amerikaanse economie, krap een jaar nadat de recessie begon en nog geen half jaar na 11 september, uit het dal kruipt? Of juicht men te vroeg en is er sprake van een heuveltje in een diep dal?

Economen die al twee maanden geleden het einde van de recessie zagen aankomen werden toen nog voor onverbeterlijke optimisten uitgemaakt. Nu doen economen een wedstrijdje wie het herstel het eerst heeft herkend.

,,Wij voorspelden al in september een snelle terugkeer naar economische groei in de eerste helft van dit jaar'', zegt bijvoorbeeld Gerald Cohen, econoom bij Merrill Lynch. Het historische gemiddelde is 7 procent groei in het jaar van herstel, Merrill gokt op 4,3, boven de Wall Street consensus van 3,5 procent en de `Fed'-voorspelling van 3 procent.

De recent binnengekomen macro-economische cijfers van het ministerie van Handel, het ministerie van Werkgelegenheid en de Federal Reserve (`Fed') – het Amerikaanse stelsel van centrale banken – ondersteunen de stelling dat de economie het diepste punt voorbij is. Eerst was er het consumentenvertrouwen dat terugkwam. Toen waren er de winkelbedrijven, die over februari hogere dan verwachte omzetten haalden. Toen kwam Detroit, dat voor de eerste keer in vier maanden zijn autoverkopen zag stijgen. Ten slotte bleken er in februari 66.000 banen netto te zijn bijgekomen, en was het bruto binnenlands product in het laatste kwartaal van 2001 niet met 0,2 procent gegroeid, zoals gedacht, maar met 1,4 procent.

,,Op Amerika's langste bloeiperiode uit de geschiedenis volgde een van de kortste, ondiepste recessies die ooit zijn gemeten, aldus Harvey Rosenblum, president van de National Association of Business Economics, een organisatie die drieduizend vooraanstaande economen telt. ,,De veerkrachtige economie heeft een aantal opeenvolgende schokken opmerkelijk goed weten op te vangen. Wij verwachten dat de economie in de tweede helft van dit jaar pas echt goed op gang komt en 3,5 a 4 procent groei zal vertonen tot en met 2003 bij een gelijkblijvend lage inflatie van 2,5 procent.

De recessie van 2001 was geen gewone, cyclische recessie. Zo bleek vorige week uit het zogenoemde beige book met macro-economische indicatoren van de `Fed', dat de arbeidsproductiviteit in het laatste kwartaal is toegenomen met 3,5 procent. In normale recessies neemt de productiviteit juist af, gemiddeld met zo'n 0,35 procent, volgens berekeningen van het National Bureau of Economic Research. Met andere woorden, bedrijven die vorig jaar tienduizenden mensen ontsloegen, konden door verhoogde arbeidsproductiviteit hun productie op peil houden. Dat is waarschijnlijk te danken aan de efficiency-voordelen van vooral internet.

Volgens sommige economen heeft deze relatief hogere productie minstens zoveel bijgedragen aan het herstel als de door Wall Street telkens weer aangehaalde hoge consumptie. Wall Street-analisten zouden zich bovendien hebben verkeken op het effect van de drastische verliezen op de aandelenbeurzen op het gemiddelde consumptiepeil van de Amerikaan. Ook al vaagden de spectaculaire faillissementen van Enron en Global Crossing miljarden dollars weg op de beurs, Joe Blow ging gewoon door met winkelen.

,,Deze recessie werd weliswaar aangeslingerd door verliezen op de beurs, maar het opvallende is dat vervolgens de ene sector wel en de andere sector niet in deze cyclus werd meegesleurd'', zegt Daniel Bachman van TheGlobalist.com, een online-denktank in Washington. ,,Dat begrijp ik niet, en wat ik niet begrijp baart mij zorgen.''

Bachman noemt als voorbeeld de huizenmarkt. ,,In een normale recessie, zoals in 1991, zie je eerst dat de bodem onder de huizenmarkt wordt weggeslagen, wat leidt tot zo'n mooi heftig grafiekje. Dan volgen de autoverkopen, en daarna de rest. Hoge inflatie, werkloosheid. Maar dat gebeurde nu niet. Om een of andere reden reageerden de consumenten niet op de verlaagde produktieniveaus, die wel bij een recessie hoort. Een van die redenen was de lage rente, maar er moeten meer redenen zijn geweest.''

Sommige economen opperen dat de gebeurtenissen van 11 september weliswaar op korte termijn rampzalig waren, maar op de middellange termijn wellicht een stuwende werking hebben gehad. Al was het alleen maar door feel-good- marketingcampagnes, de verhoogde militaire activiteiten en de extra uitgaven voor de strijd tegen het terrorisme.

De productie van goederen is trouwens niet meer zo belangrijk voor de Amerikaanse economie. Bachman: ,,De gezondheidszorg is de grootste sector van de Amerikaanse economie, gemeten naar uitgaven. Daar zie je ook een hoge arbeidsproductiviteit wegens de grote rol die technologie er speelt. Vergeleken bij de gezondheidszorg zijn sectoren als staal haast triviaal.''

De recessie mag dan halfslachtig zijn geweest, wellicht is het herstel dat nu schijnbaar inzet dat ook. De situatie op de arbeidsmarkt is nog fragiel. Die trekt pas aan als bedrijven weer gaan uitbreiden en investeren, en na een recessie nemen ze traditioneel juist een afwachtende houding aan.

Omdat hij nog niet helemaal snapt hoe de huidige recessie in elkaar zit sluit Bachman een double dip, ofwel een tweede periode van krimp meteen na de eerste, niet uit. ,,Als economisch voorspeller zou ik er een kans van twintig procent aan geven. Niet erg waarschijnlijk dus, maar wel degelijk iets om rekening mee te houden.''