IMATINIB SCHAKELT EIWIT VAN CHRONISCHE MYELOÏDE LEUKEMIE UIT

Een nieuw medicijn tegen Chronische Myeloïde Leukemie (een vorm van bloedkanker) vertraagt het verloop van deze ziekte in het overgrote deel van de patiënten. Het medicijn is sinds december vorig jaar in Nederland verkrijgbaar (The New England Journal of Medicine, 28 febr).

Chronische Myeloïde Leukemie (CML) ontstaat in Nederland jaarlijks bij zo'n 160 mensen, vaak rond het vijftigste levensjaar. Bij CML maakt het beenmerg ongecontroleerd granulocyten aan, een bepaald type witte bloedcellen. De ziekte verloopt traag: de eerste drie tot zes jaar varieert de ziekte niet veel (de `chronische fase'). Daarna versnelt het proces en volgt de dood na een ongeveer jaar.

De door producent Novartis gefinancierde imatinib-onderzoeksgroep bekeek het effect van imatinib op 454 CML-patiënten in de laat-chronische fase, die niet reageerden op het reguliere medicijn interferon. Bij 95 procent van de patiënten verminderde imatinib de hoeveelheid witte bloedcellen tot een gezond niveau. Die situatie bleef gedurende het experiment van anderhalf jaar bestaan bij 88% van de patiënten; 6% van de patiënten overleed. De meeste mensen hadden het medicijn de hele periode gebruikt.

Het nieuwe medicijn schakelt de directe oorzaak van CML uit: een tyrosine-kinase. Dit type eiwitten zorgt voor celgroei en -ontwikkeling. Zijn de tyronise-kinasen te actief, dan kunnen verschillende soorten kanker veroorzaken. Het bij CML betrokken tyrosine-kinase heet BCR-ABL. Dit eiwit zet het beenmerg aan om te veel granulocyten te produceren; imatinib schakelt BCR-ABL uit.

Chronische Myeloïde Leukemie is met het nieuwe medicijn niet te genezen, want de overproductie van de tyrosine-kinase is het resultaat van een chromosoomafwijking. Bij veruit de meeste CML-patiënten zijn de uiteinden van chromosoom 9 en 22 verwisseld. Daardoor komen op chromosoom 22 – in deze vorm Philadelphia chromosoom genoemd – twee onschuldige genen (BCR en ABL) naast elkaar te liggen. Die genen maken samen een nieuw eiwit: het kankerverwekkende BCR-ABL.

Imatinib heeft vergelijkbare bijwerkingen als andere kankermedicijnen: vooral oedeem, misselijkheid en spierkrampen kwamen vaak voor. Ook daalde bij meer dan een derde van de patiënten de hoeveelheid witte bloedcellen door de medicatie, zodat de behandeling met imatinib tijdelijk moest stoppen. Bij 2% procent van de patiënten waren de bijwerkingen zo erg dat ze stopten met de behandeling.