Bonzai-muziekjes bij Bik Bent Braam

Onder jazzmuzikanten is John Zorn waarschijnlijk degene die het meeste heeft geëxperimenteerd met spelstructuren. Zorns Cobra-systeem is gebaseerd op bordjes met kreten als `ethnic blues', pijlen om vertraging of versnelling aan te geven, en zelfs vraagtekens. De richting waarin de collectieve improvisaties zich bewegen wordt bepaald door de muzikant die op dat moment de macht heeft en dat aangeeft met een zweetband om het hoofd.

Ook de Nederlandse pianist Michiel Braam heeft zich nu gewijd aan het spel als werkvorm. Maar de dertien leden van zijn Bik Bent Braam doen het zonder bordjes of andere accessoires. De basis voor het zaterdag gelanceerde project `Bik Bent Braam goes Bonzai' zijn dertig miniatuurcomposities, die bij ieder concert in weer een andere volgorde kunnen worden gezet en anders worden ingevuld. Door één, twee of drie vingers op te steken geven de musici te kennen welk stuk ze willen inlassen. De betreffende solist zoekt steun voor zijn initiatief, veelal eerst binnen zijn eigen sectie, maar soms ook recruteert een trompettist de klarinettist aan de andere kant van het podium. Eenmaal zeker van zijn achterban zet de solist in en trekt hij de rest van het orkest achter zich aan. Bonzai is eigenlijk niet meer of minder dan politiek op muziek. En net zoals in de Kamer of raadszaal is er sprake van oppositie. Dan scholen de koperblazers samen om met een paar botte accenten de naar hun mening te lange solo van tenorsaxofonist Frans Vermeerssen te ondermijnen of bundelen de saxofonisten hun krachten om de monomaan doorpruttelende trombonist Hans Sparla de mond te snoeren. En soms heeft een bandlid de leiding zo stevig in handen dat hij weinig zin heeft hem weer af te geven, zoals Braam zelf die de opgestoken vinger van trompettist Eric Boeren liever negeert om nog eens lekker door te kunnen denderen.

Door zijn aandeel als componist van de muzikale grondstof van Bonzai drukt Braam natuurlijk zijn stempel op de collage: de stukken zijn weer `typisch Braam' in hun energieke spitsvondigheid en blijmoedige plundering van de muziekgeschiedenis. Maar als uitvoerend muzikant heeft hij evenveel macht als ieder ander bandlid. Bonzai is wat dat betreft een logische stap in het zestienjarige bestaan van de band.

Na projecten als `Alle dertien goed' en `Zwart-Wit', waarin de BBB-leden zich lieten kennen als uitmuntende improvisators die tot de top van de Nederlands jazzscene behoren, is het orkest uitgegroeid tot collectief met gedeelde verantwoordelijkheden. En dat dat niet leidt tot zouteloze poldercompromissen maar tot spannende improvisaties vol onverwachte hoeken en draaien, zegt veel over de vitaliteit van de muzikale democratie binnen de band.

Concert: Bik Bent Braam. Gehoord: 9/3 in BIMhuis, Amsterdam. Herh: 11/3 Wilhelmina Eindhoven; 14/3 Mahogany Hall Edam; 15/3 Paradox Tilburg; 20/3 Nighttown Rotterdam; 30/3 SJUhuis Utrecht.