Première

Het was een heldhaftig besluit van regisseur Koos Terpstra van het Noord Nederlands Toneel om enkele maanden geleden, op 29 oktober vorig jaar, de toneelpremière af te gelasten. Toeschouwers en schrijvende pers mogen sindsdien op elk ogenblik naar een voorstelling komen kijken, zowel tijdens de repetitie als bij een try-out of ook desnoods bij de eerste voorstelling – die dus geen première meer mag heten.

Traditiegetrouw is de voorstelling bij de première af, en daarvoor niet. Pers is dus bij een try-out onwelkom. ,,Er kan altijd nog alles aan de voorstelling veranderen'', beargumenteert het gezelschap.

Terpstra's weerbarstigheid en argwaan jegens de première komen voort uit zijn verzet tegen conventies. Hij wil anarchistisch en levend theater, en daarin past geen première, die hij `de valkuil van de routine' noemt. ,,Voor het NNT is een voorstelling van betekenis op elk moment, van het allereerste begin tot de laatste uitvoering'', is zijn stellingname.

Lang heeft Terpstra dit standpunt niet volgehouden. De eerste voorstelling van Lenny Bruce bij het Noord Nederlands Toneel vorige week zaterdag 2 maart heette weer, als vanouds, première. Terpstra voert de regie. Ik wilde een dag eerder gaan, naar de try-out, want dat mocht sinds Terpstra de première in de ban had gedaan. Het gezelschap liet me weten dat ik me er `terdege van bewust moest zijn dat ik een try-out' ging bezoeken. Het hooggestemde ideaal van Terpstra is al snel in rook opgegaan. De première blijkt ondanks alles voor hem heilig.

Wat is er mis met premières? Ze hebben de schijn van een groot feest. Vrienden, vriendinnen, ouders, collega's en tal van genodigden zijn van de partij. Zij vormen een eensgezinde claque. Er is champagne na, aangeboden op overvolle dienbladen. Zelfs bij een teleurstellende voorstelling is de after party er niet minder om. Al klinkt er gemor in de wandelgangen, de sfeer blijft opgewekt. Premières horen bij het theater. De spanning van `Hoogste tijd, dames en heren!' is voelbaar. Aan de krant met zijn oordeel, die daags erna verschijnt, wordt nog niet gedacht.

Premières zijn wonderlijke verschijnselen. Een première is theater. Het is de paukenslag boem! van een nieuwe voorstelling. Na deze eerste uitvoering gaat de voorstelling op reis, diep het land in.

Het is dan ook een slecht idee om de premières af te schaffen. Wie het belang van een première ontkent gaat voorbij aan de wonderlijke kracht van het toneel, die altijd boeiende mengeling van echt en niet-echt. Niet routine is een valkuil, maar angst voor premières. Daarom moest Koos Terpstra wel bakzeil halen en de première in ere herstellen. En terecht.