Stemmen: persoon of program

Mensen kunnen persoon en standpunt bij stemmen niet uitelkaar houden, blijkt uit onderzoek, meldt Ellen de Bruin.

Vanwege het succes van Pim Fortuyn vraagt iedereen het zich weer af: stemmen mensen nu eigenlijk op iemand vanwege diens politieke standpunten of omdat ze diegene als persoon wel zien zitten? Het is zinloos om dat aan de mensen zelf te vragen, zegt Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie in Nijmegen, want we zijn helemaal niet in staat om persoon en standpunten van elkaar te scheiden.

Studenten van Vonk gingen de straat op met foldertjes van twee burgerkandidaten voor een belangrijke inspraak-functie in de Nijmeegse gemeenteraad en vroegen aan 98 Nijmegenaren op wie ze zouden stemmen. De ene kandidaat had linkse standpunten (meer fietsenstallingen, betere begeleiding van randgroepjongeren, meer groen, meer subsisie voor kinderopvang), de andere rechtse (meer parkeerruimte, hardere aanpak van criminaliteit, meer luxe koopwoningen, stimulering van de toeristische industrie). In de helft van de gevallen werd de linkse kandidaat gepresenteerd als een warm en daadkrachtig en de rechtse als eigenzinnig en iemand die graag zijn zegje doet; in de andere helft van de gevallen was het andersom. Er stonden ook foto's bij, vertelt Vonk: ,,De als onaantrekkelijk gepresenteerde man had echt een beetje een verlopen kop, de andere oogde wat frisser.''

Tweederde van de ondervraagde Nijmegenaren koos de aantrekkelijke kandidaat, ongeacht diens standpunten. Van de mensen die zeiden dat ze doorgaans rechts stemden, koos de helft toch de aantrekkelijke linkse kandidaat. De mensen die zeiden doorgaans links te stemmen, bleven trouwer aan hun politieke overtuiging: slechts 6 procent verkoos de aantrekkelijke rechtse boven de onaantrekkelijke linkse kandidaat.

Het kan zijn dat de gepresenteerde linkse standpunten voor de rechtse mensen wat acceptabeler waren dan andersom, zegt Vonk. In elk geval zeiden de ondervraagden dat hun eigen standpunten overeenkwamen met die van de gekozen kandidaat – ook als hij rechts was en zijzelf links of andersom. Vonk: ,,Mensen zijn zich er totaal niet van bewust dat ze dat niet uit elkaar kunnen houden.''