België en Fortuyn

De Standaard

Moeten er nog gelijkenissen zijn? In de tweede stad van Nederland, havenstad en groeipool Rotterdam, stemt een derde van de kiezers voor een charismatische en slimme populist, die de gevestigde orde uitdaagt met politiek niet-correcte standpunten over migranten, islam en veiligheid. Door zijn succes dwingt hij de verslagenen in een vreselijk dilemma. Ze kunnen hem mee in het bad nemen in de hoop dat hij snel zijn aantrekkingskracht verliest. Of, de zuivere optie, ze kunnen hem negeren en isoleren. Maar dan moeten ze, verzwakt en verdeeld, voortmodderen, wachtend op de volgende afstraffing.

De dure eden over ,,geen samenwerking met Fortuyn'' wogen gisteren al heel wat minder zwaar. Het debat over het cordon sanitaire lijkt er al voorbij voor het kon beginnen. Als straks – na Fini in Italië en Haider in Oostenrijk – Pim Fortuyn in Nederland-gidsland in het kabinet plaatsneemt, wie houdt Filip Dewinter dan nog uit het Antwerpse stadhuis?

Niet zo snel. Het onbehagen over de onmacht en de grijsheid van de bestuurders, de ergernis over het falen van de overheid inzake veiligheid, openbaar vervoer, onderwijs, gezondheid en de organisatie van de multiculturele samenleving, zijn tot op grote hoogte gemeenschappelijk. De futiele wijze waarop verpletterde partijbonzen de aardschok probeerden weg te bazelen, is maar al te herkenbaar. De stelling dat er iets heel erg fouts in de Vlaamse volksaard schuilt, kan in de prullenmand.

Maar bij zoveel overeenkomsten zijn de verschilpunten het interessantst. Hoe komt het dat Fortuyn in één dag realiseert waarin het Vlaams Blok in Antwerpen na 20 jaar nog niet is geslaagd? Hij incarneert op onnavolgbare wijze – als een intelligente clown – een populistisch discours dat loepzuiver inspeelt op actuele frustraties, maar geen band heeft met historische, rechtse tradities. Dat maakt hem haast ongrijpbaar voor weerwerk. [...]

Tot dusver is Fortuyn niets meer dan een politieke komeet. Organisatorisch en programmatorisch staat hij nergens. Misschien haalt zijn beweging de parlementsverkiezingen van mei niet eens. Stel daartegenover het Blok dat centralistisch, autoritair en elitair is gestructureerd. Dat, ondanks zijn politieke flair, verhangen blijft aan een ethisch conservatisme – homo's, abortus, euthanasie – waar Fortuyn niets mee te maken heeft.

Geen begoochelingen: het succes van Fortuyn brengt het Blok weer een beetje dichter bij de mainstream van de Vlaamse politiek. [...]

De Morgen

Toegegeven, een licht gevoel van leedvermaak viel niet te onderdrukken. Wanneer je jarenlang rijen Nederlandse tv-ploegen hebt proberen uit te leggen wat de sociologische achtergronden van het Blok in Vlaanderen zijn en je steevast een blik terugkreeg van: `Nou, u legt dat best wel aardig uit, maar in Nederland zijn wij veels te tolerant om zoiets mee te maken', is zulks niet te vermijden.

Wat in Nederland gebeurt, overtreft zelfs de prestaties van het Blok, dat twee decennia nodig had om in Antwerpen boven de dertig procent uit te komen, terwijl het de Rotterdammer Fortuyn in amper een paar weken lukte.

Het is niet de enige reden waarom je de twee fenomenen niet met elkaar kunt vergelijken. Het Blok ent zich weliswaar ook op de openlijke en latente gevoelens van racisme en wrevel die een multiculturele samenleving met zich brengt, maar de grootste vijand bij haar groei was de partij zelf: beladen met een terecht opgeplakt etiket van extreem-rechts, rechtstreeks ideologisch erfgenaam van het nazisme en met leiders die in een vorig leven nog straatvechter waren geweest, kostte het haar jaren om salonfähig te worden. Pim Fortuyn teert ook op de angst- en haatgevoelens tegen de allochtone medemens, maar hij heeft geen last van de zwakke kanten van het Blok: de man is voor het overige moeilijk als een fascist te bestempelen. Openlijk homoseksueel en op ethisch vlak standpunten belijdend die eerder als ultraliberaal dan als extreem-rechts te omschrijven vallen. Het schermen met de vrije meningsuiting van Voltaire (,,Ik verafschuw wat u zegt, maar ik zal uw recht verdedigen het te zeggen''), de haast sympathiek klinkende verpakking van zijn vreemdelingenstandpunt (,,Het zijn onze Marokkaanse rotjochies, en we zullen er zelf wel tegen optreden, want je kan het koning Hassan niet aandoen ze terug te sturen''), het geeft hem de status van rebel, en niet het Führer-imago dat een Dewinter uitstraalt. Fortuyn slaagt erin anti-islamisme te verpakken als de nieuwste vorm van modieus politiek incorrect denken, zonder ook maar de minste associatie op te roepen met de demonen van het Derde Rijk.

Fortuyn heeft nog een andere zenuw geraakt. Als onconventioneel onruststoker trekt hij ook de antipolitieke stem, en de kiezer die zijn stem beschouwt als een mogelijkheid wat `keet te schoppen' op het Binnenhof.

De andere partijen helpen hem daarbij op voorbeeldige wijze: in het debat op de Nederlandse televisie stond een zelden geziene verzameling saaie klojo's met het charisma van een plastic drinkbekertje de stellingen van PvdA, VVD en CDA te verdedigen.

Daarnaast is er de vaststelling dat Paars II zich doodgeregeerd heeft en er desondanks niet in geslaagd is een aantal reële pijnpunten in het Nederlandse samenlevingsmodel aan te pakken. Wachtlijsten met Oostblok-allures in de zorgsector, een kwalitatieve instorting van het onderwijs, criminele overlast in de grootsteden, het zijn allemaal cadeaus eerste klasse aan een protestpartij.

Tot voor kort trokken busladingen vol Vlaamse gemeentepolitici naar Rotterdam om te leren hoe je een multiculturele grootstad kon besturen zonder last te hebben van de rechtse proteststem. Misschien kunnen we binnenkort een retourtje organiseren.

Laatste Nieuws

Nederland heeft Vlaanderen ingehaald en voorbijgestoken. Radicaal rechts in Rotterdam is in één klap groter dan het Blok in Antwerpen. [...]Er is niet veel reden om er vrolijk over te doen, maar het smalende airtje van `het extremistische Vlaanderen' zal nu wel enige tijd achterwege blijven bij onze noorderburen.

Het brengt ons tot enkele eerste bedenkingen.

1. Het fenomeen Fortuyn, een afgeborstelde professor met charme en uitstraling, een wat geinige homofiel die daar openlijk voor uitkomt, doet in één verkiezing waar het Blok in Antwerpen twintig jaar voor nodig had. Het merkwaardige is dat de als nuchter afgeschilderde Nederlanders als hondjes achter een man met een kaal hoofd aanlopen die niet eens beschikt over een partijprogramma. Dat geeft zeer te denken over de gezondheidstoestand van de Nederlandse democratie.

2. Het laagterecord. Nooit gingen er zo weinig Nederlanders stemmen in lokale verkiezingen, die in theorie toch het meest bevattelijk zouden moeten zijn voor de burgers. [...] Dat geeft nog meer te denken over de gezondheidstoestand van de Nederlandse samenleving.

3. Het einde. In mei zijn er parlementsverkiezingen. Niet aan twijfelen, het fenomeen Fortuyn zal dan op zijn minst even hard uithalen. Paars eindigt dus na acht jaar met een afstraffing van de drie partijen, maar de grote christen-democratische oppositie kan daar niet eens beter van worden. De Nederlandse partijen zullen de volgende jaren zeer, zeer veel werk hebben. Dit is een fenomeen dat niet weggaat. Het tekent zich in heel Europa af. Links is `uit', rechts is `in'.