Afscheid van techneut bij Volkswagen

Ferdinand Piëch, miljardair en techneut, neemt afscheid bij Volkswagen. Zijn opvolger is Bernd Pischetsrieder, de enige man die Piëch wel eens tegensprak.

Ferdinand Piëch, de scheidend voorzitter van Europa's grootste autofabrikant Volkswagen, is geboren in een gouden wieg. Grootvader Ferdinand Porsche was de ontwerper van misschien wel 's werelds beroemdste auto, de Volkswagen `kever', die recentelijk onder de naam `new Beetle' een succesvolle wedergeboorte beleefde. Vooral onder jeugdige automobilisten in de VS, waar het modieuze karretje tijdens de eerste presentatie op Times Square in New York als een sensatie werd ervaren.

Het vermogen van zijn moeders familie – Louise Piëch, erfgename van het Porsche-fortuin – loopt in de miljarden euro's. Die totale financiële onafhankelijkheid als miljardair bestempelt Piëch tot een witte raaf in de wereld van autofabrikanten. Het stelde hem als ingenieur in staat volledig op te gaan in zijn grote liefde voor de techniek. Eerst bij de racewagenafdeling van Porsche; later bouwde hij in Ingolstadt de fraaie Audi's uit tot wagens voor de betere Duitse middenklasse. De Audi's van Piëch, die met verve de concurrentie zijn aangegaan met Mercedes-Benz en BMW, waren een waardig vervolg op het succes van voorloper Auto-Union.

Over Piëch gaat het verhaal dat hij op de achterkant van een envelop in één beweging een nieuw aandrijfsysteem voor een Audi kan tekenen. Een ander verhaal wil dat productiebazen met tientallen jaren ervaring op de werkvloer alleen nog maar van slag raken als de grote baas zijn rondje door de fabriek maakt, hetgeen Piëch met zijn grote liefde voor techniek regelmachtig pleegt te doen.

In 1999 nam zijn faam bijna mythische vormen aan toen hij in Duitsland werd uitgeroepen tot `automanager van de eeuw.' De manier waarop hij bij Volkswagen sinds 1993 de bijkans failliete boedel van zijn voorganger Carl Hahn had omgetoverd tot één van de grootste en meest efficiënte autoconcerns ter wereld heeft op vriend en vijand diepe indruk gemaakt.

Dat Piëch in zijn pogingen VW op te stoten in de vaart der volkeren eerst een pact met de duivel sloot met het aantrekken van Jose Ignacio Lopèz de Arriortua, is men op het hoofdkwartier in Wolfsburg allang weer vergeten. Lopèz, die bijnamen verwierf als `grootinquisiteur', `supersaneerder' en `wurger', zette met zijn scherpe inkoopcontracten bij toeleveranciers de autowereld volledig op zijn kop. Helaas had hij gevoelige bedrijfsinformatie gestolen bij General Motors en meegenomen naar VW, waar hij uiteindelijk niet te handhaven bleek.

Maar wel of geen Lopèz, bij zijn gedwongen afscheid van Volkswagen stond het nieuwe revolutionaire productieproces bij het concern al in de steigers. Eerst ontwikkelde Piëch met dank aan Lopèz de zogeheten platformtheorie, waar meerdere modellen van verschillende merken werden gebouwd op één bodemplaat.

Gisteren sprak Piëchs opvolger bij VW, de van BMW afkomstige Bernd Pischetsrieder, met veel tam-tam over het zogeheten `VW Drehscheiben Konzept', een nog geavanceerder productieproces, waarbij de robot computerinformatie leest en vervolgens precies weet welk merk of model van de band moet rollen. In de bonte stoet van autofabrikanten en modellen die VW in de loop der jaren heeft ingelijfd (naast Volkswagen zijn dat Audi, Skoda, Seat, Lamborghini, Bentley, Bugatti en tot eind dit jaar ook Rolls-Royce, dat teruggaat naar BMW) komt zo'n manier van produceren wel van pas.

Paradoxaal genoeg is Pischetsrieder één van de weinigen die wel eens kritiek hebben durven leveren op Piëch. Bij BMW constateerde Pischetsrieder al dat een Skoda Octavia, gebouwd op een Audi-onderstel met VW-motoren en elektronica, sprekend leek op een VW Passat. Alleen was een Skoda in die tijd wel 15.000 mark goedkoper. ,,Je kunt de consument niet blijven bedotten'', zei Pischetsrieder bij die gelegenheid.

Later raakte Pischetsrieder in de clinch met Piëch over Rolls-Royce. Piëch had Rolls-Royce gekocht, maar de merknaam bleek te berusten bij BMW, dat vervolgens Rolls-Royce met succes terugeiste. BMW was in bezit gekomen van de naam Rolls-Royce door een joint venture met Rolls-Royce vliegtuigmotoren (het bedrijf dat niets meer met de autofabrikant te maken heeft). Eind dit jaar moet Volkswagen Rolls-Royce daarom weer overdragen aan BMW.

Piëch haalde gisteren aan de vooravond van zijn afscheid als VW-voorzitter (hij wordt president-commissaris) dat incident terloops aan. ,,Wat ik bij Seat en BMW van mijn opvolger heb gezien sterkt me in de overtuiging dat hij bij VW precies datgene moet doen wat hij juist acht. Dat is de raad die ik hem meegeef.''

Tot nu toe heeft Pischetsrieder zich bij VW voornamelijk beziggehouden met de bewaking van de kwaliteit van de verschillende autoproducten. Ook staat hij een beleid voor dat de modellen elkaar niet te veel overlappen. Hoewel zelfs het duurste VW-model, de Phaeton die in Nederland binnenkort te koop is voor 75.000 euro (of duurder) en die moet gaan concurreren met de duurste modellen Mercedes en BMW, weer sprekend op een Audi lijkt.

Maar voorlopig heeft de Piëch-strategie louter successen en records opgeleverd voor VW, waar zuinig boekhouden troef is en waar volgens Piëch niet zulke extravagante salarissen aan bestuurders worden betaald ,,als bij sommige andere autofabrikanten''. De Volkswagen-groep verkocht vorig jaar meer dan vijf miljoen auto's en behaalde een nettowinst van 2,9 miljard euro op een omzet van 88,5 miljard euro.

Heeft het succesverhaal dan geen keerzijde? Wel degelijk. Herhaaldelijk ligt VW in de clinch met Brussel over kartelpraktijken en de gebrekkige `corporate governance' (onder meer weinig invloed van aandeelhouders) bij het bedrijf. Maar ook op dit punt heeft Piëch zich ingedekt. Hij rekent op de onvoorwaardelijke steun in Brussel van Gerhard Schröder, voormalig premier van VW's grootste aandeelhouder, de deelstaat Nedersaksen.

Het is dik aan tussen Piëch en Schröder, de eerste na-oorlogse Duitse bondskanselier die zich niet in een Mercedes-Benz dienstauto laat rondtoeren, maar in een Audi.