Aantrekkelijkheid voor de massa

Het nieuwe van het televisietijdperk is niet dat je als politicus aantrekkelijk moet zijn voor de massa. Dat moest ook voordat de camera bestond. Wel vergt het toespreken van een menigte op een plein zonder geluidsinstallatie andere vaardigheden dan het optreden voor een microscopisch registrerende camera. Sommige politici beheersen zowel het megafoonwerk buiten als de subtiele, gevoelige mimiek voor de camera. Bijvoorbeeld de gewezen vakbondsleiders Wim Kok en Paul Rosenmöller. Zij hebben het.

Ook de gewezen Pvda-volkstribuun Marcel van Dam had het. Vandaar dat zijn opmerking gisteren in B&W schijnheilig aandeed. ,,De politiek gaat steeds minder over inhoud en steeds meer over performance'', zei hij.

Het nieuwe van televisie is de eindeloze herhaling. Ad Melkert dacht dat hij zich middenin de nacht kon laten omdat toch bijna niemand keek. Liefst 875.000 kijkers bleken echter opgebleven, en bovendien werden gisteren de incriminerende fragmenten overal herhaald en geanalyseerd door mediadeskundigen, die het overduidelijke verwoordden. De programmamakers gebruikten hen als kapstok voor die ontluisterende beelden (niet ontluisterend voor Fortuyn).

Hoogleraar communicatie Van Woerkom zei voor RTL dat hij de fractieleiders ,,grijze muizen'' vond. Geen uitspraak waarvoor hij had doorgeleerd, maar hij mocht het zeggen, een onpartijdige nieuwslezer niet. Dig Istha en Tom Elias lieten bij Nova en B&W hun visitekaartjes achter voor mensen met imagoproblemen.

Maar is het imago van Melkert of Dijkstal op te vijzelen? Mij heeft het nooit gehinderd dat een politicus saai overkomt. Maar een saai politicus die de getapte olijkerd moet uithangen vind ik ontluisterend. Bij Melkert en Dijkstal ging het om inhoud. Geknipt voor het beheren van de paarse successen, maar niet voor het overtuigen van weerbarstige kiezers. Leiders van naar binnen gekeerde organisaties. Dijkstal is zichzelf gebleven, maar Melkert probeert met even weinig succes een nieuw imago. Met zijn van nature kromme rug en ingezakte schouders doet hij me denken aan de voormalige CDA-minister Hirsch Ballin, maar hij lijkt minder eerlijk door die listig wegdraaiende ogen. Melkert kreeg een flitsender bril, slaat met vuisten op de katheder en hanteert een geoefende lach. Ik zie die lach bij andere PvdA-mensen die dezelfde videocursus volgen.

Gisteren ook weer, bij de vraag van Sven Kockelmann in Netwerk: ,,Zelfverzekerd zei u de verkiezingen te gaan winnen en vervolgens kreeg u me toch een pesthumeur bij dat debat. Wat gebeurde er toen?''

Melkert lachte alsof Kockelmann de leukste grap vertelde die hij ooit had gehoord: ,,Ja, hahahahaha, eh eh.'' En vervolgens legde hij uit dat Fortuyn ,,een hele gevoelige snaar'' bij hem had geraakt over dat ,,dweilen met de kraan open als het gaat over mensen die hier zijn, eerste- en tweederangs burgers, en daar komt het echt op neer. En dat raakt mij ook persoonlijk.''

Met dat laatste poogde hij vals medelijden te wekken voor zijn uit Chili afkomstige vrouw. Een leugenachtig voorwendsel, nadat de kijkers gisteren wel tien keer hadden gezien hoe hij uit zijn rol viel en niet tegen zijn verlies kon. Bovendien had Fortuyn gezegd dat hij ,,de mensen die hier zijn'' juist wilde helpen. En als je zoveel nieuwelingen toeliet, kon dat niet, want dat was ,,dweilen met de kraan open''.

Op RTL-nieuws zei een Marokkaanse jongere gisteren in gebroken Nederlands dat hij op Fortuyn had gestemd. Ook Melkert deed ooit ferme uitspraken over asielzoekers, maar trok die na een aanvaring met de gestaalde kaders schielijk terug.

Een vreselijk gezicht is zo'n partijleider die iemand anders moet spelen. Dat was ook het geval met de vertrokken Jaap de Hoop Scheffer, een in het CDA verdwaalde VVD-patriciër die popi moest doen. Elco Brinkman, ook zo'n tragedie. Geen imago-adviseur kon dat verhelpen. Heerma bleef zichzelf, net als Dijkstal.

Balkenende voelt zich beter in zijn rol en heeft plezier in debat en in de krullen van het politieke vak. Zelfs Jiskefet gaat CDA stemmen. VPRO-satiricus Kees Prins kondigde dat tenminste aan in Barend en Van Dorp. Dan is er iets aan de hand.