Grote meesters op herhaling bij Chabot

Aandacht! Hoe krijg ik aandacht! Terwijl straten in de omgeving door de nieuwbouw van het Boijmans in een bouwput van Berlijnse proporties zijn veranderd, proberen de omliggende musea wanhopig nog wat volk te lokken. Boijmans zelf ontwierp daartoe een hyperventilerend posterbombardement met de titel Buiten Zinnen. Aan de overkant, in het Chabot Museum, gaat het er schijnbaar beschaafder aan toe. Voor de tentoonstelling Moderne meesters maakt het museum het publiek warm met ouderwetse name-dropping. Picasso, Klee, Kokoschka, Van Dongen, Charley Toorop – wie de aanplakbiljetten gelooft ziet een ware parade van sterren door de Chabot-villa trekken.

En eigenlijk is het nog mooier. Achter Moderne Meesters gaat namelijk een uitstekend idee schuil. Uitgangspunt is de internationale schilderijententoonstelling van moderne meesters die in 1932 werd gehouden in de daktuinzaal van de Rotterdamse Bijenkorf. De expositie werd georganiseerd door de kunstenaars Herman Bieling en Bob Visser, die de internationale toppers van dat moment wilden samenbrengen met kunstenaars uit Rotterdam. Het moet een vreemd gezicht zijn geweest, daar in de Bijenkorf. Picasso, Chagall, Gross en De Chirico, broederlijk op zaal met Herman Bieling, Rudolf Levy en Otto van Rees. Hoe dat er exact heeft uit gezien is niet precies bekend. De tentoonstelling werd slecht gedocumenteerd en Bielings archief begin jaren dertig verwoest.

Juist door deze curieuze mix van talenten en het feit dat Moderne meesters een van de laatste grote internationale exposities in Nederland was voor de Tweede Wereldoorlog, was het een goed idee om de expositie te reconstrueren. Moderne meesters is dan ook een ouderwetse studie-tentoonstelling, waarbij de catalogus even belangrijk is als de expositie. Gelukkig is die catalogus goed. Ter Braak-biograaf Leon Hanssen geeft een gedegen overzicht van de situatie in de (Rotterdamse) kunst in de jaren dertig. De originele catalogus van 1932 is ingestoken en aan het einde wordt een gedetailleerde poging tot reconstructie gedaan.

Maar het contrast is schrijnend. De toeschouwer die hoopt op een sentimentele reis naar 1932 komt bedrogen uit. Sterker nog: zelfs wie gewoon een goede, kwalitatief aanvaardbare expositie verwacht krijgt het zwaar. Van de oorspronkelijke 130 werken zijn er niet meer dan 50 te zien, en daarin domineert de middelmatigheid. Slechts een stuk of drie, vier werken zijn werkelijk de moeite waard. Het intrigerendste is het prachtige portret van Furstin Mechtilde Lichnowsky van Oskar Kokoschka, die de gravin laat zwemmen in haar eigen vlees, het verschil tussen lijf en kleding is nauwelijks te onderscheiden. Zeker zo goed is Dame in landschap van Edvard Munch. Om haar heen is alles een zindering van kleur en beweging. Het feit dat de dame tussen die werveling stand weet te houden geeft haar iets majesteitelijks.

Echt ergerlijk is echter dat het museum vals speelt. Omdat veel werken die in de Bijenkorf hingen niet beschikbaar waren, zijn ze vervangen nu door `alternatieven'. Dat wordt nogal verhuld vermeld, achterin de catalogus. Wie die lijst bestudeert ziet dat die springerige Klee, die redelijke Kandinsky, de twee zwakke, mierzoete Picasso's, die slijmerige Pierrot van Juan Gris en nog zeker tien andere werken Rotterdam in 1932 nooit haalden. Ze zijn, volgens de catalogus, ,,gekozen op grond van de periode waarin het (werk) is vervaardigd, of wegens overeenkomsten in stijl, compositie of onderwerp.'' Surrogaat dus. Vergelijkbaar surrogaat weliswaar, maar met 15 `alternatieven' op een totaal van 50 is er van het oorspronkelijke idee van de reconstructie te weinig meer over.

Zo wekt Moderne Meesters uiteindelijk de indruk te vroeg, te gretig te zijn gemaakt. Het onderzoek naar 1932 is nog niet af, de bruiklenen zijn slecht geregeld. En dus blijft de toeschouwer achter met het narrige gevoel in een halfslachtige publiekslokker te zijn getrapt.

Tentoonstelling: Moderne meesters. Chabot Museum, Museumpark 11, Rotterdam. Di t/m vr. 11-16.30u, za 11-17u, zo 12-17u. T/m 2 juni. www.chabotmuseum.nl