`Ook niet-roker gaat toch dood'

Rokers moeten worden gewaarschuwd voor de dodelijke gevolgen van hun verslaving, vinden wetgevers. Op Nederlandse pakjes sigaretten van Marlboro staan deze week al waarschuwende teksten als `Roken is dodelijk', die vanaf mei verplicht zijn. In de Verenigde Staten maakt de tabaksindustrie zich op voor een debat over de omvang en de strekking van de teksten, naar aanleiding van nieuwe, strenge eisen van het ministerie van Justitie. In Canada zijn al een jaar geleden zelfs foto's verplicht gesteld op de bovenste helft van het pakje. Het effect van grote waarschuwingsteksten was daar al snel uitgewerkt.

Je moet het weten te vinden. Het Sint Franciscus Gasthuis in Rotterdam, vijfde verdieping, de lift uit rechts in een nis naast de neurologieafdeling. Daar bevindt zich het enige rokersverblijf in het ziekenhuis. Daar zitten de hardcore rokers, goed voor minimaal een pakje per dag; gisteravond even na het avondbezoek een man of tien.

Ze willen ze allemaal zien, die nieuwe Marlboro sigarettenpakjes met zwartomlijnde waarschuwingen. Ze pakken ze vast, draaien ze om en om, proberen ermee te kwartetten. ,,Mag ik van jou: `Roken is dodelijk'?''. Ze willen ze houden om erover te discussiëren, ermee te spotten, om aan kennissen te laten zien en - uiteindelijk - om op te roken. Ook al weten ze dat roken slecht is. Ook al hebben ze longemfyseem (Raymond van 30), keelkanker (Ada Hermus van 50) of een longontsteking (Alain Willemsen van 39).

Uiteindelijk vertellen ze hetzelfde verhaal. Op jonge leeftijd zijn ze begonnen met roken. Alles hebben ze geprobeerd om ermee te stoppen. Niets lukte, ook niet toen hun gezondheid op het spel stond. Als ze dit eerder hadden geweten, zeggen ze, waren ze er nooit aan begonnen. Maar had iemand het ze tóen verteld, dan had dat niets uitgemaakt. Geen waarschuwing, geen dreiging, geen voorlichting en zeker niet die schreeuwerige teksten die nu op de pakjes staan. Die wekken volgens de rokers alleen maar irritatie op. ,,En na twee weken lees je er overheen. Dan ziet niemand het meer'', zegt Willemsen.

Instemming komt van de twee in het wit gestoken vrouwen die binnenkomen. ,,Dat is nou precies wat averechts werkt'' zegt verpleegster Corine. ,,Ik ben met roken begonnen toen ik op de opleiding een campagne tegen roken moest opzetten.'' Haar collega Helga: ,,Iedereen hier op de afdeling rookt. In de gezondheidszorg zie je hoe schadelijk het is. Maar je ziet ook wat voor pijnlijke ziektes niet-rokers krijgen. Niet-roken is ook dodelijk.''

Vanaf deze week introduceert de grootste tabaksfabrikant Philip Morris het nieuwe sigarettenpakje, waarop rokers in grote zwartomlijnde kaders kunnen lezen dat roken tot impotentie, een langzame pijnlijke dood, verminderde vruchtbaarheid, beschadigd sperma en beroertes kan leiden. Ze beslaan eenderde van de voorkant, veertig procent van de achterkant van de verpakking. De Nederlandse tabaksfabrikanten zijn de eerste die de waarschuwingen op sigaretten, shag en sigarenverpakkingen drukken.

Veel rokers voelen zich gediscrimineerd. Ze hebben het al zwaar te verduren, zeggen ze. Nergens mag je meer roken, bij vrienden nog op het balkon of onder de afzuigkap. Op kantoor in dat ene niet-geventileerde hok van luttele vierkante meters. En nu dit. Op alcohol staat toch ook geen waarschuwing? Tabakshandelaren verwachten dat rokers sigaretten discreet zullen herverpakken in doosjes en kokers.

Wie verheugd is over de waarschuwingen is Fons Nijpels. Hij is voorzitter van de niet-rokersvereniging CAN. Nijpels verwacht dat meer rokers zullen stoppen. ,,Het belangrijkst is dat de teksten de sociaal-maatschappelijke functie van roken bemoeilijken. De verpakking ontglamourt de verslaving en het is juist de glamour die de fabrikanten gebruiken om hun tabak te verkopen.''

Vanochtend in de enige rokerscoupé in de sneltrein van Rotterdam naar Amsterdam. Drie jongeren beoordelen de zwartomlijnde teksten. Dat roken tot beroertes en een pijnlijke dood kan leiden wisten ze wel. Dat van die sperma, impotentie en vruchtbaarheid niet.

Maar veel indruk maakt het niet. Niet op Saskia van Esdonk (24): ,,Misschien is het wel helemaal niet waar.'' Niet op Paul de Hoog (22) die niet rookt, maar een zitplaats in de trein wilde: ,,Ik vind roken een stomme gewoonte, maar niet om de gezondheid. Ik doe een chemische opleiding, daar ga ik eerder van dood.'' Wat jongeren wel van het roken af zou houden? Saskia: ,,Verdubbel de prijzen, daar zijn jongeren gevoelig voor.'' Paul: ,,Foto's van schrijnende gevallen van keel- of longkanker. Dat schrikt af.''