`Wij geen leven, jullie geen leven'

De Palestijnen vechten een oorlog van zelfmoordaanslagen tegen Israël: voor het eerst een wapen waarop Israël geen antwoord heeft.

De lummelende jongens zonder werk omdat ze Israël niet meer in mogen, de gebombardeerde politiebureaus, de stickers die oproepen tot een boycot van Israëlische producten. Loop dezer dagen door een willekeurige Palestijnse stad en je struikelt over de sporen van achttien maanden intifadah. Maar boven alles vallen in het Palestijnse straatbeeld de posters op van de shahids, de martelaren die zijn gevallen in de strijd tegen Israël. Van alle kanten staren ze je op hun posters aan. Het zijn vaak knullig vervaardigde afbeeldingen, met op de achtergrond de gouden koepelmoskee, een koranvers en de datum van overlijden. De foto's van de martelaren zijn meestal amateuristisch, maar dat vergroot alleen maar de zeggingskracht. Eerst kijk je naar de foto van Mohammed Abu Kweik uit Bethlehem, dan kijk je op straat om je heen en zie je vijf eendere gezichten. Het psychologische effect laat zich raden: dit is een strijd van iedereen, en dit zijn jongens zoals jij en ik.

Hoewel jongens?

Op het centrale plein van Ramallah, de belangrijkste Palestijnse stad van de Westelijke Jordaanoever, hangt nu een enorme poster van Wafa Idris, de vrouw die begin dit jaar een aanslag pleegde in Jeruzalem. Vol trots heeft de organisatie waartoe haar familie zei dat ze behoorde, de Aqsa-brigades, een levensgroot doek opgehangen.

Dat een vrouw zich opblaast en door een seculiere organisatie als de Aqsa-brigades, een Fatah-afsplitsing, wordt geëerd met islamitische symbolen, geeft goed aan hoezeer het concept van het martelaarschap ingang heeft gevonden in de Palestijnse samenleving. Ook het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina, een club van vrouwenjagende communisten die je bij een glas whisky graag nog eens uitleggen dat religie opium van het volk is, noemt zijn gevallen strijders inmiddels `martelaren' en gebruiken op hun posters islamitische teksten en afbeeldingen.

Een recente opiniepeiling maakt duidelijk waarom. Tweederde van de ondervraagde Palestijnen is voorstander van zelfmoordaanslagen (`martelaars-operaties') op Israëlische burgers zolang Israël aan Palestijnse zijde slachtoffers maakt. Functionarissen van Hamas, de Islamitische Jihad en ook de Aqsa-brigades zeggen de toeloop niet aan te kunnen. Zodra vorige week zaterdag bekend werd dat in Jeruzalem een zelfmoordcommando zichzelf en tien orthodoxe joden had opgeblazen, gingen honderden Palestijnen verheugd de straat op. Het Israëlische publiek kon de feestelijkheden op de televisie in split screen volgen: linksboven beelden van de juichende Palestijnen, rechtsonder van de uiteengereten lichaamsdelen van orthodoxe kindertjes.

Maar de overweldigende steun in de Palestijnse publieke opinie wil niet zeggen dat er in islamitische en Palestijnse kring overeenstemming bestaat over wie of wat een martelaar is. Zo had Wafa Idris zich eerst aangemeld bij de fundamentalisten van Hamas, maar die zeiden: een vrouw moet niet vechten maar baren. Hoge Saoedische en Egyptische mufti's hebben zich zelfs helemaal uitgesproken tegen `martelaar-operaties' omdat de Koran zelfmoord expliciet verbiedt. Er is ook discussie over de mogelijkheid dat bij een aanslag moslims om het leven komen. Bijna 20 procent van de Israëlische samenleving bestaat immers uit islamieten.

Over de motieven van martelaren heerst een woordenoorlog tussen Israël en de Palestijnen. De Israëlische politiek en media concentreren zich vaak op de beloning die een martelaar zou wachten. De islam stelt namelijk dat ieder mens na zijn dood wacht op de Laatste Dag waarop wordt bepaald wie naar de hemel gaat en wie naar de hel. Martelaren slaan dit stadium echter over. Direct na hun dood neemt een engel hun pijn weg, en leidt hen naar het paradijs. Daar zouden hun onder andere zeventig maagden wachten. Daar doen die Palestijnen het dus om, zeggen veel Israëlische commentatoren.

Palestijnen worden unaniem heel boos om dit soort analyses. Zij wijzen erop dat in de geschiedenis regelmatig mensen hun leven geven in de strijd tegen een bezetter: de Vietcong in Vietnam, de Tamils in Sri Lanka en verzetslieden in de Tweede Wereldoorlog in Europa. Anders dan Israël hebben de Palestijnen geen helikopters, straaljagers, tanks of luchtafweergeschut. ,,Tuurlijk zou ik liever vechten met een leger,'' zei deze week een strijder van de Aqsa-brigades tegen verslaggevers. ,,Maar dat hebben wij niet.'' Daarbij komt dat in de 54-jaar oude strijd tussen Israël en de Palestijnen, laatstgenoemden met hun zelfmoordcommando's voor het eerst een wapen hebben waarop Israël geen antwoord heeft. Palestijnse analisten noemen dit de nieuwe terreurbalans: wij geen leven, jullie geen leven.

,,Israël kan zich niet voorstellen dat ze fout zitten, dat Palestijnen de bezetting zo spuugzat zijn dat ze bereid zijn met hun leven te betalen om een klap terug te geven'', zegt Salah Abdel Jawad, een hoogleraar politicologie uit Ramallah die als een van de enige prominente Palestijnen zich in woord en geschrift heeft gekeerd tegen zelfmoordaanslagen. Hij heeft veel studenten uit Nablus en Jenin, steden waar relatief de meeste martelaren vandaan komen. ,,Die jongens van achttien zitten hun hele leven al opgesloten op de Westelijke Jordaanoever. Ze hebben nog nooit de zee gezien, of Jeruzalem. Na hun studie wacht werkloosheid. Ze worden vernederd bij de wegblokkades, 's nachts worden ze gebombardeerd. Palestijnse zelfmoordaanslagen op Israëlische burgers krijgen op de westerse televisiestations veruit de meeste aandacht.'' Maar, zegt Jawad, de realiteit is dat het aantal Palestijnse burgerslachtoffers bij Israëlische aanvallen tot nu toe meer dan twee keer zo hoog ligt als het aantal Israëlische burgerslachtoffers van Palestijnse aanslagen.

Laatst stond Abdel Jawad, een bon vivant van in de vijftig uit de beste familie van Ramallah, in zijn auto in de brandende zon anderhalf uur vast omdat een achttienjarige Israëlische soldaat hem er niet door wilde laten. Uitleg kreeg hij evenmin. ,,Ik merkte toen tot mijn eigen schrik dat ik ook geweldsfantasieën kreeg'', biecht hij op. ,,Ik ging me voorstellen hoe ik die jongen zou doden. Begrijp me goed, ik ben hartstochtelijk tegenstander van zelfmoordaanslagen. Ze zijn onmenselijk en ze schaden de Palestijnse zaak. Maar ik snap wel waarom ze plaatshebben.''