Meisje met de groene ogen

Ze heet Sharbat Gula en was twaalf jaar toen haar ouders werden gedood bij een Russisch bombardement op haar Afghaanse geboortedorp. Dat was in 1984. Sharbat Gula zat in het vluchtelingenkamp Nasir Bagh, net over de grens in Pakistan. En fotograaf Steve McCurry maakte in december van dat jaar een foto van haar die een half jaar later de wereld rondging op de cover van het tijdschrift National Geographic.

Het gezicht van het meisje met de gerafelde rode shawl en de priemende groene ogen, die zowel onschuld als onzekerheid en argwaan uitdrukken, werd een van de bekendste foto's van het tijdschrift: een ikoon voor het leed in Afghanistan. Hoewel de hele wereld haar kende bleef ze, ook voor McCurry, het anonieme meisje dat hij destijds met toestemming van de onderwijzer had gefotografeerd.

Sinds 1984 is McCurry tien keer teruggeweest in de regio en steeds droeg hij zijn beroemde foto bij zich in de hoop haar terug te vinden. ,,Het enige wat ik van haar wist was, dat ze samen met haar broertjes en zusjes en haar oma de bergen over was getrokken'', aldus de fotograaf.

In januari ondernam McCurry met een cameraploeg van National Geographic Society een laatste poging haar terug te vinden, en die had resultaat. Het meisje van de foto bleek te leven in een Afghaans dorp met man en drie dochters. De streng islamitische opvattingen van de Pathaanse familie compliceerden het weerzien. Onderhandelingen daarover verliepen via de mannen in de familie. Pas na lange gesprekken kreeg McCurry toestemming Sharbat Gula opnieuw te portretteren. De ogen zijn even priemend als achttien jaar geleden, maar de onschuld is verdwenen, de blik is hard. Sharbat Gula bleek zich niet bewust van haar bekendheid. De beroemde foto – volgens haar de eerste die ooit van haar werd gemaakt – had ze nooit gezien.

National Geographic Society, die inmiddels een fonds heeft gesticht voor onderwijsprojecten ten behoeve van meisjes en jonge vrouwen in Afghanistan, heeft voor de zekerheid de foto's van toen en nu aan uitgebreid gelijkenisonderzoek onderworpen. Iris-scans van de groene ogen waren vrijwel identiek. En een FBI-computerprogramma herkende de beide gezichten als van dezelfde persoon uit een databestand met 350.000 gezichten.

Sharbat Gulla, die in januari voor de tweede keer in haar leven is gefotografeerd, wil verder geen publiciteit. Ze zal niet nog eens een interview geven. Volgens National Geographic zal er ,,voor haar gezorgd'' worden.

Documentaire over Sharbat Gula: maandag 21.00u op National Geographic.

Informatie, ook over het fonds: www.nationalgeographic.com.