Mark Rietman en Ariane Schluter redden curieus stuk van Hugo Claus

Wie gaat er nu op het terras van een zomerhuisje op Mallorca in een driedelig begrafenispak zitten? Dat moet wel een levensmoede sombermans zijn. Dat ziet men. En zijn vrouw in de bikini is een aantrekkelijk wezen dat juist wil dansen, flirten, feesten, liefhebben. Als de sombere echtgenoot haar afwijst, kiest ze een vreemdeling, een blije eikel met een blonde snor en een korte broek, om de echtgenoot uit te dagen. Slechts door te veinzen dat hij zichzelf ophangt kan de zonderling haar terugwinnen. De dans van de reiger gaat over de rol van het spel in het leven, hoe rollenspel een liefde vers kan houden. Alle spelers spelen een spel, dansen om elkaar heen. De zonderlinge hoofdpersoon wijkt af, omdat hij weigert met de anderen mee te dansen, en omdat hij in zijn pose is blijven hangen. Uit walging is én speelt hij de depressieve hoorndrager, waar hij zelf weer van walgt, en om moet lachen. In zijn neiging tot zelfdramatisering maakt hij zichzelf volkomen belachelijk, maar ook aandoenlijk en menselijk. In lange terzijdes declameert hij poëtische teksten van Augustinus, zichzelf, en andere wijsgeren: ,,Voorwaar, voorwaar, dit is een kinderachtig spel. Het is onoverzienbaar prachtig glanzend het gedans van de mensen op aarde en gruwelijk mooi lieflijk hoe het niet ophoudt. Geen einde in zicht. Sprak hij ontroerd.''

Hugo Claus schreef deze `nare komedie in twee delen' in 1962 oorspronkelijk als flimscenario. Alvorens Fons Rademakers het vier jaar later verfilmde werd het in 1963 opgevoerd als toneelstuk bij de Nederlandse Comedie, in een regie van Ton Lutz. Anders dan andere stukken van Claus hield De dans van de reiger geen repertoire. Het Toneel Speelt, de Amsterdamse toneelgroep die zich toelegt op Nederlands repertoire, haalt het rare stuk – zeker niet een van Claus' beste – uit het stof.

De enscenering van Victor Löw lonkt duidelijk naar de tijd waarin het stuk ontstond. De aankleding is modern begin jaren zestig, een redelijk sober toneel met links een rieten strandhuisje en rechts een kale boom. De belichting zet het toneel in een steeds wisselende zomerzonnegloed. Löws regie is helder, simpel en laat de tekst voor wat hij is. Hij had het stuk wel veel gekker en broeieriger mogen maken. Jammer is dat hij de verrassende opkomst van de dode vader – die de stoel onder zijn hangende zoon wegtrapt terwijl hij ,,apen apen apen na'' declameert – heeft geschrapt. Ook jammer dat de zoon niet echt dramatisch in de boom hangt, maar zich als een aap aan een tak vastklampt.

Löw laat zijn spelers vet spelen. Ariane Schluter als de echtgenote is de enige die mooi naturel speelt. Reinout Bussemaker, als de vreemdeling, maakt van zijn hansworst echt een ontzéttende hansworst. Carine Cruzten is met een wilde grijze pruik overduidelijk de hekserige floddermoeder. Mark Rietman, de sombermans, speelt een man die leeft voor het drama, dus hij mag overdrijven. Ieder harkerig gebaartje van hem ziet er uitdrukkelijk bestudeerd uit. Hij praat met een vooroorlogs dictie. Ieder gemeend woord ontkracht hij met een nerveus, ironisch bedoeld lachje. Vooral in de laatste scène laat hij zich volkomen gaan, als hij zijn vader speelt, die een geilneef speelt. Een verwrongen gezicht, tong uit de mond; hij speelt perfect een slechte acteur. Zo redden Rietman en Schluter dit curiosum uit Claus' oeuvre.

Voorstelling: De dans van de reiger van Hugo Claus door Het Toneel Speelt. Regie: Victor Löw. Gezien 7/3 Stadsschouwburg Amsterdam. Aldaar t/m 23/3. Tournee t/m 8/6. Inl. 020-525237792 of www.hettoneelspeelt.nl.