Wie wil er nog bij de NS?

Ondanks het slechte imago van NS leverde een reclamecampagne voor personeel 45.000 reacties op. In de spotjes kwam de naam NS dan ook niet voor. Wie zijn de sollicitanten?

Terug van weggeweest: de `Opeens heb je het'-reclamespotjes waarmee de Nederlandse Spoorwegen personeel werven. NS was er eind vorig jaar mee gestopt, toen leiding en peroneel ruziënd over straat rolden, vertragingen grote hoogten bereikten en de directie van NS opstapte. ,,Je moet niet communiceren als je product niet klopt'', zegt Rob van der Stam, verantwoordelijk voor NS-personeelswerving.

De campagne is een groot succes. Sinds augustus vorig jaar hebben 45.000 mensen gereageerd. Van hen vroegen 19.500 een informatiepakket aan, wat tot 6.000 sollicitanten leidde. Uiteindelijk bleken 240 van hen geschikt als conducteur; de andere 96 procent scoorde volgens NS te laag op stressbestendigheid en opleiding.

Wie zijn eigenlijk die mensen die willen werken bij NS? Zeventig procent is man, zo blijkt. Het opleidingsniveau is lbo-mavo-hbo. Het zijn vooral mensen die al een carrière achter de rug hebben. In de (gehandicapten- en jeugd-)zorg, de horeca, het vervoer. Maar daar zijn ze op uitgekeken. Uit hun omgeving komt veel kritiek op hun keuze voor NS, maar toch zetten ze door. Wegens het inkomen (hoger dan bijvoorbeeld bij de Landmacht) en de zelfstandigheid in het werk, zo blijkt uit gesprekken die deze krant voerde met aspirant NS'ers.

Machinist in opleiding Dennis Meijer: ,,Een kantoorbaan, dát zou niks voor mij zijn. De hele dag zweten in je pak en een baas voortdurend op je lip. Hier kan er een maand voorbijgaan voordat ik mijn baas een keer zie. Heerlijk.'' Het enige dat hen écht afschrikt is agressie op de trein. Opvallend is dat de ondervraagden zelf weinig met de trein reisden voor ze bij NS kwamen. Conducteur in opleiding Jos Beniest: ,,Twee keer in mijn hele leven.''

Rob van der Bor (43), één jaar conducteur, is een typische nieuwe NS'er. Pakketten bezorgen bij Van Gend & Loos beviel hem niet meer, en buschauffeur leek hem te statisch. Hij wilde wel wat `met mensen' doen. Toen kwam NS in beeld. ,,Een belangrijke pion in de samenleving.'' Hoezo probleembedrijf? ,,Er wordt hier van alles voor ons georganiseerd. Met Pasen, of sinterklaas bijvoorbeeld. Dat vind ik belangrijker dan dat het bedrijf een goed imago heeft.'' José Hooft (33) sprak de afwisseling in het werk van conducteur aan. Daarnaast wilde ze na tien jaar werken in de reiswereld meer financiële zekerheid. ,,Bij NS krijg je elke maand tot op de minuut correct je centen op de bank. Dat vind ik belangrijk.'' Opvallend is dat vertragingsstress of klagende reizigers hen nauwelijks afschrikt. ,,Hooft: Dat had ik in de reiswereld ook. Het verschil is dat ik daar soms twee tot drie weken met dezelfde mensen optrok, bij NS hooguit een paar uur.''

[Vervolg NS: pagina 3]

Fluitje blazen, koffie drinken

[Vervolg van pagina 1]

Dennis Meijer houdt van zijn werk `op de bok', al zou hij af en toe wel wat meer afwisseling willen hebben. ,,Zes keer op een dag het huisje bij Bunnik, dat heb je op een gegeven moment echt wel gezien.''

Ondanks de grote respons op de campagne, gaat NS het gewenste aantal conducteurs niet halen, weet Rob van der Stam, verantwoordelijk voor personeelswerving bij NS, nu al. Het bedrijf zoekt nog meer dan 300 conducteurs voor de Randstad. Meer dan tien procent van het totale aantal in Nederland. Het tekort is in de Randstad momenteel zo groot, dat NS overweegt in de zomer weer extra treinen te schrappen om de werknemers hun vrije dagen te laten opnemen en het ziekteverzuim terug te dringen. Dat bedroeg bij NS onder conducteurs vorig jaar 15,4 procent. Het gemiddelde in Nederland is 6 procent.

Dat er ondanks alle problemen toch nog mensen reageren voor een baan bij NS mag eigenlijk een wonder heten, vond reclamemaker Frank Zwartjes aanvankelijk. Hij is met zijn bureau Steam Advertising verantwoordelijk voor de NS-campagne. Hij voerde vooraf en tijdens de campagne gesprekken met jongeren in de leeftijdgroep 18-35 jaar met MBO-LBO-MAVO-niveau. En wat bleek? ,,NS? Het leek ze helemaal niets'', zegt Zwartjes. ,,Op een fluitje blazen en koffie drinken in de eerste klas met je collega`s. Het beeld was echt vreselijk. Ik heb toen wel eens gedacht; o jee, wat moet dit worden.''

Zwartjes besloot het negatieve imago van NS dan maar helemaal te omzeilen. In de filmpjes die momenteel weer op tv te zien zijn, komt NS niet eens vóór. Geen conducteurs, geen fluitjes, geen treinen en niks geels. De kijker ziet in plaats daarvan mensen in hun huidige functie `opeens' het idee krijgen naar NS over te stappen. NS wordt niet eens genoemd. ,,Als we dat wél hadden gedaan, was de doelgroep gelijk afgehaakt.''

Ook werd bewust gekozen voor een luchtige, humoristische toon. Zwartjes: ,,We wilden een emotie opwekken, een lach op het gezicht. Want dat had niemand daarvóór bij de baan van conducteur.'' Het werkt, zegt Zwartjes: ,,In een opwelling bellen ze. Als NS daarna gaat uitleggen wat de functie inhoudt, staan ze daar niet afwijzend tegenover. Je moet de voor hen belangrijke aspecten benadrukken: afwisseling, inkomen, zelfstandigheid. Dat spreekt ze aan.'' Steam Advertising kreeg vorig jaar een Effie voor de campagne, de reclameprijs voor de meest effectieve campagne van het jaar.

Vreemd genoeg zijn de nieuwe NS'ers zelf weinig enthousiast over de campagne. Alleen Jos Beniest werd erdoor aangesproken. De anderen benaderden NS uit eigen motivatie. Rob van der Bor vindt de campagne te kinderachtig. ,,Alsof iedereen `opeens' conducteur zou kunnen worden. Dat is echt niet zo.'' De nieuwkomers zijn bang dat de luchtige toon de echt gemotiveerden afschrikt. Van der Stam: ,,Het is te vroeg om daar iets over te kunnen zeggen.''