Liever een Russin in de keuken

De meeste immigranten in Nederland komen uit de voormalige Sovjet-Unie. Oorzaak: steeds meer Neder- landse mannen trouwen met Oost- Europese vrouwen. `Nederlandse mannen krijgen niet zo veel warmte en liefde van Nederlandse vrouwen.'

Elena Larkina is lang en slank en weet dat zij er met haar 32 jaar goed uitziet. De Russische architecte zit, gekleed in een strak rood naveltruitje, zelfverzekerd op de bank in de flat van haar kersverse man Jos Vanrunxt (55). Twee weken geleden trouwden ze in een Russisch-orthodoxe kerk in Den Haag. ,,Leeftijd is voor mij niet zo belangrijk. Het gaat er om of iemand warmte uitstraalt, energie'', zegt zij terwijl haar zoon Yaroslav (11), uit een eerder huwelijk, door de kamer sluipt.

,,Ik heb doelbewust gekozen voor een Russische vrouw met een kind'', zegt Vanrunxt in een ander vertrek in zijn Rijswijkse woning. Dit is het derde huwelijk van Vanrunxt, een vooronderzoeker bij het Europees Octrooibureau. Zijn tweede vrouw was ook een Russin, nog jonger dan Elena. Die was 22. ,,Ze weten hoe ze een man moeten behagen. Ze maken zich mooi voor hun man. Ze zijn hartstochtelijker en liever.'' Zijn vorig huwelijk strandde op het leeftijdsverschil, zegt Vanrunxt, een Belg die al dertig jaar in Nederland woont. ,,Zij schaamde zich om zich met een oude partner te vertonen op studentenfeesten.''

In 2000 is het aantal migranten uit de landen van de voormalige Sovjet-Unie verdubbeld. De cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek wijzen uit dat de voormalige Sovjet-Unie met 6.310 migranten in het afgelopen jaar de grootste groep nieuwkomers in Nederland leverde. De oorzaak achter deze verdubbeling wordt niet bijgehouden. Volgens een medewerker van de stichting Russisch sprekende gemeenschap in Nederland wordt de toename veroorzaakt door het groter aantal mannen dat met vrouwen uit de voormalige Sovjet-Unie trouwt. ,,De afgelopen jaren zijn er ontzettend veel relatiebemiddelingsbureaus bijgekomen'', zegt Irina van de afdeling Ondersteuning relaties tussen Nederlandse mannen en Russische vrouwen van de Russische stichting. Volgens haar opereren wel honderd bureaus op deze huwelijksmarkt. Een bureau heeft gemiddeld tussen de twee- en drieduizend vrouwen in zijn bestand. Samen met vijf collega's begeleidt Irina Russisch-Nederlandse paren. Voor een kleine vijftig euro in de maand helpen Irina en haar collega's met taalproblemen, vertalen van brieven, versturen van bloemen en geld naar vrouwen en met de paperassen die nodig zijn bij de vestiging in Nederland.

De cijfers zijn verrassend, omdat tot nu juist werd aangenomen dat de meeste nieuwe migranten (asielzoekers uitgezonderd) afkomstig waren uit de Antillen, Turkije en Marokko. Vorig jaar hebben 5.197 Marokkanen en 6.072 Turken zich gevestigd in Nederland. Hoewel 8.320 Antillianen, tweeduizend meer dan Russischsprekenden, aankwamen in Nederland, keerden ook ongeveer drieduizend Antillianen terug naar de eilanden. Per saldo hebben zich hier meer nieuwe migranten uit de GOS-landen gevestigd.

Elena reageerde op de website van Vanrunxt, die hij in het Russisch had geschreven. Vanrunxt kreeg mails van werkelijk tientallen vrouwen en meisjes. ,,Ik wilde geen twintiger. Ik heb bewust gekozen voor een dame met kind. Ik heb twee dochters en een kleinkind. Mijn vorige vrouw had geen gevoelens voor mijn familie.''

Ook Elena was, door de mentaliteit van veel Russische mannen, veroordeeld tot een buitenlander. Elena kreeg halverwege de opleiding haar zoon Yaroslav. Andrej, de vader, kende ze van haar studie. Drie jaar geleden gingen ze uit elkaar. Een nieuwe partner voor het leven vinden bleek voor Elena heel moeilijk. ,,De meeste mannen van mijn leeftijd hebben al een gezin. En als een man dan toch alleen is, dat wil zeggen, niet in scheiding of met een vriendin, dan is dat voor vrouwen een slecht teken. Dan is hij een egoïst, of een rokkenjager, een alcoholist, of junk.''

Economisch gaat het nu slecht in Rusland, vrouwen alleen kunnen het hoofd niet makkelijk boven water houden. Wilde ze graag naar het westen? Beslist niet, zegt Elena. Zij heeft er nooit naar gestreefd om buiten Rusland te wonen. In Rusland is haar sociale omgeving, familie, vrienden. En zij had een goede baan met een goed salaris. ,,Ik had geen enkele behoefte om me daarvan los te scheuren. Maar ik wilde een compleet gezin. Het klinkt misschien egoïstisch, maar ik wilde een man voor mezelf, iemand die me warmte kon geven. Iemand met energie, iemand die de kunst van het leven verstaat. Toen ons grote verschil in leeftijd ter sprake kwam, schreef ik hem dat dat mij niets uitmaakte, dat ik juist op zoek was naar iemand met levenservaring.''

In juni ontmoetten ze elkaar in Moskou. In augustus voegde zij zich met haar zoon bij Vanrunxt in Rijswijk. ,,Vót'', zegt Elena, zo is het gegaan.

Vanrunxt moet lang nadenken over de vraag of zijn vrouw ook om andere redenen dan de liefde alleen voor hem gekozen kan hebben. ,,Sprookjeshuwelijken bestaan niet'', zegt hij. ,,We hebben het erover gehad en ik kan het me erg goed voorstellen dat Elena ook de betere toekomstperspectieven voor haar zoon in haar overwegingen meeneemt. Maar ik ben nog nooit zo verliefd geweest. Dit gaat goed''.

Om dergelijke huwelijken te ontmoedigen stemde het kabinet in met het voorstel van minister Van Boxtel (Grote Steden- en Integratiebeleid) om een stevig bedrag te eisen van mensen die hun buitenlandse partner laten overkomen. Van Boxtel wil met dat geld de verplichte inburgeringscursus gedeeltelijk bekostigen. Hoewel dit vooral jongeren van Turkse en Marokkaanse afkomst moet afschrikken, zullen ook veel autochtone Nederlanders getroffen worden door de strenger wordende maatregelen. Steeds meer Nederlandse mannen halen hun bruid van buiten de Europese Unie. De meest gewilde bruiden komen, zo blijkt uit de cijfers van het CBS, uit de Filippijnen en Indonesië.

Regels op regels stapelen zet uiteindelijk toch geen zoden aan de dijk, zegt relatiebemiddelaar Peter van de Kasteele (49) van Amor, het grootste huwelijksbureau dat bemiddelt tussen Nederlandse mannen en Poolse en Russischsprekende vrouwen. Al moet hij toegeven dat een van zijn klanten zijn aanstaande bruid moest opgeven, omdat zijn contract niet werd verlengd door zijn werkgever. Voor toestemming om echtgenoten naar Nederland over te laten komen is vereist dat de in Nederland wonende partners naast een eigen woning ook een vaste baan hebben die ze in staat stelt de partner te onderhouden.

Van de Kasteele is niet tegen strengere eisen. Die kunnen in sommige gevallen zelfs de (Nederlandse) man beschermen tegen vrouwen die hem gebruiken om in Nederland te mogen verblijven, zegt hij. Mochten vrouwen alleen voor de papieren een huwelijk aangaan, dan is de kans groot dat ze een keer door de mand vallen in die drie jaar dat ze getrouwd of samenwonend moeten blijven om een permanente verblijfsvergunning te bemachtigen, zegt Van de Kasteele.

De andere kant van de medaille is dat vrouwen geheel afhankelijk worden van hun partners. In de meeste gevallen gaat het goed. Soms worden vrouwen echter ook overgeleverd aan de grillen van onderdrukkende mannen. Zoals Svetlana (51) uit de Oekraïne die in ruil voor een verblijfsvergunning jarenlang misbruik door haar vriend zwijgzaam onderging. ,,Zonder paspoort ben je niet meer waard dan een beest'', zegt Svetlana. Zij werd fysiek en geestelijk mishandeld. ,,Ik mocht al blij zijn dat ik überhaupt kon eten en onderdak had. Hij liet me ook niet met anderen omgaan. Als mijn dochter me kwam bezoeken, liet hij haar niet binnen. Hij schold me vaak uit voor een stomme Russische kut.''

Vissen zoeken het diepe water op, mensen zoeken plekken waar het beter toeven is, luidt het oude Russische gezegde waarmee Svetlana antwoordt op de vraag waarom zij zich op late leeftijd vestigde in Nederland. Ze was voormalig directeur van een antiek- en boekwinkel uit Kiev, toen ze zes jaar geleden op vakantie was bij haar dochter in Nederland. Aangezien haar leeftijd vorderde en de positie van de Russische bevolking in Oekraïne na de onafhankelijkheid verslechterde, verkoos zij in Nederland te blijven. Haar schoonzoon regelde een Nederlander die bereid was met haar te trouwen voor de papieren.

Svetlana: ,,Ik ontdekte dat hij een strafblad had. Hij leefde van een uitkering en hij had veel schulden.'' Svetlana vroeg asiel, maar kreeg naar eigen zeggen in het asielzoekerscentrum te horen dat Russen geen asiel krijgen. ,,Ze zeiden: `of u gaat terug naar uw vriend of u zoekt een andere man.' Toen ben ik teruggegaan.''

Twee jaar geleden heeft zij haar vriend alsnog verlaten, nadat zij eerst haar Nederlandse paspoort en later een eigen woning kreeg. ,,Ik kom nu onder de mensen. Ik heb zelfs vrienden gemaakt.''

Losers

Ook Ben Peeters, eigenaar van een huwelijksbureau dat hij naar zijn Poolse vrouw Sylvia heeft vernoemd, kent een dramatisch geval. In zijn dorp woonde een Litouwse dame die de aandacht van de inwoners op zich vestigde doordat ze niet verder dan de stoep ging als ze buiten kwam. Peeters en zijn vrouw zochten toenadering, maar werden door de man des huizes weggestuurd. Afgelopen jaar is de Litouwse overleden. Peeters ontdekte dat zij aan kanker leed. Zij mocht van haar man geen medische zorg zoeken. Ook bleken haar brieven naar haar familie door haar man, die haar uit een fotoboek had gekozen, te zijn gecontroleerd.

Om dergelijk misbruik enigszins tegen te gaan en om het slagingspercentage bij deze toch al moeilijke huwelijken te vergroten weigert Peeters oude mannen aan veel jongere vrouwen te koppelen. Het leeftijdsverschil mag van hem maximaal tien jaar zijn. Hij weigert gegevensbestanden; vrouwen moeten zich persoonlijk aanmelden. Hij werkt niet met fotoboeken. Een man die bij de binnenkomst direct om de foto's vraagt of meteen opsomt aan welke uiterlijke kenmerken de vrouw moet voldoen kan wat Peeters betreft gelijk weer vertrekken. Ongeveer de helft van de aanmeldingen wordt door Peeters geweigerd. ,,Sommige mannen zeggen: `zij mag blij zijn dat zij op mijn boerderij mag komen'. Sorry, maar ik doe niet in auto's of koelkasten'', zegt hij.

De sinds april 2000 verplichte inburgeringscursussen zijn volgens Peeters bevrijdend voor sommige Oost-Europese vrouwen. Door de inburgering ontmoeten ze andere mensen en kunnen ze hun eigen situatie vergelijken met die van anderen, waardoor ze veel sneller doorhebben of ze bezit zijn geworden van een man of dat ze het echt leuk hebben. Peeters: ,,Er zijn mannen die hun vrouwen gewoon chanteren: bek dicht, anders stuur ik je terug.''

Sinds de oprichting van zijn bedrijf, twee jaar geleden, heeft Peeters 36 stellen bij elkaar gebracht. Een bemiddeling duurt doorgaans een tot zes maanden. Peeters vraagt de man 270 euro voor de inschrijving, vrouwen worden kosteloos geholpen.

Zijn het losers, die in Nederland niet aan vrouwen kunnen komen? Van de Kasteele, die vier jaar geleden zijn Russische vrouw heeft verlaten voor een jongere Poolse die hij via zijn bureau leerde kennen, bladert door de meest recente aanmeldingen. ,,Manager, marineofficier, veehouder, cameraman, fysiotherapeut, lasser, slager, ingenieur. Er zit van alles tussen.'' De klanten van Peeters zijn over het algemeen tussen de 35 en 48 jaar, hebben vaak internationaal gewerkt. Peeters: ,,Ze hebben veel verdiend en geen privé-leven opgebouwd. Nu ze er aan toe zijn, blijkt dat moeilijk te realiseren in Nederland. Vaak zijn ze ook net gescheiden.''

De voorkeur van duizenden mannen voor Oost-Europese vrouwen, zegt Van de Kasteele, komt door de doorgeslagen emancipatie bij vrouwen in Nederland. ,,Het huwelijk zien Nederlandse vrouwen als een wegwerpartikel. Vrouwen zijn te zelfstandig geworden. Ze willen langer alleen blijven en als ze aan kinderen toe zijn, lopen ze wel naar de spermabank.''

Ja, erkent Van de Kasteele, hij helpt mee aan de leegloop van Rusland en andere Oost-Europese landen. ,,Niet goed voor die landen, want de best opgeleide vrouwen trekken weg. Maar deze vrouwen willen een gezin stichten in een kleurrijke omgeving met toekomstperspectieven.'' Als de Oost-Europese mannen de vrouwen konden geven wat zij nodig hebben, namelijk een gezin, dan zouden ze niet naar het buitenland hoeven te trekken, meent Van de Kasteele.

De wensen van Nederlandse mannen en vrouwen uit de GOS-landen sluiten perfect op elkaar aan, zegt Irina van de stichting Russisch sprekende gemeenschap in Nederland. Nederlandse mannen krijgen niet zo veel warmte en liefde van Nederlandse vrouwen. ,,Wij Russische vrouwen willen studeren en een baan hebben, maar het belangrijkst is een gezin. Dat willen wij allemaal.'' De meeste vrouwen die met buitenlanders trouwen zijn in de twintig, begin dertig, met negatieve ervaringen met Russische mannen. ,,Het liefst hebben ze een Rus, maar veel mannen zijn alcoholistisch en wat overblijft wil geen verantwoordelijkheden of meer vriendinnen. Deze vrouwen zijn toe aan een relatie met een buitenlander'', zegt Irina die zonder achternaam in de krant wil. De vorige keer dat zij met haar volledige naam in de krant stond, werd zij gestalkt door een Nederlandse man. ,,Sommige Nederlanders willen wanhopig graag een Russiche vrouw.'' Tachtig procent van de huwelijken tussen Nederlandse mannen en Russischsprekende vrouwen slaagt, is de schatting van Irina.

Een geruststelling voor effectenhandelaar Roland (28), een gefingeerde naam. Na de zomer gaat hij trouwen met de 22-jarige receptioniste Katoesja uit St. Petersburg, die hij anderhalf jaar geleden in een bar-restaurant in Rusland heeft ontmoet. Hoewel ze van elkaar houden, heeft Roland de huwelijksvoltrekking zo lang mogelijk uitgesteld om zeker te zijn van haar motieven om naar Nederland te komen. ,,Als zij niet voor mij komt, dan had ze het niet zo lang volgehouden.'' Katoesja leert nu al Nederlands in St. Petersburg.

Eens in de twee maanden vliegt Roland naar St. Petersburg om zijn geliefde op te zoeken. Dan zit hij vaak temidden van Nederlandse, Canadese en Amerikaanse mannen die in groepsverband naar Rusland reizen om hun partner te kiezen tijdens grote ontmoetingsbijeenkomsten die zijn georganiseerd door huwelijksbureaus.

Roland, die woont in `een extreem conservatief' vissersdorp met een hechte gemeenschap, in de buurt van Amsterdam, wil huisje-boompje-beestje met een ontwikkelde vrouw. Zekerheid ook. Nederlandse vrouwen die zijn opvattingen delen over het gezinsleven zijn vaak laag opgeleid en de hele dag bezig met koken en schoonmaken, zegt hij. Met zo'n Nederlandse vrouw heeft hij het dan ook niet kunnen volhouden. ,,Russische vrouwen zijn ouderwets opgevoed, zien er leuk uit, hebben een goede opleiding, maar zijn toch nog niet zo modern en feministisch ingesteld.''

De effectenhandelaar spreekt dan ook van een doorgeslagen emancipatie van de vrouw in het westen. Nederlandse vrouwen geven de voorkeur aan een carrière, zegt hij. ,,Ze hebben alles: een baan, een auto en eigen huis. Ze hoeven niet zo nodig meer. Ze zijn vaak ook zo afstandelijk. Het lijkt alsof zij een muur om zich heen hebben gebouwd, alsof ze geen relatie nodig hebben. Als je een keer met een bosje bloemen komt aanzetten, zie je een Nederlandse vrouw denken: wat moet ik hiermee. Een Russin vindt het prachtig.''

Zijn vriendin draagt geen spijkerbroeken, rookt niet en ziet er altijd verzorgd uit. Zij is ook bescheiden, zet geen grote mond op en bezoekt liever musea. Het liefst brengt zij een avond thuis door met vrienden, zegt Roland. ,,Terwijl Nederlandse vrouwen het liefst in de kroeg zitten.'' Vrienden van Roland, die aanvankelijk sceptisch waren, willen nu zelf ook ontwikkelde mooie Russinnen ontmoeten. ,,Misschien gaan we ze koppelen aan vriendinnen van mijn vriendin.''