Raadsverkiezingen

Trouw

Er is één geruststellende gedachte: het per gemeente variërende beeld bij deze verkiezingen wijst er in ieder geval op dat de kiezer op lokaal niveau zich niet al te zeer van de wijs heeft laten brengen. Bovendien was de opkomst alleszins redelijk. Dat betekent dat lokale issues gelukkig wel degelijk een belangrijke rol hebben gespeeld en we dus nog altijd mogen spreken van raadsverkiezingen. [...]

Zowel de paarse coalitiepartijen als die van de oppositie hebben niet kunnen verhinderen dat Pim Fortuyn op spectaculaire wijze zijn entree heeft gemaakt in de Nederlandse politiek. In Rotterdam werd hij de grootste en in de peilingen haalde hij maar liefst 18 zetels. Dat is een nederlaag voor de gevestigde politiek.

We zijn gewend dat zich per verkiezing aanzienlijke verschuivingen voordoen. Normaal gesproken worden die voor het grootste deel binnen het bestaande politieke systeem opgevangen. Nieuwkomers halen meestal niet meer dan tien zetels. De teller staat nu echter op 25 zetels en dat is nog niet eerder vertoond. Die verschuiving is opmerkelijk, omdat zowel Fortuyn als Leefbaar Nederland niets vertegenwoordigen. De één heeft nog geen partij en de ander heeft nog geen lijsttrekker en allebei beschikken ze nauwelijks over een doordacht programma.

Die uitslag mogen de paarse partijen zich in de eerste plaats aantrekken. [...] Paars riep het gevoel op dat als het erop aankomt het letterlijk met lege handen staat. Maar het is ook een teken aan de wand dat de oppositie onvoldoende in staat was dit onbehagen te kanaliseren.

De conclusie is dat de gevestigde politiek haar kracht te veel in het midden heeft gezocht. Dat is goed om consensus te bereiken, maar ontoereikend om de kiezer in de volle breedte te vertegenwoordigen. Dat werkt verstikkend.

Rotterdams Dagblad

[...]De regels van het spel gebieden dat Fortuyn in Rotterdam het voortouw neemt bij de onderhandelingen voor een nieuw college. Dat zal nog een heidens karwei worden, want de argwaan en aversie jegens Leefbaar Rotterdam zijn groot. [...] De lijsttrekker van Leefbaar Rotterdam heeft veel uit te leggen. De leiders van de andere partijen kunnen het zich echter niet veroorloven hem bij voorbaat de rug toe te keren. [...]

Gevreesd moet worden dat het even zal duren eer er een nieuw college is. Voortzetting van de huidige samenwerking is getalsmatig wel mogelijk, maar ongewenst gezien de afstraffing voor de huidige coalitie. Doorgaan zou pas echt getuigen van arrogantie. Wat de kiezer precies wil (en wat Leefbaar Rotterdam te bieden heeft), mag dan op dit moment nog niet al te helder zijn; wat de kiezer in elk geval niet wil, is wel duidelijk geworden. [...]

Algemeen Dagblad

De gemeenteraadsverkiezingen zijn meer dan ooit beheerst door thema's die nauwelijks met lokale politiek te maken hebben. Daarbij geholpen door de kopstukken van de landelijke partijen, die al wekenlang druk doende zijn hun aanhang voor de Kamerverkiezingen van 15 mei vast te houden, is lijsttrekker Pim Fortuyn van Leefbaar Rotterdam er als blikvanger van de nieuwkomers overtuigend in geslaagd de agenda te bepalen.

Het fenomeen van de lokale partijen, dat de vertaling naar landelijke verhoudingen in de politiek altijd bemoeilijkt, beleeft met de komst van de Leefbaar-lijsten een ongekende doorbraak. Ook die verdienste komt in belangrijke mate Fortuyn toe. Als geen ander zag hij de afgelopen maanden kans de katalysator te zijn van ongenoegen in de Nederlandse samenleving. Centraal daarin stond zijn opvatting dat er een grens is gekomen aan het aantal buitenlanders in Nederland. In die zin laat de uitslag van gisteren nauwelijks iets aan duidelijkheid te wensen over. [...]

De gevestige partijen verliezen razendsnel hun greep op de kiezers. Dat duidt op een beweging die binnenkort ook de verhoudingen in Den Haag ernstig op de proef zal stellen. [...]

Hoewel een programma nog altijd ontbreekt, brengt Fortuyns succes hem nu in een positie die weerwoord verdient. Te lang hebben de gevestigde partijen zich met opgetrokken neus van hem afgewend. Dat kunnen zij zich niet langer veroorloven. Dan kan de winst van de slag die Fortuyn hun heeft toegebracht ook zijn dat het publieke debat herleeft en argumenten die er werkelijk toe doen weer worden gehoord.

De Telegraaf

[...]Het succes van de lokalen en van Fortuyn komt doordat zij, meer dan de gevestigde partijen, een eigen gezicht hebben en plaatselijke issues opwerpen die inspelen op de noden van de kiezers. De traditionele partijen, zeker als ze meedoen aan het college van B en W, zijn vaak over de hoofden van de kiezers heen sterk technocratisch en bestuurlijk georiënteerd. Daar hebben de kiezers genoeg van.

Ook de afkeer van de paarse partijen op landelijk niveau heeft de lokalen in de kaart gespeeld. De verkiezingen en de laatste enquêtes geven aan dat Paars zijn tijd heeft gehad. Die combinatie heeft veel goeds gedaan: de staatsfinanciën zijn op orde, de grote werkloosheid is verdwenen en veel Haagse regelzucht is teruggedrongen.

Maar, naast verveling, hebben de tekortkomingen de onvrede aangewakkerd met Paars. PvdA, VVD en D66 verloren niet voor niets zo sterk.

Het gedogen, de criminaliteit, de tekorten bij onderwijs en volksgezondheid. de WAO, de files en de immigratieproblemen ontsieren dit rijke land en hadden eerder moeten worden aangepakt. De verschillen tussen PvdA en de VVD waren daarvoor te groot, de strijd werd vermeden.

Waar het onbehagen met lokale politici samenviel met onbehagen over Paars, zoals in Rotterdam, is het resultaat verpletterend. Fortuyn heeft daar de gevestigde orde weggevaagd.

de Volkskrant

De stormloop van Pim Fortuyn op de gevestigde politieke orde overtreft alle verwachtingen. In Rotterdam vond gisteren een aardverschuiving plaats, die, naar het zich laat aanzien, op 15 mei bij de landelijke verkiezingen zijn vervolg zal vinden. [...]

De kiezer blijkt gevoelig voor de simplistische `oplossingen' die Fortuyn voor vraagstukken als de wachtlijsten in de zorg, de asielzoekers en de problemen in het onderwijs heeft. De gevestigde partijen staan volledig met hun mond vol tanden.

Nederlands Dagblad

En opnieuw viel het tegen. Want om ten minste drie redenen had de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen gisteren hoger kunnen zijn. Allereerst had de overheid veel geld gepompt in een campagne om de kiezer naar de stemmachine te krijgen en waren de stemlokalen anderhalf uur langer open. Daarnaast heetten de verkiezingen spannender (en dus aantrekkelijker) te zijn dan anders. De burger zou namelijk door een keuze voor plaatselijk Leefbaar zijn ongenoegen over de gevestigde partijen stem kunnen geven. En ten slotte was Nederland voor het eerst in de gelegenheid geen gemeentebestuur, maar een gemeenteparlement te kiezen.

En had deze introductie van het duale stelsel op lokaal niveau niet mede ten doel de betrokkenheid van de burger bij de gemeentelijke politiek te vergroten? Het bleek gisteren allemaal niet te werken. De opkomst steeg nauwelijks ten opzichte van 1998.

Dat is een belangwekkender gegeven dan de hoge score van de lokale partijen. Want in weerwil van wat Nagel en Fortuyn ons willen doen geloven, is die slechts ten dele een uiting van ongenoegen over de wanprestaties van `landelijk' Den Haag. [...]

Nee, opvallender is dat de enorme mediaheisa rond de leefbaren noch de invoering van het duale stelsel er toe geleid hebben dat de grote desinteresse voor de gemeentelijke politiek is omgebogen in een gang naar het stemlokaal. Zou dat – naast de geringe beleidsruimte die Den Haag de gemeenten laat, waardoor er spannender fora zijn dan gemeenteraden – toch ook niet iets te maken hebben met de teloorgang van ideologische schakeringen binnen de gevestigde politiek? Is het vreemd dat de discussie zich dan gaat bewegen op het niveau van: Liberale of sociaal-democratische stoeptegels in het dorp, wat maakt dat uit?

In zo'n klimaat is het niet verwonderlijk dat kiezers het óf voor gezien houden, óf [...] hun toevlucht zoeken bij lokale belangenpartijen. Maar het is een vergissing, want – alle Haagse beperkingen ten spijt – is óók gemeentepolitiek méér. [...] Daarom is het verheugend dat hier en daar de voorzichtige erkenning valt te bespeuren dat pragmatisme de dood aan de politiek is. Én dat er gisteren ook nog te stemmen viel op partijen die hun concrete politieke keuzes laten bepalen door hun principiële uitgangspunten. Blijft het plaatselijk toch nog een klein beetje spannend de komende vier jaar.