Voor 14.000 euro heb je al een oude meester

Op de chique kunstbeurs TEFAF in Maastricht is 80 procent van het wereldaanbod oude meesters te vinden. Kwaliteit is al te koop voor zo'n 14.000 euro.

Draagkrachtige kunstkopers van nu letten vooral op kwaliteit. Dat is de ervaring van kunsthandelaren en veilinghuizen, de twee belangrijkste kanalen voor de kunsthandel. ,,Voor topstukken van goede kwaliteit, ook al kosten ze tonnen, zijn altijd kopers. Als we een mooi werk hebben, vallen ze over elkaar heen'', vertelt oude-meesters expert Hanneke Verschuur van veilinghuis Christie's. ,,Het wordt steeds moeilijker om topstukken te krijgen, omdat die langzamerhand naar musea verdwijnen.''

Ze somt een aantal basisregels op: winterlandschappen brengen meer op dan zomerlandschappen, stillevens van bloemen en vruchten meer dan bijvoorbeeld dode vissen, `blonde' schilderijen meer dan donkere. Maar de hang naar kwaliteit is iets van de laatste jaren. ,,Middelmatig werk, of werk in slechte conditie gaat slecht, zelfs als het van een bekende schilder is en we het heel laag prijzen. Men koopt óf kwaliteit of helemaal niet. Wat nu goed gaat zijn de minder bekende meesters van tweede en derde garnituur, mits ze goed bewaard zijn gebleven.''

Volgens de TEFAF, de chique kunst- en antiekbeurs in Maastricht die tot volgende week zondag duurt, is 80 procent van het wereldaanbod oude meesters op deze beurs te vinden. Hoeveel geld er omgaat, wordt nooit bekendgemaakt, maar de meeste handelaren doen goede zaken, vooral op de openingsavond wanneer handelaren, museumdirecteuren en verzamelaars, deels per privéjet aangevoerd, `netwerken' bij champagne en hapjes. Ondanks de recessie gaat het niet slecht in de kunstsector. In 2001 lag de omzet wereldwijd op 26,7 miljard euro. Europa, waar wel sprake is van een dalende markt door de strenge regelgeving, nam daarvan 45 procent (12,1 miljard) voor zijn rekening.

Mensen kopen doorgaans om iets moois aan de wand te hebben, niet zozeer als investering. Toch heeft kunst als belegging zin, vindt Evert Douwes van het Amsterdamse Douwes Fine Art. ,,De prijzen van goede kunst uit alle perioden gaan rustig, constant omhoog, even afgezien van de uitschieters op veilingen. Op langere termijn blijkt kunst een uitstekende belegging te zijn, je hoeft in ieder geval niet bang te zijn voor schokeffecten zoals op de beurs.''

Douwes krijgt naast oudere, vaste klanten ook jongeren. ,,Daarvoor heb ik betalingsregelingen. De jongere generatie die niet zoveel geld te besteden heeft, koopt meer negentiende-eeuwse schilderijen, of een mooie aquarel. Een goede aquarel van een goede meester komt op 2.000 tot 6000 euro. Veel mensen verkijken zich op de topprijzen, ze hebben niet in de gaten dat je al voor zo'n 14.000 euro een oude meester kunt kopen. De spoeling is dun, maar ze zijn er nog wel. Wat mij opvalt is dat de groep nieuwe rijken vaak begint met het kopen van moderne kunst, maar dat ze langzaam in tijd teruggaan. Naarmate ze ouder worden kopen ze oudere kunst, want daar zit toch meer verhaal, cultuur en diepgang in. Je kunt ook flexibel met kunst omgaan, een schilderij inruilen voor een ander bijvoorbeeld als je smaak is veranderd.''

Stijgende belangstelling is er de afgelopen tien jaar voor oude iconen, de objecten van devotie die vroeger in elk Russisch huisgezin te vinden waren, tot ze tijdens het communistisch regime werden vernietigd. Ook export is al sinds lange tijd niet toegestaan. Kunsthandel Jan Morsink Ikonen in Amsterdam is gespecialiseerd in iconen van hoge kwaliteit van de vijftiende tot en met de negentiende eeuw. ,,Wat zich in het westen bevindt is beperkt, we zijn altijd op jacht'', vertelt Simon Morsink. ,,Wij weten wat waar zit en het is vaak wachten tot er een collectie vrijkomt, omdat iemand overlijdt of bijvoorbeeld kleiner gaat wonen. We zoeken vooral naar topstukken uit de zestiende en zeventiende eeuw. Dat wordt steeds moeilijker. De prijzen liggen lager dan bij schilderijen. Beneden de ton kun je prachtige iconen kopen. Prijzen voor goede iconen uit de achttiende en negentiende eeuw beginnen bij ruim 2.000 tot 3000 euro, de absolute top kost 50.000 tot 200.000 euro. Dat is een essentieel verschil met schilderijen. Het heeft ermee te maken dat de meeste niet gesigneerd zijn, ze zijn anoniem. Mensen zijn gevoelig voor namen.''

Iconen, verzekert Morsink, verdwijnen nooit als belegging in een kluis, zoals bij schilderijen wel gebeurt. ,,Ik heb een klant met een enorme werkkamer die helemaal is gevuld met 150 iconen. Je hebt de echte verzamelaars, maar ook een grote groep die ergens een mooi rustig plekje heeft waarin een huisicoon past. We krijgen vaak mensen in de stand die eigenlijk voor de schilderijen komen maar getroffen worden door de schoonheid van de iconen. Sommigen kopen heel spontaan en vaak is dat het begin van een nieuwe passie.''