Het wachten is nu op de lijst Paul Scheffer

In plaats van aan te kondigen `voorlopig' niet te stemmen op 15 mei, had Paul Scheffer zijn verantwoordelijkheid als intellectueel moeten nemen door, net als Pim Fortuyn, met een eigen lijst de strijd aan te gaan. Op Henri Beunders kan hij rekenen.

`Voorlopig blijf ik op 15 mei thuis'. Zo besloot publicist Paul Scheffer afgelopen zaterdag zijn eloquente en evenwichtige hekelschrift over `De verloren jaren van Kok' op deze pagina. Hij laakt de goedkope retoriek tegen de `leefbare' partijen en roept de paarse partijen, en de gevestigde oppositie op tot zelfonderzoek. Het is een mooi essay. Met deze laatste verzuchtende slotzin ontkracht Scheffer echter zijn hele betoog dat cirkelt rondom de stelling dat er meer daadkracht en resultaten nodig zijn op het terrein van de collectieve sector. Bevorder je die door er als politiek intellectueel zelf van weg te lopen met het dreigement niet te gaan stemmen? Waarom het betoog niet geëindigd met de aankondiging dat er een lijst-Scheffer komt? Nu afhaken is het gevaarlijkste wat intellectuelen kunnen doen. Zeker Scheffer.

Paul Scheffer is immers een gerespecteerd intellectueel. Sterker, hij is het geweten van de sociaal-democratie in Nederland. Als hij ergens de zegen aan geeft, is het taboe in PvdA-kring geslecht en mag ergens over gesproken worden. Dat heeft hij twee geleden in deze krant gedaan met zijn essay `Het multiculturele drama'. Nadat VVD-leider Bolkestein er al jaren over riep, slechtte Scheffer met zijn analyse de muur rond het stilzwijgen in linkse kring over dit thema. Nu is dat thema hét thema van de komende verkiezingen.

Hetzelfde effect is te verwachten met zijn huidige essay. Scheffer geeft nu de zegen aan de in totale verwarring verkerende kiezers van linkse huize om het vertrouwde schip te verlaten waarop ze zich decennia lang veilig en verheven voelden boven de volkse golven van onvrede en `onderbuikgevoelens'. Het risico is nu levensgroot dat hij hiermee de zegen geeft om `gewoon' Fortuyn te stemmen. Niet dat ik daar op tegen ben. Het kan geen kwaad als deze tien of twintig zetels haalt. Maar als er geen ideologisch en politiek tegenwicht geboden wordt, is het risico te groot dat er geen rem meer is op extremistische opvattingen.

Het probleem met intellectuelen in het algemeen, mensen als Scheffer niet meegerekend, is dat zij de eigen betekenis in praktisch-politieke zin vaak overschatten. Hun houding is daarom van minder groot belang dan de houding van de politici zelf in tijden van crisis. Toch bergt een afzijdige intelligentsia gevaar in zich. Zo schreef ooggetuige Konstantin Paustovski in zijn boek Begin van een onbekend tijdperk, herinneringen aan de Russische Revolutie: ,,De intelligentsia (..) was in haar overgrote meerderheid het spoor bijster. Het kwam onomstotelijk vast te staan dat zij weliswaar hoge geestelijke waarden wist te scheppen, maar op een enkele uitzondering na machteloos stond nu het er om ging een nieuw staatsbestel te scheppen.'' Scheffer is een uitzondering, en daar moet hij gebruik van maken.

Vandaag is altijd anders dan gisteren. We leven in vreedzamer tijden, maar wel in even opwindende als verontrustende tijden. Er is meer aan de hand dan `modieus gekanker op Paars', zoals Scheffer ook terdege inziet: er is een einde gekomen aan een ideologisch tijdperk dat in de jaren zestig begon. Hiermee stelt hij vast wat Bolkestein nastreefde.

,,Voorlopig blijf ik op 15 mei thuis'', is wellicht bedoeld als dreigement aan het adres van paars. Toch is het een slechte conclusie van een goed betoog. Een betere slotzin was geweest: `En daarom richt ik bij deze de lijst-Scheffer op.' Dit is geen grapje mijnerzijds. Scheffer is publicist zoals Fortuyn, en heeft net zoveel, zo niet meer, intellectuele bagage in huis. En, last but not least, hij heeft wel de politieke gave nieuwe consensus te zoeken en te vinden. Dat doet hij vooral met het linkse gedachtegoed dat aan verwarring ten prooi is. Scheffer kan de waardevolle elementen uit de sociaal-democratie, de kring van D66, VVD én CDA in zich verenigen. Als hij ook nog wat duidelijke oplossingen verzint, zou ik er op stemmen. Voorlopig kan ik dat niet. Voor de duidelijkheid nog dit: ik blijf niet op 15 mei thuis. In 1998 stemde ik uit ergernis over Paars voor het eerst CDA. En ik zal dat weer doen, tenzij ook Balkenende de goedkope anti-Fortuyn-retoriek overneemt waar hij zich nu nog verre van houdt. Dan breng ik, net als Scheffer een zwevende kiezer, een proteststem uit. Maar liever stem ik op de lijst-Scheffer.

Henri Beunders is hoogleraar geschiedenis van maatschappij, media en cultuur aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.