Liever orkaanstress dan werksleur

Piraterij, hallucinaties op zee, noodweer.

Een zeiltocht rond de wereld brengt niet alleen maar ontspanning, vertellen wereldzeilers aan Michiel van Nieuwstadt.

Nemen we een vuurwapen mee? De vraag bederft misschien de voorpret van een reis rond de wereld, maar hij houdt veel zeilers bezig. Zeker na de moord op de beroemde Nieuw-Zeelandse zeiler Peter Blake in december vorig jaar. De geijkte zeewegen van een trip rond de aardbol voeren onvermijdelijk door risicogebieden.

Dit voorjaar vertrekken weer honderden Nederlanders voor een zeiltocht over de wereld. Ze hebben gespaard, en soms hun huis verkocht, om weg te kunnen gaan. Sommigen zoeken eenzaamheid. Ze dromen van idyllische eilanden met ongerepte natuur, of van lege watervlakten. Anderen zoeken juist contact, met nieuwe culturen, gelijkgestemde zeilers en soms ook met eigen vrouw en kinderen, altijd binnen bereik op een zeilscheepje van soms niet meer dan tien meter lengte.

Velen zijn op zoek naar rust, een sabbatical. Maar wie op zoek is naar een zorgeloos bestaan kan beter thuisblijven. De kans op piratenbezoek is relatief klein, maar een rif dat niet goed op de kaart staat is ook levensgevaarlijk. Diefstal is een zorg op de aanlegplekken, zeeziekte meer dan een ongemak. Stormschade moet worden ingecalculeerd en zeilers kunnen uitleggen dat windstilte na zo'n storm ook niet echt oplucht. De oceaan blijft rollen en de boot klapt richtingloos op de golven. Het interieur dondert door de kajuit.

Wat staat er tegenover deze ongemakken? Vinden deze mensen wat ze zoeken? Komen hun dromen uit? Een rondgang langs wereldzeilers levert veel verschillende antwoorden op. Om enig begrip te krijgen kan de landrot het beste de zeebonken volgen op hun tocht.

De route begint in Nederland of Engeland en loopt zuidwaarts langs de kust van Frankrijk en Spanje – de eerste grote oversteek. Het was wennen voor Femmie Goudswaard die met man en kind van anderhalf (bij vertrek) in drie jaar de wereld rondzeilde. Het huis was verkocht en ingeruild voor een tweedehands zeiljacht van 80.000 gulden (36.000 euro). ,,Je hebt een fulltime baan en een sociaal netwerk'', zegt Goudswaard. ,,En dan zit je ineens tegen elkáár aan te koekeloeren. In Spanje dacht ik: ik ga eraf en ik kom nooit meer terug. Maar op een gegeven moment wen je eraan.''

Aan het einde van de eerste serieuze zeereis wacht de noordkust van Spanje als beloning. In de zucht naar verre bestemmingen laten wereldzeilers 's werelds mooiste ankerbaaien soms links liggen. Co en Marie Louise Nijman zeilden met zoon en twee dochters in ruim een jaar op en neer naar het Caraïbisch gebied, maar waren het meest gecharmeerd van ,,de authentieke plaatsjes, de vriendelijke bevolking en het heerlijke eten'' van de Spaanse regio Galicië.

Voor de kust van Portugal is het tijd voor de eerste schifting. Wie durft? Maar vooral ook: wie heeft er tijd? Sommige professionals zeilen in dik twee maanden de wereld rond, maar een amateur die iets wil zien heeft aan drie jaar nauwelijks genoeg. Zeilers met weinig tijd, zes tot twaalf maanden, koersen oostwaarts richting Middellandse Zee.

Dat is de plaats waar de 26-jarige Mark de Gids vanaf komende maand wil uitzoeken of hij is opgewassen tegen ,,de psychische druk van het alleen zijn op zee''. De Gids: ,,Als je alleen bent en je hebt 48 uur niet geslapen, dan kun je gaan hallucineren. Je ziet mensen over het dek lopen. Of de treinen over de golven aankomen. Je moet sterk zijn om dat aan te kunnen.''

De Gids heeft tot nog toe vooral gezeild op het IJsselmeer en in Friesland. Ter voorbereiding op zijn tocht heeft hij ,,alles'' over zeilen gelezen. Een oversteek naar Engeland overtuigde hem van zijn `drang naar de zee'. ,,Als de golven je gaan irriteren, heb je een probleem'', zegt De Gids. ,,Maar ik kon er naar blijven kijken. Ze zijn telkens weer anders. Ik ben druk, maak altijd grapjes. Als je een film van me zou maken, zou je je afvragen: waar háált hij de energie vandaan. Op zee komt er een enorme rust over me. Ik heb vorig jaar mijn relatie beëindigd. Op zee heb ik tijd om na te denken. Wat wil ik nu eigenlijk?'' De Gids vertrekt dit voorjaar vanuit Kroatië met een tweedehands boot die hem 30.000 gulden (13.500 euro) heeft gekost.

Drijvend dorp

De meeste Nederlandse wereldzeilers arriveren in de vroege zomer op de Canarische of de Kaapverdische eilanden. De hoofdroute rond de wereld voert velen langs Las Palmas. Wie op zoek is naar eenzaamheid en witte plekken op de wereldbol raakt in dit knooppunt misschien wat gefrustreerd. ,,In november en december moet je in de havens van Las Palmas reserveren'', zegt Klaas Jan Hoeve, die met zijn vrouw de wereld rondzeilde.

Een deel van de zeilers stelt het gezelschap op prijs. Hoeve spreekt van ,,een drijvend dorp'' van zeilers die gezamenlijk de reis volbrengen. Harm Kortmann en Saskia Plate adviseren wereldzeilers visitekaartjes te maken van hun schip om de contacten met medezeilers te bevorderen. Maar wie het kielzog van zijn medezeiler even verlaat vindt eenvoudig stille plekken. Femmie Goudswaard lag op Gran Canaria in een stille baai iets ten zuiden van Las Palmas.

Vanaf de kust van Afrika gaat de route westwaarts richting het Caraïbisch gebied. Het is een oversteek van zo'n vijfduizend kilometer en de ware zeilers beleven hun finest hour. ,,Van mij betreft hadden die twee weken wel wat langer mogen duren'', zegt Klaas Jan Hoeve.

Anderen hebben het juist zwaar. Femmie Goudswaard: ,,Na drie dagen ben je ingeslingerd. Dat hadden ze mijn man verteld. Maar het was niet waar. In de 25 dagen dat de oversteek duurde kwam zijn maaltijd er elke dag uit. Hij is zeven kilo afgevallen.'' Co Nijman herinnert zich dat hij bij aankomst op Barbados bijna omviel, omdat hij geen vaste grond onder de voeten meer gewend was.

Voor Wouter Kruijt, op weg met vrouw en twee kinderen, was het Caraïbisch gebied een enorme tegenvaller. ,,Vreselijk druk en walgelijk duur'', is zijn oordeel. Zo bezocht Kruijt Whistle Bay op de Grenadinen: ,,Het was de enige keer in mijn leven dat ik met stootkussens voor anker heb gelegen. De baai lag vol.''

In het Caraïbisch gebied vindt onder de zeilers een nieuwe schifting plaats. Zij die hebben gekozen voor het zogenoemde Rondje Atlantic steken door naar het noorden. Zij zeilen langs Cuba naar Miami om zich gereed te maken voor de lange oversteek, via de Bermuda Eilanden en de Azoren huiswaarts – die tocht is in een jaar te volbrengen.

Wie meer tijd heeft kan afzakken naar Bonaire of Curaçao. Op dat laatste eiland bracht Femmie Goudswaard de zomermaanden door. Met man en baby wachtte ze tot het orkaanseizoen voorbij was. Want stromingen, windrichtingen en andere weersomstandigheden bepalen de agenda van de zeiler. Goudswaard: ,,Je verwacht als wereldzeiler af te zijn van alle stress en tijdsbesef. Dat is niet zo. Je zult vaak vergeten welke dag het is, maar je weet donders goed welke máánd het is. Je moet een schema hebben en je daaraan houden.''

Op de Benedenwindse Eilanden blijven veel zeilers hangen, omdat ze opzien tegen de tocht door het Panamakanaal naar de Grote Oceaan. Ook Goudswaard had er wel willen blijven. ,,Maar mijn man wilde het rondje afmaken.''

De zee boven Colombia kent ondiepten en een akelige golfslag. Verderop, op het Panamakanaal, torenen schepen als flatgebouwen boven de zeiljachtjes uit. ,,De sluizen zijn spannend'', zegt Goudswaard. ,,Maar als je in Nederland een sluis kunt nemen, dan kun je het hier ook.''

Karin de Vaal zeilt al negen jaar de wereld rond en bewaart haar slechtste herinnering aan het Panamakanaal. Drie jaar geleden werd haar schip daar tussen andere schepen gekraakt in een sluis. ,,We hebben zeven maanden op een werf gestaan en gewerkt om de boot weer zeewaardig te krijgen'', laat ze per e-mail weten vanuit Nieuw Zeeland.

Wouter Kruijt zeilde van Panama naar de Galápagos-eilanden en van daar door naar de Marquesas. ,,We hadden de passaat in de rug'', zegt hij. ,,Het gezin was in harmonie. Je komt los van de tijd.''

De aankomst op de Marquesas was voor Kruijt een hoogtepunt. ,,Na 19 dagen op zee zie je die hoge donkere rotsen steil oprijzen uit het water. Het groen is er intens. Hier komen nauwelijks toeristen, alleen mensen met een eigen bootje.''

Robinson-Crusoëgevoel

Misschien beantwoorden de Marquesas wel het best aan het Robinson-Crusoëgevoel waarnaar sommige zeilers op zoek zijn. Goudswaard leefde er van de wilde grapefruits, Frans stokbrood (,,het enige wat er goedkoop is'') en zelfgevangen vis. ,,Prachtige eilanden'', zegt ze. ,,Maar bedenk dat je indruk van zo'n eiland na een zeetocht sterk gekleurd is. Alsof je aan de drugs bent. Wij hadden 24 dagen geen boom gezien. Ik vraag me af of de Marquesas me zouden tegenvallen als ik erheen zou vliegen.''

De Stille Zuidzee biedt genoeg eilanden om een leven lang rond te zeilen en sommige zeilers doen dat ook. Karin de Vaal bijvoorbeeld is niet van plan nog terug te komen: ,,Ik ben een soort zigeuner van de zee geworden'', laat ze weten. ,,Ik heb geen kinderen en mijn ouders leven al lang niet meer. Wat had ik te verliezen?''

Femmie Goudswaard zeilde via eilanden als Tonga (,,vriendelijk'') en Tahiti (,,verpest'') naar Nieuw Zeeland en later Australië. In de buurt van het Great Barrier Reef ging een schroefblad verloren. De windstiltes, ondieptes en stromingen op weg naar Darwin moesten daarom zonder motor worden overwonnen.

Wie de wereld rondzeilt moet mankementen incalculeren. Pech is nooit welkom, maar de meeste zeilers vinden het leuk om aan hun schip te prutsen. Mark de Gids neemt in Kroatië een maand de tijd voordat hij eind maart vertrekt. ,,Lekker sleutelen'', zegt hij. ,,Daar ben je op een boot constant mee bezig. Je bent nooit klaar. Eigenlijk doe ik het liefst dingen met mijn handen.''

Ook Kruijt is er gek op. Hij bouwde na een technische studie in Delft een jacht naar een ontwerp van de Nederlander Dick Koopmans, de favoriete jachtontwerper van nogal wat wereldzeilers.

Vanaf Darwin begint eigenlijk de terugtocht, via de Rode Zee en het Suezkanaal, of onder Afrika door, zoals Wouter Kruijt deed. De discussie over wapens aan boord wordt nergens zo heftig gevoerd als in deze noord-Australische kustplaats. ,,Er zijn in Darwin veel Amerikanen'', zegt Goudswaard. ,,Die hebben allemaal een wapen bij zich. Je wordt gek gemaakt met verhalen over Indonesische piraten.''

De Nieuw-Zeelander Peter Blake had in elk geval niets aan zijn wapen. De lezingen verschillen over het drama met dodelijke afloop dat zich december vorig jaar afspeelde in het Amazonegebied. De overvallers beweren dat de beroemde zeiler het dek opkwam en met zijn buks het eerste schot loste. In dat geval zou Blake misschien nog geleefd hebben als hij zijn buitenboordmotor, geld, camera's en horloges lijdzaam had ingeleverd. Maar Blake's bemanningsleden hebben onlangs in de voorlopige getuigenverhoren verklaard dat een gemaskerde Braziliaanse bandiet de zeiler onderdeks heeft vermoord terwijl die probeerde zijn buks te deblokkeren.

,,We hebben in Darwin serieus over bewapening nagedacht'', zegt Goudswaard. Maar als iemand zich voorbereidt, dan heeft-ie toch een voorsprong. Dan begin je weinig, ook al heb je een wapen.''

Zelfs los van piraterij was de route door de Indonesische archipel voor Goudswaard een opgave. Ze vertelt over de stalen rand van een mammoettanker die plotseling opdoemt uit de ochtendschemer. En over onverlichte vissersscheepjes die naderen in de nacht.

Vanaf Indonesië verloopt de terugreis via de Straat van Singapore (,,tankers houden met waterstralen piraten op afstand en maken ook de tourzeiler doornat'') en de straat van Malakka (,,veel drijvend hout'') naar Thailand (,,om lekker de toerist uit te hangen'') en dan via Sri Lanka richting de Golf. Daar maakte een ontmoeting met Soedanese nomaden die haar gastvrij, maar zwijgend, thee schonken in een tentenkamp indruk op Goudswaard. De op een na laatste etappe gaat door het Suezkanaal, onder zeilers ook wel bekend als het Marlborokanaal, naar het favoriete `omkoop-item' van lokale beambten. Goudswaard: ,,Een loods is op het Suezkanaal echt niet nodig, maar je krijgt de hele tocht allerlei mannetjes aan boord. Ze pakken alles op: can I have it?''

Langs de Turkse kust en tussen de Griekse Eilanden is de wereldzeiler eigenlijk al weer bijna thuis. Goudswaard: ,,Je bent de wereld rondgeweest en denkt: eigenlijk is het hier ook wel mooi.'' Wouter Kruijt was blij terug in Nederland te zijn: ,,Als je een jaar hebt rondgezeild, dan heb je het trucje door. Zo heel veel stelt het nu ook weer niet voor. Ik was er aan toe om weer een leuke job te doen.'' Ook Goudswaard is weer gewend geraakt aan het Nederlandse ritme: ,,Als ik in de file sta, dan is het een rustgevend gevoel dat elders op de wereld die eindeloze vlakten water bestaan. Ik kan zo weer weg, denk ik dan.''