`Wet geldt ook voor rijkste man op aarde'

Maandag begint voor de rechter in Washington een nieuwe fase in de strijd tussen Microsoft en negen Amerikaanse staten die het monopolie van de softwarereus willen breken. Hun regisseur is een rustige jurist in Iowa, Tom Miller.

Bill Gates is nog niet van Tom Miller af. In november sloot Gates' bedrijf Microsoft een akkoord met het Amerikaanse ministerie van Justitie. Dat maakte een eind aan vier jaar procederen over het monopolie van de softwaregigant, die via zijn besturingssysteem Windows de markt voor internetnavigatie wilde domineren.

Achttien Amerikaanse staten hadden hun eigen zaak tegen Microsoft aangespannen. De helft besloot genoegen te nemen met het akkoord dat de regering-Bush sloot met Gates. Negen andere staten menen dat Microsoft onvoldoende is gedwongen zijn navigatiesysteem Internet Explorer los te koppelen van Windows, dat het akkoord ten onrechte maar voor vijf jaar geldt en dat vrijwel ieder toezicht op de naleving ervan ontbreekt. Tot ongenoegen van Microsoft vragen zij voor de rechter om zwaardere offers. Tom Miller is hun voorman.

Het kantoor van de openbare aanklager van Iowa is niet groter dan dat van een gemiddelde hoofdambtenaar in Den Haag. Alleen het uitzicht in Des Moines is nog iets lediger. Dit is de stad waar Bill Bryson in zijn boek The Lost Continent over schreef: ,,I come from Des Moines. Somebody had to.'' Iowa is een kleine staat, van oudsher een landbouwstaat. Maïs, tarwe en tractoren bepalen het ritme.

Zijn geboortegrond heeft Tom Miller niet tot een provinciaal gemaakt. Hij was de David die de Goliaths van de internationale tabaksindustrie in de late jaren negentig tot een akkoord dwong dat hun zichtbaarheid in Amerika aanzienlijk heeft verminderd. En 200 miljard dollar in de kassen van de staten brengt. Tom Miller is nu de regisseur van de voortgaande strijd tegen de macht van Microsoft over bijna iedere computer op aarde.

Hoe durft hij zulke tegenstanders aan te pakken? ,,Niet zonder grote aarzeling'', zegt de man die alleen maar verantwoordelijk is voor naleving van de wet in de staat Iowa. Tom Miller lacht en zegt net iets langzamer dan men aan de Oostkust gewend is: ,,Toen ik van het eerst over deze zaak hoorde, zei ik: `Mijn God, we gaan Microsoft toch niet aanpakken? De rijkste man op aarde.' Maar naarmate ik de feiten beter overzag, werd duidelijk dat Microsoft bij herhaling de wet heeft overtreden. Je mag nog zo succesvol en machtig zijn, je kan niet de wet aan je laars lappen. Niemand staat boven de wet.''

Het idee is: je mag wel een monopolie hebben, maar je mag het niet misbruiken. Zowel in de tabaks- als in de Microsoft-zaak hebben de openbare aanklagers van verschillende staten de handen ineen geslagen. Zo brengen zij – ondanks hun soms bescheiden mankracht en budget – de slagkracht op om bedrijven te kunnen uitdagen die vrijwel onbeperkte financiële middelen hebben. In de huidige zaak tegen Microsoft betaalt Californië als grote staat in zijn eentje een advocatenkantoor dat de zaak in Washington bepleit.

[Vervolg MICROSOFT: pagina 11]

Een monopolie mag, misbruik maken mag niet

[Vervolg van pagina 1]

De staat Iowa is in de zaak tegen softwareproducent Microsoft jaarlijks niet meer dan 50.000 à 100.000 dollar kwijt.

Blijft de vraag: wat bezielt de openbare aanklager van een kleine staat in het Middenwesten om de wereld te willen bevrijden van een hardnekkige monopolist? Jim Tierney was tot voor kort attorney general van de noordoostelijke staat Maine. Hij heeft met Miller samengewerkt in alle grote `multistate' zaken van de jaren negentig. Zijn verklaring: ,,Tom is principieel en geduldig, ongebruikelijk intelligent, maar ook iemand met een brede visie. Hij ziet dat ook zo'n landbouwstaat voor zijn toekomst afhankelijk is van aansluiting met de rest van de wereld, dat wil zeggen via internet. Tom denkt dat de levens van de mensen in Iowa fundamenteel beter zullen zijn wanneer er op dat gebied meer concurrentie is.''

De attorney general is in de meeste staten van de Verenigde Staten een gekozen functionaris. In Iowa moet hij dit najaar worden herkozen. Tom Miller werd in 1978 voor het eerst gekozen. Eén keer was hij kandidaat voor het gouverneurschap van de staat. Dat mislukte en vier jaar later keerde hij terug als `officier van justitie', maar vooral pleitbezorger van de individuele burger. Twee van zijn 110 juristen doen niets anders dan zorgen dat boeren eerlijk worden behandeld door grote pijplijnleggers en de agrarische multinationals.

Volgen de burgers van Iowa zijn kruistochten tegen tabak en Windows? Miller: ,,Het antwoord zit in de verkiezingsuitslag. Vier jaar geleden had ik de hoogste score die een Democraat in 34 jaar had gehaald.'' Dit jaar is Microsoft wel inzet van de verkiezingen: zijn tegenstander belooft Gates en de zijnen met rust te laten. Het is voor de zittende attorney general geen aanleiding zich wat in te houden: ,,Uiteindelijk doe ik wat in het openbaar belang is. Ook Microsoft moet zich aan de wet houden. Consumenten hebben geen baat bij een monopolie. Zij betalen meer en krijgen slechtere service.''

,,Daar kom nog bij dat in dit geval de innovatie in de kiem wordt gesmoord. Het is zo erg geworden met dit Windows-monopolie dat venture capital-investeerders aan mensen met nieuwe ideeën vragen: heeft Microsoft belangstelling voor dat onderwerp? Zo ja, dan raken zij het niet aan. De ironie van het geval is dat als Bill Gates nu een jonge starter was die met iets nieuws kwam hij geen schijn van kans had zijn product te lanceren.''

De dominantie van het Gates besturingssysteem kan nauwelijks beter worden geïllustreerd dan door de pc's op het bureau van de attorney general. Op alle afdelingen draait zonder mankeren Windows. De staat Iowa koos daar lang geleden voor en het was voor Miller niet aan de orde die keus aan te vechten. Hij is een taaie vechter, maar geen fanaat. Over zijn tegenstanders zijn hem geen felle woorden te ontlokken. Steve Ballmer, de dagelijkse baas van Microsoft, heeft gezegd dat de eisen van de negen doorprocederende staten het bedrijf zouden verlammen. De negen van Miller zouden meer vragen dan de eerste rechter in het Microsoft-proces als straf wegens misbruik van monopolie had toegekend. Miller, grijnzend: ,,Die rechter beval dat Microsoft in stukken moest worden gebroken. Dat vragen wij niet. Ach, Ballmer roept altijd dat onze eisen het einde betekenen van de wereld zoals wij die kennen. Maar de aarde draait nog steeds rond.''

Een standaard verwijt aan het adres van de doorvechtende staten is: jullie zijn de knechten van de sector, van de concurrenten van Microsoft. Zowel Californië als Massachussets hebben een aanzienlijke high tech-industrie, maar volgens ex-attorney general van Maine, Jim Tierney, zit het eerder in hun temperament dan in het serviel dienen van bedrijfsbelangen. Zoals plaatsvervangend attorney general Tam Ormiston in Iowa zegt: ,,Sun, Oracle en AOL hebben heus wel hun eigen middelen om Microsoft voor de rechter te slepen. Die hebben ons niet nodig.''

Maandag krijgt rechter Colleen Kollar-Kotelly van de negen staten te horen wat Microsoft moet doen om de rest van de wereld wat keuzevrijheid in computersoftware terug te geven. Het bedrijf van Gates en zijn advocaten-armada zullen apocalyptische voorspellingen doen over de gevaren voor de beschaving als de internetbrowser, de media player en het e-mailprogramma niet meer verknoopt met Windows mogen worden verkocht.

Deze week vroegen het ministerie van Justitie en Microsoft de rechter hun akkoord snel te bekrachtigen. Zij toonde geen haast. Maar niemand weet wat er gebeurt met het pittiger recept van `de negen' als zij de milde regeling van Justitie goedkeurt. ,,Hier betreden we juridisch onbekend terrein'', zeggen alle betrokkenen. Voor Tom Miller in Des Moines geen reden zijn goede humeur te verliezen: ,,Hun regeling en wat wij willen, sluiten elkaar niet uit. Alleen, waar wij een verdergaande maatregel vastleggen zal die de voorrang moeten hebben boven een zachtere tekst uit het Justitie-akkoord.''

Het is deze hardnekkige vorm van redelijkheid die Microsoft zo moeilijk kan bestrijden. Bill Gates tegen Tom Miller: voorlopig blijft het gelijk spel.