Dolzinnig manifest

Lang gewacht, niet gekregen. Sinds gisteren ligt het verkiezingsmanifest van Pim Fortuyn in de winkel. De titel en ondertitel klinken manhaftig: De puinhopen van acht jaar paars. Een genadeloze analyse van de collectieve sector en aanbevelingen voor een krachtig herstelprogramma. `Puinhopen', `genadeloos' en `krachtig' zijn trefwoorden waar zijn electoraat van houdt, bleek vorige week in Rotterdam en andere grote en middelgrote steden.

In zijn nieuwe boek – met € 14,95 het duurste verkiezingsprogramma aller tijden – doet Fortuyn er nog een paar schepjes bovenop. Nederland lijkt volgens hem op ,,het Irak van Saddam Hoessein en andere dictaturen''. Dat is een dolzinnige vergelijking. Want Fortuyn roemt in hetzelfde boek de ,,voorbeeldige democratische gezindheid'' van Nederland. Het probleem is hooguit dat dit land in handen is gevallen van ,,incestueuze'' regenten: ,,zieke en hypocriete'' politici, bestuurders en commissarissen met een ,,grote bek'' of anderszins ,,malloten'' en ,,zo rot als een mispel''. Zijn strijd tegen dit ,,regentendom'' is ,,burgerplicht''. Vandaar dat `ik' een van de meest gebruikte woorden is in De puinhopen van acht jaar paars.

Ook elders in het manifest wemelt het van de ongerijmdheden. De inhoudsopgave suggereert een klassieke programmatische opbouw. Alle thema's komen aan de orde: zorg, onderwijs, veiligheid, verzorgingsstaat, ruimtelijke ordening, openbaar bestuur, vreemdelingenbeleid en buitenlandse politiek. Elk hoofdstuk begint met een diagnose – veelal opgebouwd rond de ik-persoon die een paar open deuren intrapt en die niet altijd onzinnig is – en eindigt met conclusies en aanbevelingen. Maar de relatie tussen `genadeloze analyse' en `krachtig herstelprogramma' is vaak zoek. Een voorbeeld. Fortuyn wil een sociale en militaire dienstplicht voor alle 18-jarigen van respectievelijk één of twee jaar, mede omdat de krijgsmacht volgens hem kampt met een steeds nijpender tekort aan personeel. Letterlijk één pagina voor dit pleidooi kondigt hij echter de opheffing van leger en luchtmacht aan. Alleen de marine heeft in zijn ogen nog toekomst. Alle jongens matroos?

Toch is het onverstandig dit alles af te doen als pathologie. Zijn beschouwingen over zorg, onderwijs en bureaucratie zijn misschien niet origineel maar ook niet altijd onwaar. Niet voor niets heeft Paars afgelopen jaren een paar wendingen gemaakt, bijvoorbeeld om de chaos in het onderwijs door basisvorming en studiehuis te temperen en het vreemdelingenbeleid op een rationelere leest te schoeien.

Belangrijker nog dan de inhoud, is de toon van het krachtige herstelprogramma van Fortuyn. Zijn manifest is een poging het bestel tot het bot te provoceren en zo de stabiliteit van Nederland te ondermijnen. Grote groepen burgers voelen voor zo'n radicale aanpak waarvan de consequenties niet te overzien zijn. Het vertrouwen in de politieke democratie is onmiskenbaar afgenomen. Dat is een verwijt aan de gevestigde partijen. Dezelfde partijen moeten er komende maanden voor zorgen dat deze revolutionaire retoriek krachtig wordt tegengesproken.

Het programma van de Fortuyn-beweging is geen geintje. De ontmaskering ervan is dan ook een serieuze opdracht, voor regeringspartijen én oppositie.