Campagne PvdA, VVD in rep en roer

De verkiezingen van vorige week woensdag hebben PvdA en VVD flinke schrik aangejaagd. Premier Kok vindt dat zijn partijgenoten ook wel eens mogen zeggen hoe góed acht jaar paars is geweest. En VVD-leider Dijkstal moet proberen te bewijzen dat hij wel degelijk pit heeft.

Succes heeft, zoals bekend, vele vaders. Maar een ramp als de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen eveneens, blijkt dezer dagen bij zowel PvdA als VVD. In beide partijen staan prominente leden op om in het openbaar te verklaren: had-ik-het-niet-gezegd. Als gevolg daarvan heerst in de twee grootste politieke partijen van het land grote zenuwachtigheid – interne kritiek lijkt immers al vlug kritiek op de landelijk lijsttrekkers Melkert en Dijkstal.

Dit proces begon vorige week in de PvdA, waar premier Kok zichzelf nadrukkelijker dan tevoren in de strijd wierp als helper. Nu de oppositie, Fortuyn voorop, de erfenis van acht jaar Paars als `puinhopen' wenst te betitelen, acht de voormalige PvdA-leider de tijd gekomen voor ,,het brede verhaal'', over wat er in die acht jaar allemaal goed is gegaan, aan economische resultaten en `werk voor de mensen'.

Kok, aldus ingewijden, ergert zich al langer aan de neiging bij PvdA, VVD en D66 om in deze verkiezingsstrijd flink te keer te gaan tegen wat er de afgelopen acht jaar allemaal is mísgegaan. Nu de oppositie met onverwachte kracht de kruistocht tegen Paars is begonnen, is het een ondergangsstrategie voor de regeringspartijen om daar ook nog aan bij te dragen, aldus Koks redenering.

Konden Koks verklaringen van donderdag en vrijdag nog als ondersteuning, eerder dan als ondergraving van de positie van lijsttrekker Melkert worden uitgelegd – geheel anders lag dat gisteren toen in het tv-programma Buitenhof de Amsterdamse lijsttrekker van de PvdA, Rob Oudkerk, zijn licht liet schijnen.

Oudkerk, jarenlang een horzel in de Kamerfractie en als zodanig met enige argwaan bekeken door fractievoorzitter Melkert, blijkt – als een van de weinige van de PvdA-lijstrekkers die bij de gemeenteraadsverkiezingen niet heeft verloren – voor zichzelf een rol als redder te zien.

Niet alleen kondigde hij in Buitenhof een terugkeer naar de landelijke politiek aan, ook liet hij weten dat de campagnestaf in Den Haag – op dit moeilijke moment in de strijd – hem deze week voor `crisisberaad' had ontboden. Het falen van de PvdA nu heeft stevige wortels, meende Oudkerk: partijleider Kok heeft jarenlang de `vernieuwing' in de partij tegengehouden.

Oudkerks verklaringen werden door de PvdA-campagnestaf in Den Haag met lichte ontsteltenis aangehoord: er is helemaal geen crisisberaad waarbij Oudkerk zou worden betrokken, weet men daar. Oudkerk maakt deel uit van een van de `klankbordgroepen' waarmee lijsttrekker Melkert en de zijnen af en toe hun ideeën en plannen toetsen, verder niet.

Al deze PvdA-zorgen en irritaties zijn nog niets vergeleken bij die in de VVD. Al maanden wordt lijsttrekker Dijkstal binnenskamers geplaagd door stormen van kritiek, zowel vanuit de fractie als vanuit de partijorganisatie. Als gevolg daarvan moet Dijkstal, behalve campagne voeren in de richting van de kiezer, zich ook voortdurend in het openbaar verweren tegen de kritiek uit de eigen gelederen dat hij onvoldoende polemisch en strijdvaardig is.

Een prominente rol in dit drama wordt vervuld door de voormalige VVD-leider Hans Wiegel. Vergeefs heeft Dijkstal gepoogd Wiegel, die met grote regelmaat in spreekbeurten en de media getuigt van zijn sympathie voor Fortuyn en die een rechtse coalitie van VVD, CDA en Lijst-Fortuyn bepleit, ,,in te lijven'' in de eigen campagne, als een bijwagen voor de rechtse kiezers.

Maar het `erelid uit Diever', zoals Wiegel zich graag hoort noemen, laat zich niet inlijven. Gisteren in het Buitenhof ging hij zelfs zo ver, dat hij zich bereid verklaarde eventueel premier van de door hem bepleite rechtse coalitie te zijn. Nogal een belediging voor Dijkstal, want een gedroomde premier is immers ook een gedroomde lijsttrekker. Wiegels ijver om de VVD te redden van het mede door hemzelf opgeroepen Fortuyn-gevaar, springt zozeer in het oog, dat sommigen in politiek Den Haag een `strafexercitie' tegen Dijkstal vermoeden. Die belichaamt immers in de VVD als geen ander de compromissfeer van paars, waaraan Wiegel een grote hekel heeft.

Op alle mogelijke niveaus wordt deze week binnen de VVD de thans ontstane situatie in ogenschouw genomen. Zo komen de voorzitters van de Kamercentrales (afdelingen) bijeen, die het enkele maanden zeker gewaande streven de grootste landelijke politieke partij te worden, bij de gemeenteraadsverkiezingen geheel teloor hebben zien gaan. Kamerleden als Kamp, Hofstra en Wilders, staan te trappelen om de dossiers asielbeleid, wegenbeleid en WAO harder naar voren brengen dan Dijkstal tot nu toe heeft toegestaan.

Dijkstal heeft inmiddels al meerdere malen in het openbaar laten weten dat er sommige omslagen zijn in de verkiezingscampagne die hij niet wil meemaken. Meer pit ja, maar geen echte ruk naar rechts.