Vaandrager was cool en keihard

Dat een schrijver zo cool kan zijn. Er is geen ander woord voor, als je de foto's ziet van C.B. Vaandrager in de jaren zestig: kortgeknipt, met zonnebril, stropdasje en hoekige kaaklijn. Een keiharde realist, deze auteur van onsterfelijke miniatuurtjes als Made in Madurodam: ,,De kroketten in het restaurant / zijn aan de kleine kant''. Het Rotterdamse literaire tijdschrift Passionate wijdt een voortreffelijk nummer aan leven en werk van Cornelis Bastiaan Vaandrager (1935-1992).

Gastredacteur Martin Bril, die Vaandragers bundel Sampleton (1990) samenstelde, schrijft dat hij na zijn dood vooral als bohémien en drugsgebruiker werd gememoreerd: ,,Over zijn talent las je weinig, en niets heb ik ooit gelezen over de fenomenale radar voor de taal van straat en stad die zich in zijn hoofd moet hebben bevonden.''

Het tijdschrift Passionate probeert iets van dit onrecht te herstellen met gedegen beschouwingen van onder meer Rob Schouten, Dirk van Weelden en eindredacteur Erik Brus. Ook staan er nooit eerder gepubliceerde gedichten van Vaandrager in het blad, en interviews met zijn bentgenoten Hans Sleutelaar en Hans Verhagen. Morgen wordt het themanummer, samen met de heruitgave van Vaandragers `collageromans' De reus van Rotterdam en De hef, in het Rotterdamse hotel New York gepresenteerd.

Het zijn echter toch de prachtige foto's die het eerst de aandacht trekken. Vaandrager met Sleutelaar, Armando en Verhagen: zakelijk en dwingend kijken ze in de camera, als titaantjes. Ze werkten samen als copywriters en maakten de tijdschriften Gard Sivik en na 1964 De Nieuwe Stijl, waarin ze zich verzetten tegen de poëtica van de Vijftigers. Literatuur moest voortaan nuchtere registratie zijn, en hun gedichten waren kort en objectief, soms rechtstreeks aan de werkelijkheid ontleend. De groep vormde een tijdlang het middelpunt van de literaire scene in de Maasstad, maar na een paar jaar ging ieder zijn eigen weg. Alleen Vaandrager bleef Rotterdam èn de principes van Gard Sivik trouw.

Onder meer door Vaandragers toenemende speed-gebruik en daarmee gepaard gaande paranoia gingen de oude vriendschappen kapot. De veelbelovende schrijver werd naar de marge gedrongen, de drugsscene in. In De hef (1975) gaf Vaandrager volop lucht aan zijn wrok. Sleutelaar zegt daarover in Passionate : ,,De hef zit vol haat tegen mij, maar ook vol met liefde. (...) In ieder geval heeft hij zijn gevoelens omgezet in een belangrijk boek.'' In de jaren tachtig kwam het tot een verzoening, en Sleutelaar stelde een verzamelbundel van Vaandragers poëzie samen. Sleutelaar had nog een ontmoeting met Vaandrager vlak voor zijn dood: ,,Hij had een een roodwitte verkeersplank onder de arm. (...) Hij keek me aan met een verstoorde blik, ik geloof wel dat hij me herkende. Ik was op mijn hoede. Hij keek me nog eens indringend aan, draaide zich om en liep weg met die plank. Dat is mijn laatste beeld van hem. Je kan wel realist zijn, maar de realiteit kan je ook opbreken.''

Passionate, jaargang 9, nr. 2, € 3,99, www.passionate.nl. Woe 13 maart, 20.00 uur, Hotel New York, Rotterdam. Res. 010-2762626.