Binnenkort even zeven dagen per week

De succesvolste talkshow op de Nederlandse televisie is die van Barend en Van Dorp op RTL4. De publieken doen vergeefse pogingen hen te evenaren, schrijft Martijn Meijer.

Alleen Frits Barend en Henk van Dorp presenteren in Nederland op televisie een `late night talkshow' volgens Amerikaans recept: vijf dagen per week dezelfde mensen, dezelfde formule. Afgelopen maandag zijn ze weer begonnen na hun winterstop. Vanaf dertig april maken ze zeven dagen per week vanuit het Kurhaus een tv-programma over de verkiezingen.

Jan Lenferink mag graag beweren dat hij met RUR de eerste was, ver voor Laat de Leeuw. Lenferink noch Paul de Leeuw kan echter aanspraak maken op de Nederlandse late night-pioniersstatus. Barend en Van Dorp wel. Zij waren de eersten in 1998, toen hun wekelijkse sportprogramma Villa BvD overging in een vijfdaagse late night talkshow op RTL 4. En nu, meer dan drie jaar later, is Barend & Van Dorp een ijkpunt in de televisieavond geworden voor zo'n 550.000 kijkers, iedere dag weer, en dat is veel in vergelijking met andere shows. De kijkcijfers blijven stijgen, terwijl zelfs die van Nova – op dezelfde tijd op Nederland 3 – teruglopen.

Vanwaar het succes? Om te beginnen zorgt het journalistieke vakmanschap van Barend en Van Dorp ervoor dat we in het programma, in de woorden van socioloog Kees Schuyt, meer debat zien dan in de Tweede Kamer. Terwijl veel praatprogramma's elkaars gasten recyclen, weten zij op het juiste moment de juiste gasten uit te nodigen. En dan is er nog sidekick Jan Mulder, vanaf het eerste uur de vaste stoorzender, die door drammen en zuigen de gasten zo weet te prikkelen dat ze uitspraken doen die grote gevolgen kunnen hebben.

PvdA'er Rob van Gijzel verloor naar aanleiding van een opmerking over de bouwfraude in Barend & Van Dorp zijn woordvoerderschap in de Tweede Kamer en legde vervolgens zijn Kamerlidmaatschap neer. Minister Pronk van VROM bekende bezwaren te hebben tegen de bombardementen op Afghanistan, en doorbrak daarmee de eenheid van het regeringsstandpunt, evenals staatssecretaris Van der Ploeg die liever alleen Bin Laden wilde pakken en de Talibaan met rust laten. De voormalige Philips-topman Cor Boonstra koos Barend & Van Dorp om zich te verdedigen tegen de beschuldiging dat hij met voorkennis had gehandeld in aandelen Endemol.

Een deel van het succes van Barend & Van Dorp is dat beide presentatoren goed op elkaar zijn ingespeeld: ze werken als journalisten al sinds 1972 samen. En ze willen niet koste wat het kost amuseren. Met gemak bespelen ze verschillende registers, die van de harde journalistiek en van de human interest. Het programma bevat een mengeling van hoge en lage cultuur, ernst en luim, die blijkbaar niet makkelijk valt na te volgen. Frits Barend licht toe: ,,Wij gunnen elkaar het licht in de ogen. Voor een duopresentatie is dat noodzakelijk. Ik ben trots als Henk of Jan met een leuke ingeving komt, en zij hebben dat weer met mij. Bovendien, volgens mij zijn we aan tafel niet anders dan als je ons toevallig ergens tegenkomt.''

Talkshow-fiasco's

Afgelopen zomer gingen de VARA, VPRO en NPS met een veelheid aan shows de concurrentieslag aan met Barend & Van Dorp. ,,Verscheidenheid is onze kracht'', riep de programmaleider van de NPS, Carel van Kuyl. Niets bleek minder waar: in januari werd bekend dat in het komende televisieseizoen op Nederland 3 de dagelijkse `late night talkshow' afwezig zal zijn. Programma's als Pakhuis de Jong, Raymann is laat, Firma Interview en De Gids trokken te weinig kijkers en legden ook inhoudelijk nauwelijks gewicht in de schaal.

Het late night-failliet van het derde net zal niemand verbaasd hebben die wel eens naar die zender keek. In een week trokken er te veel verschillende gezichten, te veel verschillende formats, te veel halfgeslaagde en mislukte shows voorbij. Hoe kon het ook anders: in plaats van één gezamenlijk dagelijks programma, wilden de VARA, VPRO en NOS ieder hun eigen show. Het is het bekende euvel van de publieke zenders, die al sinds de geboorte van het bestel liever met elkaar concurreren dan samenwerken.

Op Nederland 2 lukt het trouwens ook niet. De zender heeft sinds vorig najaar de late night-show Studio 2, met oude rotten als Koos Postema, Joop Van Zijl en Catherine Keyl. Maar het programma moet regelmatig wijken voor sportuitzendingen zoals de Olympische Spelen, Keyl heeft de show voortijdig verlaten, en Postema gaf in De Journalist toe dat ook hij Barend & Van Dorp de top vindt. Of Studio 2 terugkeert in het nieuwe seizoen kan netcoördinator Joop Daalmeijer nog niet zeggen, pas in mei zal de programmering bekend zijn.

Het evenwicht tussen serieuze journalistiek, human interest en amusement is bij de publieke `talkshows' steeds problematisch. Bij Barend & Van Dorp is dat in een natuurlijke balans. In feite combineren zij elementen van het karakter van Nederland 3 (`vooruitstrevend' en `cultureel informatief') en Nederland 2, dat een volkser en amuserender karakter nastreeft. De formule van Barend & Van Dorp is dus niet in een tv-net te vangen. Tom Kamlag, de netcoördinator van Nederland 3 die moest wijken voor Matthijs van Nieuwkerk, definieerde in januari de late night talkshow als juist een `combinatie van amusement en informatie', waarbij het amusement voorop moet staan. Alleen Later wordt het leuk en Raymann is laat voldeden volgens Kamlag aan die definitie; dat zijn dan ook programma's die gepresenteerd worden door cabaretiers.

Toch is het zeer de vraag of meer amusement de redding zal zijn voor de late avond op Nederland 3. Pogingen tot amusement van afgelopen seizoen op die zender waren nu juist van een tenenkrommend schuifdeur-gehalte, zoals bijvoorbeeld De horzel met soapactrice Isa Hoes of Zaal Hollandia met het deejay-duo de Easy Aloha's. En Daalmeijer geeft toe dat ook zijn `amusementszender' Nederland 2 niet de ideale plek is voor een late night talkshow. ,,Nederland 2 is een net dat openstaat voor grote evenementen, en daar wijkt dan alles voor.'' Dat kan bij een goede late night-show niet, vindt hij.

Nederland 2 zou alleen een dagelijkse late night-show kunnen uitzenden als dit ook als sportprogramma kan functioneren. Er waren daarover begin vorig jaar onderhandelingen tussen Nederland 2 en Barend en Van Dorp, maar die besloten uiteindelijk bij RTL4 te blijven. Volgens Postema in De Journalist was het de `verstikkende cultuur van de publieke omroep' die een overstap onmogelijk maakte. Daalmeijer heeft een andere verklaring: ,,We waren er financieel uit, maar toen heeft de directie van HMG de enige goede vraag gesteld: wat hebben wij fout gedaan de afgelopen jaren zodat jullie nu moeten vertrekken? Daar konden ze geen antwoord op geven.'' Die lezing wordt bevestigd door Frits Barend: ,,We werden door de directie overtuigd dat er journalistiek geen enkele aanleiding was om weg te gaan, wat we aanvankelijk wel dachten.''

En dus regeren Barend en Van Dorp, en de commerciële omroep RTL4, nog steeds de late avond.

www.rtl.nl/actueel/barendenvandorp