Japan: geen rechts- maar atmosfeerstaat

Heel Japan genoot vandaag van de ondervraging van parlementslid Suzuki, die van grootscheepse corruptie wordt verdacht. Zijn ontmaskering verandert echter niets aan het systeem.

Na de laatste vraag viel hij opeens uit zijn rol: ,,Ik ben geen leugenaar'', riep parlementslid Muneo Suzuki vanmorgen in het parlement met overslaande stem. ,,Hoe kan je me leugenaar noemen, terwijl het hele volk via de televisiecamera's meekijkt!''

Twee uur lang moest parlementslid Suzuki vandaag onder ede vragen beantwoorden van zijn collega's over een reeks verdenkingen van corruptie die de afgelopen weken als een vloedgolf in de openbaarheid zijn gekomen. Heel Japan keek er naar uit als naar een WK-finale. Voorbeschouwingen in kranten en op televisie gingen dagen lang in op de strategie die ondervragers van de oppositie zouden volgen, hoe vaak Suzuki zou moeten antwoorden dat hij het zich `helaas niet kon herinneren', op de keuze die parlementslid Suzuki na afloop zou wachten, en – niet het minst – wat de consequenties voor de regering zullen zijn. Alle zes grote televisiezenders zonden de ondervraging live uit.

Onthullend over de waarde van dit theater was de uitspraak van Suzuki's partijgenoot Katsuei Hirasawa op een van de zenders vlak voor de uitzending: ,,Iedereen wist dit al.'' Suzuki wordt beschuldigd van het misbruiken van zijn positie voor eigen profijt, met name door overheidsopdrachten binnen te slepen voor bedrijven in zijn kiesdistrict die hem sponsoren. Dit is vanouds het werk dat politici van de regerende Liberaal Democratische Partij als hun belangrijkste taak zien. Dit bleek afgelopen week weer door de arrestatie van een provinciaal gouverneur wegens het aannemen van steekpenningen en van de secretaris van een toppoliticus van de LDP wegens belastingontduiking. Dus zegt Hirasawa over Suzuki dat ,,iedereen dit al wist'' en zeggen anderen dat Suzuki domweg pech heeft gehad.

Het grote gebrek in de manier waarop politici en media het `probleem-Suzuki' behandelen is dat er slechts zelden wordt gezocht naar een systematische oplossing van het probleem corruptie. Suzuki's prooi was het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat hij – zonder ooit minister van het departement te zijn geweest – met een combinatie van bedreigingen en het verlenen van hand- en spandiensten naar zijn hand zette en leeg molk.

`Toeëigening van het buitenlands beleid' zeggen critici. Zo dwong Suzuki het ministerie om een nieuwe Congolese ambassadeur te weigeren omdat deze nieuwe man niet wilde meewerken met een particuliere handelsonderneming van Suzuki's eigen secretaris. Dit gaat in tegen alle internationale verdragen over de uitwisseling van diplomaten, maar een recent rapport van BZ over de oorzaak weet slechts als verklaring te geven dat er een ,,atmosfeer'' was in het ministerie waarin men wel moest meewerken met Suzuki. De enige conclusie die dit openlaat is dat Japan geen rechtsstaat is, maar een `atmosfeerstaat'.

De pech van Suzuki is geweest dat hij blijkbaar zoveel weerzin heeft opgewekt binnen BZ dat er een stroom van geheime documenten van BZ naar de oppositie op gang kwam nadat Suzuki recentelijk in opspraak kwam door een botsing met de leider van een Japanse NGO. Deze stroom van documenten maakte het stellen van vragen aan de regering over Suzuki's handelen de afgelopen weken tot prijsschieten op een kermis. Vandaag kwam de oppositie zelfs met een memo van het ministerie waarin uitspraken staan van Suzuki die rechtstreeks ingaan tégen het officiële regeringsbeleid. De reden: als het diplomatieke doel zou worden bereikt zou Suzuki een winstgevende handel mislopen.

Suzuki is, zoals hij het zelf eerder in het parlement noemde, een ,,politicus van de oude stempel''. Vrij vertaald betekent dit dat als Suzuki zich kwaad maakt, hij het meest aan een ordinaire crimineel doet denken. Als verschillende in de media geuite verdenkingen bewezen worden – betrokkenheid bijvoorbeeld bij de illegale import van krab uit Rusland en van diamanten uit Congo – is er kans dat hij inderdaad als zodanig wordt ontmaskerd. Het uitstoten van één verrotte appel verandert echter weinig aan de hiërarchische structuur van Japan die op zeer gespannen voet staat met de naar buiten beleden democratische staatsvorm en zeer gemakkelijk is te misbruiken door Japanse politici om zich zonder openlijke tegenspraak te ontwikkelen tot kleine potentaten. De vorige arrestatie van een parlementslid wegens corruptie is slechts een jaar geleden.