Oude vos is oppositie in Zimbabwe te slim af

De zege van Mugabe stond voor de verkiezingen al vast. Welke toon slaat hij aan in zijn overwinningsrede? En hoe valt het slotoordeel uit van verkiezingswaarnemers uit Afrika en het Gemenebest?

De oude vos Mugabe is zijn tegenstanders weer te slim af geweest. Zijn draaiboek om de verkiezingen te winnen heeft hij bijna feilloos gevolgd. Daarmee strafte hij de naïve oppositie af die dacht zijn macht te kunnen weerstaan. Nu moet hij de Zimbabwanen nog zover krijgen dat zij de uitslag accepteren.

De eerste test komt vandaag. De frustratie onder vooral de kiezers in de steden, goeddeels aanhangers van de oppositie, nam de afgelopen dagen explosieve vormen aan toen de autoriteiten stemgerechtigden drie dagen lang in de rij lieten staan, om vervolgens duizenden van hen met geweld te verjagen. Deze kiezers moeten nu accepteren dat hun held, MDC-leider Tsvangirai, heeft verloren terwijl er sterke bewijzen van fraude bestaan. De regering bracht gisternacht als voorzorg het leger in verhoogde staat van paraatheid.

Mugabe dreigde de afgelopen dagen de oppositie na de verkiezingen hard aan te pakken. De secretaris-generaal van de MDC werd op beschuldiging van hoogverraad opgepakt en ook Tsvangirai zegt te vrezen voor arrestatie. Wanneer de president de weg van de confrontatie kiest, moet blijken of de MDC over voldoende straatvechters beschikt om zo'n aanval te weerstaan.

Mugabe's grootste opponenten zijn de 70.000 blanken en de minderheidsstam de Ndebele, die 20 procent van de bevolking uitmaakt. Hij heeft hen sinds 1980 enkele malen keihard aangepakt, om vervolgens een verzoenende hand naar hen uit te steken. Na Mugabe's vernederende nederlaag begin 2000 bij een referendum over een nieuwe grondwet stelde hij zich lief als een lammetje op en beloofde de volksuitspraak te respecteren. Vervolgens ging hij in de aanval door zijn oorlogsveteranen te mobiliseren tegen de oppositie. Iedere Zimbabwaan kijkt met angst en beven uit naar de toon die Mugabe dit keer in zijn overwinningsrede zal aanslaan.

De regeringspartij Zanu-PF van Mugabe is qua karakter altijd een militaire organisatie gebleven, voortgekomen uit de bevrijdingsstrijd tegen het blanke minderheidsregime in de jaren zeventig. Wanneer generaal Mugabe iedereen opdraagt naar links te marcheren, volgt iedereen kritiekloos dit bevel. Maar deze aanhankelijkheid blijkt vaak schijn. Er bestaat binnen de regeringspartij grote kritiek op het onverbloemde machtsspel van de Grote Leider. De verschillende facties groeperen zich rond de clans van de dominerende Shona stam. Mugabe behoort tot de Zezuru clan en andere clans zullen iedere mogelijkheid aangrijpen de bejaarde leider te wippen.

Tsvangirai toonde zich in het verleden bereid na de verkiezingen een coalitieregering met Zanu-PF te vormen. De arrogante zelfverzekerdheid van Mugabe – zijn overwinning stond vóór de verkiezingen al vast – maakt het onwaarschijnlijk dat hij zo'n verbond wil sluiten. Mugabe en zijn entourage zijn er van overtuigd dat de MDC het trekpaard is van racistische blanke Zimbabwanen en imperialistische Westerse landen als Groot Brittanië. Met deze historische vijanden valt in de visie van de revolutionair Mugabe niet samen te werken.

Toch is het niet waarschijnlijk dat Mugabe zijn ambtstermijn van zes jaar uitzit. Al enkele maanden geleden ging het gerucht dat de presidenten van Zuid-Afrika en Nigeria Mugabe hadden overgehaald vrij snel na de verkiezingen af te treden. Met de zekerheid dat de macht niet in handen van blanke stromannen zal vallen, zou Mugabe bereid zijn zich terug te trekken. Als er tenminste binnen Zanu-PF een geloofwaardige opvolger valt te vinden. Iemand die Mugabe's skeletten verborgen houdt in de klerenkast en de partij weer populair kan maken onder de bevolking.

In Zimbabwe heeft niemand de sluwe vos kunnen verslaan. Nu moet Mugabe internationaal de overwinning nog binnenslepen. Het oordeel van de verkiezingswaarnemers uit de zuidelijk Afrikaanse regio en van het Gemenebest zullen daarbij doorslaggevend zijn. De waarnemers van de EU hebben zichzelf buitenspel gezet door aan de vooravond van de verkiezingen op te stappen. Naar het oordeel van de Zimbabwaanse waarnemers zal vermoedelijk minder worden geluisterd. Zij mochten van de regering nauwelijks meedoen met het observeren en worden door buitenlandse waarnemers als oppositiegezind gezien. De meeste Afrikaanse waarnemers hebben zich tot nu toe niet zeer kritisch uitgelaten over het verloop van de verkiezingen.

Grote vraag is of de VS en de Europese Unie de uitslag van de verkiezingen zullen erkennen. Bij een afwijzing vinden ze de meeste Afrikaanse landen waarschijnlijk tegen zich.