Ad Melkert luistert naar het volk, maar Forum luistert niet, gek is dat

Ad Melkert heeft het begrepen. Althans, dat zegt hij als zaterdag in Utrecht het Politiek Forum van de PvdA bijeenkomt. Hij was naar de trainingsvelden rond de Kuip in Rotterdam gegaan, vertelt hij. ,,Mannen'', had hij gezegd – want er waren daar alleen maar mannen – ,,mannen, wat is het woensdag geweest?''

De mannen hadden onmiddellijk begrepen dat Melkert bedoelde te vragen waarom een op de drie van hen voor de Rotterdamse gemeenteraad op Fortuyn had gestemd. En, als in de leerstukken van Bertold Brecht, hadden zij kennelijk in koor geantwoord: ,,Hebben jullie je lesje nu geleerd? Het gaat ons niet om Fortuyn. Hebben jullie het nu eindelijk begrepen, dat het niet goed zit met de veiligheid en de vuiligheid in onze stad?''

,,Nederland is verstrikt in een kluwen'', concludeert Melkert. ,,Hoe de mensen stemmen heeft allerlei redenen, ook goeie.'' Maar ,,men geeft aan'' dat men niet is uitgekeken op de gevestigde politiek. Laat staan dat men ,,de samenleving van Wim Kok'' wil inruilen voor die van Pim Fortuyn. De PvdA moet dus meer ,,naar de mensen toe''.

Een hele geruststelling voor de 122 leden van het Politiek Forum van de PvdA, die vandaag naar Utrecht zijn gekomen. Menigeen begon misschien al te vrezen dat straks, bij de Kamerverkiezingen van 15 mei, ook een derde van het landelijk electoraat voor Fortuyn zou kiezen. Zo zal het niet gaan, verzekert Melkert: ,,Nederland wil opnieuw kiezen, maar daarin is een hoofdrol voor de PvdA weggelegd.''

Eigenlijk moet je het zo zien, dat de PvdA tussen verkiezingen in vier jaar lang campagne moet voeren, en niet alleen maar als de stembus weer in zicht komt, meent Melkert. Ook van deze opmerking gaat duidelijk een kalmerende werking uit. ,,Ah juist ja, de permanente campagne'', meent een ervaren Forum-lid. ,,Dat concept ken ik nog, dat heeft partijvoorzitter Max van den Berg 21 jaar geleden verzonnen.''

Het is de derde bijeenkomst van het Politiek Forum, dat in de plaats is gekomen van de in de jaren negentig afgeschafte Partijraad. De verschillen tussen beide ,,partijparlementen'' zijn aanzienlijk. De Partijraad placht de partijleiding hinderlijk voor de voeten te lopen met standpuntbepalingen, soms zeer ten detrimente van de slagkracht van PvdA-ministers.

Het Politiek Forum, ofschoon bestaande uit gekozen vertegenwoordigers, mag slechts `zwaarwegende adviezen' laten horen. En zelfs dat, zo is op de vorige twee vergaderingen gebleken, wordt van hogerhand niet echt aangemoedigd. De vorige keer, in Den Bosch, werd verhinderd dat het Forum debatteerde over een notitie van de Kamerfractie over privatisering. En toen sommige Forum-leden bezwaar maakten tegen passages in een voorgekookte resolutie over 11 september, kregen ze eenvoudig te horen dat amenderen verboden was.

Doch zie: vandaag is alles anders. Alle reglementair ingediende onderwerpen mogen worden behandeld, laat het van hogerhand benoemde presidium weten, alsof dit de normaalste zaak van de wereld is. En dus spreekt het Forum over de JSF de door PvdA-premier Kok zelf voorgestelde deelname aan de ontwikkeling van een Amerikaanse straaljager die de F-16 moet vervangen.

Het is bepaald pikante materie, want over de besluitvorming rond de JSF in de PvdA doen euvele geruchten de ronde. De woordvoerder van de Tweede-Kamerfractie op dit onderwerp, Frans Timmermans, heeft ernstige twijfels geuit – en verzekert tijdens het Forum-debat dat deze nog steeds toenemen. Max van den Berg, voorzitter van de PvdA'ers in het Europees Parlement, valt hem geestdriftig bij: beter een toestel dat past bij de Europese Defensie-samenwerking in wording.

PvdA-coryfeeën, zegt men, oefenen druk uit op fractieleider Melkert, de zaak nog vóór 15 mei door de Kamer te jassen, en desnoods Timmermans het woordvoerderschap te ontnemen.

Deze vermoedens komen in het Forum niet aan bod – Melkert doet nu trouwens niets dan oplettend luisteren. De discussie draagt een buitengewoon eenzijdig karakter: afgevaardigde na afgevaardigde verwerpt een Nederlandse deelname aan de JSF, omdat die economisch noch militair zinvol zou zijn. In de zaal enthousiaste bijval.

De politicoloog Bart Tromp, een van de initiatiefnemers van dit gespreksonderwerp, laat niet na te wijzen op het grote historische precedent voor deze gedachtewisseling: de befaamde congresuitspraak uit de jaren zeventig tegen de aanschaf van de F-16. Die had de toenmalige PvdA-minister Vredeling overigens vrolijk naast zich neergelegd: ,,Congressen kopen geen straaljagers.''

Het presidium probeert het debat vandaag iets van zijn gewicht te ontnemen, door te zeggen dat het wellicht aardig is als niet – zoals bij andere onderwerpen – het presidium uit het debat conclusies trekt, maar de gespreksleider. Daarmee laten de Forum-leden zich echter niet in het riet sturen, zodat de voorzitter met tegenzin oppert: ,,Laten we zeggen dat het Forum vindt: bij twijfel niet doen''. Nieuwe protesten. ,,Laten we zeggen'', probeert de voorzitter, ,,bij twijfel niet doen, en dat we veel twijfels hebben?''

Maar ook dat vermag de Forum-leden, die immers gewoon tegen zijn, niet te vermurwen. Dan gebeurt het ongelofelijke: het Forum geeft een `zwaarwegend advies' af tegen de JSF. Er volgt zelfs stemming: unaniem.

Dit feest der democratie maakt iets goed van de lichte ontreddering die de Forum-leden, 's ochtends bij aanvang, had bevangen bij de analyse van de jongste gemeenteraadsverkiezingen. Het was misgegaan bij een prominent lid uit Den Haag, werkster in de geestelijke gezondheidszorg, die allerlei lichtpuntjes te berde bracht. Zo was zij ervan overtuigd dat het electoraat niet door onvrede, maar door desinteresse was bevangen. Ook had de PvdA bij de Haagse scholierenverkiezingen een eclatant succes behaald: tien zetels, tegen slechts vier voor de VVD.

Het hartversterkend effect van deze mededelingen werd echter ernstig tenietgedaan door haar opmerking aan het begin, dat de in de Haagse raad verkozen Leefbaren ,,heel dicht bij ons staan omdat het allemaal mensen betreft met een psychiatrische achtergrond''. Zo groot was de hilariteit die het Forum na deze woorden beving dat een uur later, toen Melkert al van zijn bevrijdende ervaringen naast de Kuip verhaalde, her en der nog steeds sceptisch gesnuif en onderdrukt gehinnik werd vernomen.

De Tweede Kamer spreekt deze week onder andere over vernieuwing van het zorgstelsel en de FM-frequenties.