God van de gaten

Religieuze wetenschappers raken vaak in een spagaat. Enerzijds geloven zij in een opperwezen dat hemel en aarde heeft geschapen, maar anderzijds maakt de deductieve wetenschap diezelfde God steeds verder overbodig als metafysische verklaring voor ons bestaan. Met de toenemende kennis over de evolutie van het heelal en het leven heeft het scheppingsverhaal bijna alle terrein moeten prijsgeven aan de verklarende theorie.

Wetenschappers die geloven hebben vaak hun toevlucht gezocht in de leemtes in de kennis van de moderne wetenschap; dat is de enige plaats waar nog ruimte overblijft voor de invloed van een opperwezen. Maar deze `God van de gaten' zoals natuurkundige Paul Davies hem noemt, is sinds Copernicus ook steeds verder in het nauw gedreven.

Vanavond zendt de IKON de eerste aflevering uit van de 3-delige Britse documentaire Testing God, waarin vooraanstaande wetenschappers aan het woord komen. Ze vertellen over hun eigen ervaringen met het schuurvlak tussen religie en wetenschap zij het wat fragmentarisch, door de flink versneden interviews en het grote aantal geïnterviewden.

De moderne fysica herleidde het ontstaan van het heelal tot de oerknal. Daarvoor was er niets, slechts leegte. En sinds Darwin is de biologie gaan inzien dat het leven autonoom evolueerde uit losse moleculen. De wetenschap maakt God als architect overbodig, maar desondanks zijn er nog steeds wetenschappers die in een God geloven.

Testing God slaagt er niet in het diepste uit de ziel naar boven te halen, en heeft een zweem van vooringenomenheid. Evolutiebioloog Richard Dawkins is de enige die (in deel twee) het geloof frontaal mag aanvallen. ,,Het geloof is anti-intellectueel omdat het je leert tevreden te zijn met een oplossing die niets verklaart, terwijl een echte verklaring binnen handbereik ligt.''

Hoewel lang niet alle geleerden zo'n extreem standpunt innemen, blijkt telkens weer dat het huwelijk tussen wetenschap en religie slecht is. Dat beseft ook immunoloog Dennis Alexander, die de evolutietheorie aanhangt maar ook in God gelooft. Het zijn aparte grootheden, denkt hij. ,,De vraag naar de zin van het alles is simpelweg niet het type vraag waarop de wetenschap een antwoord kan leveren.''

Werelden: Testing God, IKON, Ned.1, 22.48-23.40u.